รสยาสากล 9 รส + 1 รส

พื้นฐานสำคัญของสรรพคุณเภสัชในการแพทย์แผนไทย

ในการศึกษาเภสัชกรรมไทย “รสยา” เป็นหลักสำคัญที่ใช้ประกอบการพิจารณาคุณสมบัติและสรรพคุณของตัวยา โดยไม่ได้หมายถึงเพียงรสชาติที่รับรู้ด้วยลิ้นเท่านั้น แต่เป็นการจัดลักษณะของตัวยาตามแนวคิดเภสัชกรรมไทย เพื่อช่วยอธิบายแนวทางการออกฤทธิ์และการนำตัวยาไปใช้ในตำรับ

ระบบที่นิยมใช้ในการศึกษาประกอบด้วย รสยา 9 รส ได้แก่

1. รสฝาด

2. รสหวาน

3. รสเมาเบื่อ

4. รสขม

5. รสเผ็ดร้อน

6. รสมัน

7. รสหอมเย็น

8. รสเค็ม

9. รสเปรี้ยว

และในตำราบางสาย เช่น เวชศึกษา มีการเพิ่ม “รสจืด” อีก 1 รส จึงมักเรียกในการเรียนว่า “รสยา 9 รส + 1 รส” รวมเป็น 10 รส แม้ในทางการเรียนการสอนยังพบการเรียกว่า “รสยา 9 รส” อยู่เช่นเดิม

---

ทำไมผู้ศึกษาเภสัชกรรมไทยต้องรู้เรื่องรสยา?

การรู้จักชื่อสมุนไพรเพียงอย่างเดียวไม่เพียงพอสำหรับการศึกษาเภสัชกรรมไทย

ผู้เรียนต้องสามารถเชื่อมโยงได้ว่า

ตัวยาคืออะไร → มีรสอะไร → มีสรรพคุณอย่างไร → เหมาะกับการนำไปใช้ในลักษณะใด

ตัวอย่างเช่น

ขิง มีรสเผ็ดร้อน
→ รสเผ็ดร้อนมีแนวสรรพคุณเด่นทางลม
→ จึงพบขิงในตำรับที่เกี่ยวข้องกับการขับลม แก้อาการท้องอืดหรือจุกเสียด

ขณะที่

เปลือกผลมังคุด มีรสฝาด
→ รสฝาดมีลักษณะเด่นทางการสมาน
→ จึงพบการใช้ในแนวทางที่เกี่ยวข้องกับการสมานและอาการท้องเสียตามตำรา

ดังนั้น การจำรสยาไม่ควรเป็นการท่องชื่อรสอย่างเดียว แต่ควรเข้าใจ “บุคลิกของรส” ว่ารสนั้นมีแนวทางสรรพคุณไปในทิศทางใด

---

1. รสฝาด

“ฝาดชอบสมาน”

รสฝาดเป็นรสที่เมื่อสัมผัสแล้วให้ความรู้สึกฝืด แห้ง หรือหดรัดในช่องปาก

ในหลักเภสัชกรรมไทย มีคำจำสำคัญว่า

รสฝาด ชอบสมาน

หมายถึง ตัวยารสฝาดมีแนวสรรพคุณสำคัญเกี่ยวกับการ สมาน คุม และหดรัด

สรรพคุณตามหลักยาไทย

รสฝาดใช้ในแนวทาง

• สมานแผล

• คุมธาตุ

• แก้อุจจาระพิการบางลักษณะ

• แก้ท้องร่วง

• แก้บิดบางประเภท

• ช่วยลดการหลั่งหรือการไหลของสารคัดหลั่งบางลักษณะตามแนวคิดดั้งเดิม

กรมการแพทย์แผนไทยฯ ระบุรสฝาดว่าใช้สำหรับสมาน แก้อุจจาระพิการ เช่น ท้องร่วง สมานแผล และคุมธาตุ

ตัวอย่างตัวยารสฝาด

🌿 ใบฝรั่ง
🌿 เปลือกผลมังคุด
🌿 เปลือกทับทิม
🌿 สีเสียด
🌿 เบญกานี
🌿 สมอไทยในส่วนของรสฝาด

