🌿 ไพล

สมุนไพรในงานสาธารณสุขมูลฐาน

ไพล เป็นไม้ลงหัว มีเหง้าขนาดใหญ่ เนื้อเหง้าสีเหลืองและมีกลิ่นหอม ส่วนที่ใช้เป็นยาคือ เหง้าแก่จัด โดยตำรายาไทยระบุสรรพคุณเด่นในการ แก้ฟกบวม เคล็ดขัดยอก ขับลม ท้องเดิน และช่วยขับระดู และนิยมใช้เป็นยาหลังคลอดบุตร

ในการใช้ตามงานสาธารณสุขมูลฐาน เหง้าไพลใช้สำหรับบรรเทาอาการ เคล็ดขัดยอก ฟกช้ำ และปวดเมื่อย โดยใช้ได้ทั้งการทาและการทำเป็นลูกประคบ

🌿 ชื่อท้องถิ่น

• ปูลอย

• ปูเลย — ภาคเหนือ

• ว่านไฟ — ภาคกลาง

• มิ้นสะล่าง — เงี้ยว–แม่ฮ่องสอน

🔎 ลักษณะของพืช

ไพลเป็น ไม้ลงหัว มีลักษณะตามต้นฉบับดังนี้

• มี เหง้าใหญ่

• เนื้อเหง้ามี สีเหลือง

• เหง้ามี กลิ่นหอม

• ใบมีลักษณะ เรียวยาว

• ปลายใบ แหลม

• ดอกออกรวมกันเป็น ช่อ

• ช่อดอกอยู่บนก้านช่อดอกที่ แทงจากเหง้า

🌱 ส่วนที่ใช้เป็นยา

เหง้าแก่จัด

🧺 ช่วงเวลาที่เก็บเป็นยา

เก็บเหง้าแก่จัด หลังจากต้นไพลลงหัวแล้ว

👅 รสและสรรพคุณยาไทย

ต้นฉบับไม่ได้ระบุรสยาไว้โดยเฉพาะในหัวข้อนี้

สรรพคุณ

• แก้ฟกบวม

• เคล็ดขัดยอก

• ขับลม

• แก้ท้องเดิน

• ช่วยขับระดู

• ประจำเดือนสตรี นิยมใช้เป็นยา หลังคลอดบุตร

💚 วิธีใช้ไพล

1. 🤕 เคล็ดขัดยอกและฟกช้ำ — วิธีใช้น้ำจากเหง้าไพล

🌱 ส่วนที่ใช้

เหง้าไพล

⚖️ ปริมาณที่ใช้

ประมาณ 1 เหง้า

🥣 วิธีเตรียม

1. นำเหง้าไพลประมาณ 1 เหง้า

2. ตำให้ละเอียด

3. คั้นเอาน้ำจากเหง้า

🧴 วิธีใช้

นำ น้ำที่คั้นจากเหง้าไพลทาบริเวณที่มีอาการ

🔄 ความถี่

ต้นฉบับไม่ได้ระบุจำนวนครั้งสำหรับวิธีทาน้ำไว้โดยเฉพาะ

⏰ ช่วงเวลาที่ใช้

ใช้ภายนอก

2. ♨️ ปวดเมื่อยและฟกช้ำ — วิธีทำลูกประคบไพล

🌱 ส่วนที่ใช้

เหง้าไพล

⚖️ ปริมาณที่ใช้

ประมาณ 1 เหง้า

🥣 วิธีเตรียม

1. นำเหง้าไพลมาตำให้ละเอียด

2. ผสม เกลือเล็กน้อย

3. คลุกเคล้าให้เข้ากัน

4. นำส่วนผสมมาห่อเป็น ลูกประคบ

5. อังไอน้ำให้ความร้อน

♨️ วิธีใช้

นำลูกประคบที่ให้ความร้อนแล้ว ประคบบริเวณที่ปวดเมื่อยและฟกช้ำ

🔄 ความถี่

เช้า–เย็น

⏳ ระยะเวลาที่ใช้

ประคบจนกว่าจะหาย

💡 วิธีเตรียมอีกรูปแบบหนึ่ง

ต้นฉบับระบุว่า

“หรือทำเป็นน้ำมันไพลไว้ใช้ก็ได้”

แต่ไม่ได้ระบุสูตรหรือขั้นตอนการทำน้ำมันไพลไว้ในหัวข้อนี้ จึงไม่นำข้อมูลจากแหล่งอื่นมาเติมแทน

⚠️ ข้อควรระวัง

ต้นฉบับไม่ได้ระบุข้อควรระวังเฉพาะสำหรับไพลไว้ในหัวข้อนี้

วิธีใช้ที่ระบุสำหรับอาการเคล็ดขัดยอก ฟกช้ำ และปวดเมื่อยในต้นฉบับเป็น การใช้ภายนอก

📌 สรุปการใช้ไพล

🤕 เคล็ดขัดยอก–ฟกช้ำ

🌿 เหง้าไพลประมาณ 1 เหง้า
↓
🔨 ตำให้ละเอียด
↓
💧 คั้นเอาน้ำ
↓
🧴 ทาบริเวณที่มีอาการ

♨️ ปวดเมื่อย–ฟกช้ำ

🌿 เหง้าไพลประมาณ 1 เหง้า
↓
🔨 ตำให้ละเอียด
↓
🧂 ผสมเกลือเล็กน้อย
↓
🧺 ห่อเป็นลูกประคบ
↓
♨️ อังไอน้ำให้ร้อน
↓
🤲 ประคบบริเวณปวดเมื่อยหรือฟกช้ำ
↓
🌅🌙 เช้า–เย็น จนกว่าจะหาย

🧠 PikadThai Tip

🌿 ใช้เหง้าแก่จัด
🟡 เนื้อเหง้าสีเหลือง มีกลิ่นหอม
🤕 แก้ฟกบวม เคล็ดขัดยอก
💨 ขับลม
🫃 แก้ท้องเดิน
♀️ ช่วยขับระดู
♨️ ตำผสมเกลือทำลูกประคบได้

สูตรจำสั้น ๆ

“ไพลเหง้าเหลืองหอม — ฟกบวม เคล็ดขัดยอก ขับลม ขับระดู”

⚠️ หมายเหตุ

เนื้อหานี้เรียบเรียงจากหัวข้อ สมุนไพรในงานสาธารณสุขมูลฐาน ตามหนังสือต้นฉบับ โดยปรับโครงสร้างและภาษาให้อ่านง่ายขึ้น และคงรายละเอียดเรื่องชื่อท้องถิ่น ลักษณะพืช ส่วนที่ใช้ ช่วงเวลาที่เก็บ สรรพคุณ ตลอดจนปริมาณ วิธีเตรียม และวิธีใช้ตามที่ปรากฏในต้นฉบับ

ในส่วนที่ต้นฉบับไม่ได้ระบุ เช่น รสยา ข้อควรระวัง หรือสูตรการทำน้ำมันไพล จะไม่นำข้อมูลจากแหล่งอื่นมาเติมแทน