🌿 เล็บมือนาง

สมุนไพรในงานสาธารณสุขมูลฐาน

เล็บมือนาง เป็นไม้เลื้อย เถาแก่เป็นไม้เนื้อแข็ง ใบรูปรีหรือรูปไข่ ดอกออกเป็นช่อ เมื่อเริ่มบานมีสีขาวแล้วค่อยเปลี่ยนเป็นสีชมพู มีกลิ่นหอม และมีผลสีน้ำตาลแดงเป็นมัน

ส่วนที่ใช้เป็นยาตามต้นฉบับคือ เมล็ด โดยเก็บเมล็ดแก่เมื่อมีสีน้ำตาล มี รสเอียนและเบื่อเล็กน้อย ใช้ขับ พยาธิปิและตานทราง และในวิธีใช้ระบุการใช้เมล็ดเล็บมือนางสำหรับ ถ่ายพยาธิไส้เดือน

🌿 ชื่อท้องถิ่น

• จะมั่ง

• จ๊ามั่ง

• มะจีมั่ง — ภาคเหนือ

• ไท้หม๋อง — กะเหรี่ยง–แม่ฮ่องสอน

🔎 ลักษณะของพืช

เล็บมือนางเป็น ไม้เลื้อย มีลักษณะตามต้นฉบับดังนี้

• เถาแก่เป็น ไม้เนื้อแข็ง

• ใบมีลักษณะ รูปรีหรือรูปไข่

• ปลายใบ แหลม

• โคนใบ มน

• ดอกออกเป็น ช่อ

• ดอกเริ่มแรกมี สีขาว

• ต่อมาค่อยเปลี่ยนเป็น สีชมพู

• ดอกมีกลิ่นหอม

• ผลมี สีน้ำตาลแดง

• ผิวผลเป็นมัน

• ผลมี 5 พู

🌱 ส่วนที่ใช้เป็นยา

เมล็ด

🧺 ช่วงเวลาที่เก็บเป็นยา

เก็บเมล็ดแก่ช่วงที่เป็นสีน้ำตาล

👅 รสและสรรพคุณยาไทย

รสยา

รสเอียน เบื่อเล็กน้อย

สรรพคุณ

ใช้ขับพยาธิปิและตานทราง

💚 วิธีใช้เล็บมือนาง

🪱 ถ่ายพยาธิไส้เดือน

🌱 ส่วนที่ใช้

เมล็ดเล็บมือนาง

⚖️ ปริมาณที่ใช้

👧 สำหรับเด็ก

2–3 เมล็ด

คิดเป็นน้ำหนักประมาณ

4–6 กรัม

🧑 สำหรับผู้ใหญ่

5–7 เมล็ด

คิดเป็นน้ำหนักประมาณ

10–15 กรัม

🥣 วิธีเตรียมและรับประทาน

ต้นฉบับระบุวิธีใช้ได้ 2 วิธี

วิธีที่ 1 — ต้มดื่ม

1. ใช้เมล็ดตามปริมาณที่กำหนด

2. ทุบพอแตก

3. ต้มกับน้ำ

4. ดื่มน้ำต้ม

วิธีที่ 2 — รับประทานกับไข่

1. ใช้เมล็ดตามปริมาณที่กำหนด

2. หั่น

3. นำไป ทอดกับไข่

4. รับประทาน

🔄 ความถี่

ต้นฉบับไม่ได้ระบุจำนวนครั้งต่อวันไว้โดยเฉพาะ

⏰ ช่วงเวลารับประทาน

ต้นฉบับไม่ได้ระบุว่าต้องรับประทานก่อนหรือหลังอาหาร

⚠️ ข้อควรระวัง

ต้นฉบับไม่ได้ระบุข้อควรระวังเฉพาะของเล็บมือนางไว้ในหัวข้อนี้

อย่างไรก็ตาม ต้นฉบับกำหนด จำนวนเมล็ดและน้ำหนักสำหรับเด็กและผู้ใหญ่แยกกันอย่างชัดเจน จึงควรยึดปริมาณตามที่ระบุไว้

📌 สรุปการใช้เล็บมือนาง

🪱 ถ่ายพยาธิไส้เดือน — สำหรับเด็ก

🌰 เมล็ด 2–3 เมล็ด
⚖️ ประมาณ 4–6 กรัม
↓
🔨 ทุบพอแตก
↓
🫖 ต้มเอาน้ำดื่ม

หรือ

🌰 เมล็ดตามปริมาณที่กำหนด
↓
🔪 หั่น
↓
🍳 ทอดกับไข่รับประทาน

🪱 ถ่ายพยาธิไส้เดือน — สำหรับผู้ใหญ่

🌰 เมล็ด 5–7 เมล็ด
⚖️ ประมาณ 10–15 กรัม
↓
🔨 ทุบพอแตก
↓
🫖 ต้มเอาน้ำดื่ม

หรือ

🌰 เมล็ดตามปริมาณที่กำหนด
↓
🔪 หั่น
↓
🍳 ทอดกับไข่รับประทาน

🧠 PikadThai Tip

🌰 ใช้เมล็ดแก่สีน้ำตาล
👅 รสเอียน เบื่อเล็กน้อย
🪱 ใช้ถ่ายพยาธิไส้เดือน
👧 เด็ก 2–3 เมล็ด
🧑 ผู้ใหญ่ 5–7 เมล็ด
🫖🍳 ทุบต้มดื่ม หรือหั่นทอดกับไข่

สูตรจำสั้น ๆ

“เล็บมือนางใช้เมล็ดแก่ — เด็กสองถึงสาม ผู้ใหญ่ห้าถึงเจ็ด ใช้ถ่ายพยาธิไส้เดือน”

⚠️ หมายเหตุ

เนื้อหานี้เรียบเรียงจากหัวข้อ สมุนไพรในงานสาธารณสุขมูลฐาน ตามหนังสือต้นฉบับ โดยปรับโครงสร้างและภาษาให้อ่านง่ายขึ้น และคงรายละเอียดเรื่องชื่อท้องถิ่น ลักษณะพืช ส่วนที่ใช้ ช่วงเวลาที่เก็บ รสและสรรพคุณ ตลอดจนจำนวนเมล็ด น้ำหนัก วิธีเตรียม และวิธีใช้ตามที่ปรากฏในต้นฉบับ

ข้อมูลที่ต้นฉบับไม่ได้ระบุ เช่น จำนวนครั้งต่อวัน ช่วงเวลาก่อน–หลังอาหาร และข้อควรระวังเฉพาะ จะไม่นำข้อมูลจากแหล่งอื่นมาเติมแทน