พืชรสฝาดหลายชนิดมีสารกลุ่มแทนนิน ซึ่งสามารถทำให้โปรตีนตกตะกอนและให้ความรู้สึกฝาดในช่องปาก อย่างไรก็ตาม แนวคิด “รสฝาดชอบสมาน” ในบทเรียนเภสัชกรรมไทยเป็นกรอบความรู้ตามตำรา ไม่ควรใช้แทนการประเมินประสิทธิผลทางคลินิกของสมุนไพรแต่ละชนิด

แสลงตามตำรา

รสฝาดถือว่าแสลงหรือควรระวังในผู้ที่มีภาวะ เช่น

• ท้องผูก

• ไอบางลักษณะ

• โรคลมบางประเภท

• กระหายน้ำมาก

เนื่องจากคุณสมบัติของรสฝาดมีแนวทางหดรัดและทำให้แห้ง จึงอาจไม่เหมาะกับภาวะที่มีความแห้งหรือการติดขัดอยู่แล้ว

คำจำ

ฝาด = สมาน

---

2. รสหวาน

“หวานซึมซาบไปตามเนื้อ”

รสหวานในเภสัชกรรมไทยไม่ได้หมายถึงเพียงน้ำตาลหรืออาหารรสหวาน แต่หมายถึงตัวยาที่มีคุณลักษณะของรสหวานตามตำรา

คำสำคัญที่ใช้จำคือ

รสหวาน ซึมซาบไปตามเนื้อ

รสหวานจึงมีแนวสรรพคุณไปทาง การบำรุง การเพิ่มกำลัง และการหล่อเลี้ยง

สรรพคุณตามหลักยาไทย

ใช้ในแนวทาง

• บำรุงเนื้อ

• บำรุงกำลัง

• แก้อ่อนเพลีย

• บำรุงร่างกาย

• ทำให้ชุ่มชื่น

• ใช้แต่งรสยาให้น่ารับประทานในบางตำรับ

ตัวอย่างตัวยารสหวาน

🌿 ชะเอมไทย
🌿 ชะเอมเทศ
🌿 อ้อย
🌿 น้ำตาลกรวด
🌿 น้ำผึ้งในตำรับที่กำหนด
🌿 ตัวยาบำรุงบางชนิด

จุดที่ควรเข้าใจ

คำว่า “รสหวานบำรุง” ไม่ได้หมายความว่าอาหารหรือยาที่มีน้ำตาลสูงทุกชนิดจะดีต่อสุขภาพ การพิจารณาต้องแยกระหว่าง แนวคิดรสยาตามตำรา กับหลักโภชนาการและการรักษาโรคในปัจจุบัน

แสลงตามตำรา

ตำราเดิมมักให้ระวังยารสหวานในภาวะที่มีลักษณะ

• น้ำเหลืองเสีย

• แผลชื้นหรือแผลมีสารคัดหลั่งมาก

• ภาวะที่ไม่เหมาะกับของหวาน

ในบริบทปัจจุบัน ผู้ที่มีเบาหวานยังต้องพิจารณาปริมาณน้ำตาลจริงของผลิตภัณฑ์หรือกระสายยาด้วย ไม่ควรใช้คำว่า “รสหวาน” ในตำราเป็นตัวตัดสินปริมาณน้ำตาลของยา

คำจำ

หวาน = บำรุงเนื้อ

---

3. รสเมาเบื่อ

“เมาเบื่อแก้พิษ”

รสเมาเบื่อเป็นลักษณะเฉพาะที่พบในระบบรสยาของไทย และแตกต่างจากรสพื้นฐานที่รับรู้ทั่วไป

คำว่า “เมาเบื่อ” ใช้อธิบายตัวยาบางชนิดที่มีคุณสมบัติแรง มีความเป็นพิษ หรืออาจทำให้เกิดอาการมึนเมาหรือเบื่อเมื่อตัวยาถูกใช้ไม่เหมาะสม

คำจำสำคัญคือ

รสเมาเบื่อ แก้พิษ

สรรพคุณตามหลักยาไทย

ตำราใช้ตัวยากลุ่มนี้ในแนวทาง เช่น

• แก้พิษ

• แก้พิษสัตว์หรือพิษบางประเภทตามตำรับ

• ขับพยาธิ

• แก้โรคผิวหนังบางประเภท

• ใช้ในตำรับเฉพาะที่ต้องการตัวยาฤทธิ์แรง

ตัวอย่างตัวยาที่พบในกลุ่มเมาเบื่อ

🌿 มะเกลือ
🌿 สะแกนา
🌿 หนอนตายอยาก
🌿 ทองพันชั่ง
🌿 กลอย
🌿 สลอด
🌿 หัวข้าวเย็นบางตำรา

สิ่งสำคัญอย่างยิ่ง

เมาเบื่อเป็นกลุ่มที่ไม่ควรนำมาทดลองใช้เอง

ตัวยาหลายชนิดในกลุ่มนี้มีสารออกฤทธิ์แรง และบางชนิดอาจมีพิษอย่างมีนัยสำคัญ จำเป็นต้องผ่านกรรมวิธี ขนาด และวิธีใช้ตามหลักตำรับ รวมถึงอยู่ภายใต้ผู้มีความรู้

คำว่า “แก้พิษ” ตามตำราไม่ได้หมายความว่าใช้รักษาภาวะพิษทุกชนิดในทางการแพทย์ปัจจุบัน

แสลงตามตำรา

มักให้ระมัดระวังในภาวะ

• ไอบางชนิด

• หัวใจพิการตามศัพท์ตำรา

• ผู้ที่ร่างกายอ่อนแอ

• ผู้ที่ไม่สามารถรับตัวยาฤทธิ์แรงได้

คำจำ

เมาเบื่อ = แก้พิษ

---

4. รสขม

“ขมแก้ทางดีและโลหิต”

รสขมเป็นรสที่พบได้บ่อยในสมุนไพรไทย และเป็นรสสำคัญในตำรับยาเกี่ยวกับไข้และความร้อนหลายตำรับ

คำสำคัญในเภสัชกรรมไทยคือ

รสขม แก้ทางดีและโลหิต

สรรพคุณตามหลักยาไทย

ใช้ในแนวทาง

• แก้ไข้

• แก้ร้อนใน

• แก้ทางดี

• บำรุงน้ำดี

• ช่วยเจริญอาหารในยาขมบางประเภท

• ช่วยการย่อยอาหารตามแนวตำรา

• ใช้ในตำรับที่เกี่ยวกับความร้อนหรือพิษไข้บางชนิด

ตัวอย่างตัวยารสขม

🌿 บอระเพ็ด
🌿 ฟ้าทะลายโจร
🌿 ดีบัว
🌿 ขี้เหล็ก
🌿 มะระขี้นก
🌿 กะดอม
🌿 โกฐบางชนิด

ตัวอย่างเช่น กรมการแพทย์แผนไทยฯ ระบุบอระเพ็ดว่ามีรสขมจัดและใช้ในแนวทางแก้ไข้ตามองค์ความรู้สมุนไพรไทย

แสลงตามตำรา

ควรระวังในภาวะ เช่น

• ลมในลำไส้

• จุกเสียดแน่น

• โรคหัวใจบางลักษณะตามศัพท์ตำรา

• ผู้ที่มีภาวะแห้งหรืออ่อนกำลังมาก

คำจำ

ขม = ดี + โลหิต + ไข้

---

5. รสเผ็ดร้อน

“เผ็ดร้อนแก้ลม”

รสเผ็ดร้อนเป็นอีกหนึ่งรสที่พบมากในเครื่องเทศและสมุนไพรที่ใช้ในชีวิตประจำวัน

คำจำสำคัญที่สุดคือ

รสเผ็ดร้อน แก้ลม

ในแนวคิดแพทย์แผนไทย รสนี้สัมพันธ์อย่างเด่นชัดกับการกระจายลมและการกระตุ้นธาตุไฟ

สรรพคุณตามหลักยาไทย

ใช้ในแนวทาง

• ขับลม

• กระจายลม

• แก้ท้องอืด

• แก้ท้องเฟ้อ

• แก้จุกเสียด

• บำรุงธาตุไฟ

• ช่วยย่อย

• ขับเหงื่อ

• ขับเสมหะในบางตำรับ

• ขับระดูตามแนวตำรา

ตัวอย่างตัวยารสเผ็ดร้อน

🌿 ขิง
🌿 ข่า
🌿 ดีปลี
🌿 พริกไทย
🌿 สะค้าน
🌿 กระชาย
🌿 กระวาน
🌿 กานพลู
🌿 อบเชย
🌿 ตะไคร้
🌿 ไพล

คณะการแพทย์แผนไทย ม.อ. ยกตัวอย่างขิง ข่า และพริกไทยว่าเป็นตัวยารสเผ็ดร้อนที่ใช้ในแนวทางขับและกระจายลม รวมถึงอาการท้องอืดหรือจุกเสียดตามหลักยาไทย

แสลงตามตำรา

ควรระวังในภาวะที่มีความร้อนเด่น เช่น

• ไข้พิษ

• ไข้เพื่อโลหิต

• ไอจากความร้อนบางประเภท

• ร้อนในมาก

• กระหายน้ำมาก

คำจำ

เผ็ดร้อน = ลม

---

6. รสมัน

“มันแก้เส้นเอ็น”

รสมันหมายถึงตัวยาที่มีลักษณะมัน ลื่น หรือมีองค์ประกอบของน้ำมันและสารอาหารบางกลุ่มเด่น

คำจำประจำรสคือ

รสมัน แก้เส้นเอ็น

สรรพคุณตามหลักยาไทย

ใช้ในแนวทาง

• บำรุงเส้นเอ็น

• บำรุงข้อ

• บำรุงร่างกาย

• แก้อาการปวดเมื่อยบางลักษณะ

• ใช้ในตำรับบำรุงกำลังและยาอายุวัฒนะบางตำรับ

ตัวอย่างตัวยารสมัน

🌿 เมล็ดบัว
🌿 เมล็ดพืชและถั่วบางชนิด
🌿 งา
🌿 ถั่วเขียว
🌿 เครื่องยาที่มีน้ำมันตามธรรมชาติบางชนิด

ควรระวังว่าตัวยาหนึ่งชนิดอาจมี มากกว่าหนึ่งรส ขึ้นอยู่กับส่วนที่ใช้ ตำรา และการพิจารณาของครูผู้สอน จึงไม่ควรจำว่าสมุนไพรหนึ่งชนิดต้องมีเพียงรสเดียวเสมอ

แสลงตามตำรา

มักให้ระวังในภาวะ

• ไอ

• มีเสมหะมาก

• หอบ

• มีไข้

• กระหายน้ำ

คำจำ

มัน = เส้นเอ็น

---

7. รสหอมเย็น

“หอมเย็นบำรุงหัวใจ”

รสหอมเย็นเป็นกลุ่มยาที่มีลักษณะกลิ่นหอม ให้ความรู้สึกเย็น ชื่นใจ หรือสุขุม

คำจำสำคัญคือ

รสหอมเย็น บำรุงหัวใจ

คำว่า “หัวใจ” ในบริบทตำราแพทย์แผนไทยควรเข้าใจตามกรอบองค์ความรู้ดั้งเดิม ไม่ควรตีความว่าเป็นการรักษาโรคหัวใจทางการแพทย์สมัยใหม่โดยตรง

สรรพคุณตามหลักยาไทย

ใช้ในแนวทาง

• บำรุงหัวใจตามตำรา

• ชูกำลัง

• ทำให้ชื่นใจ

• แก้อ่อนเพลีย

• แก้ลมวิงเวียนบางลักษณะ

• บำรุงโลหิตในตำรับบางชนิด

ตัวอย่างตัวยารสหอมเย็น

🌸 ดอกมะลิ
🌸 ดอกพิกุล
🌸 ดอกบุนนาค
🌸 ดอกสารภี
🌸 เกสรบัวหลวง
🌿 เตยหอม
🌿 ชะลูด
🌿 เครื่องหอมบางชนิด

รสหอมเย็นจึงพบได้บ่อยใน ตำรับยาหอม และตำรับที่มุ่งบำรุงหรือแก้ลมวิงเวียนตามศาสตร์แพทย์แผนไทย

แสลงตามตำรา

พบคำเตือนในภาวะ เช่น

• ธาตุพิการบางลักษณะ

• ลมป่วง

• ดีซ่าน

• ร้อนใน

• กระหายน้ำ

คำจำ

หอมเย็น = หัวใจ

---

8. รสเค็ม

“เค็มซึมซาบไปตามผิวหนัง”

รสเค็มในเภสัชกรรมไทยไม่ได้จำกัดเฉพาะเกลือรับประทาน แต่รวมถึงเครื่องยาที่มีลักษณะรสเค็มตามตำรา

คำจำคือ

รสเค็ม ซึมซาบไปตามผิวหนัง

สรรพคุณตามหลักยาไทย

ใช้ในแนวทาง

• แก้โรคผิวหนังบางประเภท

• แก้น้ำเหลืองเสียตามศัพท์ตำรา

• ชำระเมือกมันในลำไส้

• แก้เสมหะเหนียว

• ฟอกโลหิตตามแนวคิดดั้งเดิม

• ใช้ในตำรับที่ต้องการคุณสมบัติซึมซาบ

ตัวอย่างตัวยารสเค็ม

🧂 เกลือสินเธาว์
🧂 เกลือสมุทร
🌿 เหงือกปลาหมอ
⚗️ เครื่องยาธาตุวัตถุบางชนิด

ข้อควรเข้าใจ

ไม่ควรตีความว่า “รสเค็มแก้ผิวหนัง” แล้วเพิ่มการบริโภคเกลือในอาหาร เพราะ เกลือบริโภคและรสยาในตำรับเป็นคนละบริบท

การได้รับโซเดียมมากเกินไปมีความสัมพันธ์กับปัญหาสุขภาพหลายประการตามองค์ความรู้ทางการแพทย์ปัจจุบัน

แสลงตามตำรา

ควรระวังในภาวะ เช่น

• ไตพิการ

• อุจจาระพิการ

• บิดมูกเลือด

คำจำ

เค็ม = ผิวหนัง

---

9. รสเปรี้ยว

“เปรี้ยวกัดเสมหะ”

รสเปรี้ยวเป็นรสที่พบได้มากในผลไม้และสมุนไพรที่มีกรดอินทรีย์ตามธรรมชาติ

คำจำสำคัญคือ

รสเปรี้ยว กัดเสมหะ

สรรพคุณตามหลักยาไทย

ใช้ในแนวทาง

• กัดเสมหะ

• แก้เสมหะ

• แก้ไอที่มีเสมหะบางลักษณะ

• แก้กระหายน้ำ

• ฟอกโลหิตระดูตามตำรา

• ใช้เป็นส่วนประกอบของยาระบายบางชนิด

ตัวอย่างตัวยารสเปรี้ยว

🍋 มะนาว
🌿 มะขาม
🌿 มะขามป้อม
🌿 สมอไทย
🌿 ส้มป่อย
🌿 มะขามแขกในบริบทของตำรับ

ตัวอย่างมะนาวถูกระบุในองค์ความรู้แพทย์แผนไทยว่ามีรสเปรี้ยวและใช้ในแนวทางกัดเสมหะ แก้ไอ และแก้เสมหะ

แสลงตามตำรา

ควรระวังในภาวะ เช่น

• ท้องเสีย

• อุจจาระเหลว

• ภาวะที่ไม่เหมาะกับยาระบายหรือยารสเปรี้ยวมาก

คำจำ

เปรี้ยว = เสมหะ

---

+1 รสจืด

“จืดขับปัสสาวะ ดับพิษร้อน”

รสจืดเป็นรสที่เพิ่มเติมจากระบบ 9 รสในตำราบางสาย จึงเป็นที่มาของคำว่า

“รสยา 9 รส + 1 รส”

คณะการแพทย์แผนไทย ม.อ. อธิบายว่าในตำราเวชศึกษามีการเพิ่มรสจืดอีกหนึ่งรส โดยใช้ในแนวทางแก้ทางเตโช ขับปัสสาวะ ดับพิษร้อน และแก้ไข้

สรรพคุณตามหลักยาไทย

รสจืดใช้ในแนวทาง

• ขับปัสสาวะ

• แก้ทางน้ำ

• ดับพิษร้อน

• แก้ร้อนใน

• แก้ไข้บางลักษณะ

• ช่วยระบายความร้อนออกทางปัสสาวะตามแนวคิดแพทย์แผนไทย

ตัวอย่างตัวยารสจืด

🌿 หญ้าคา
🌿 รางจืด
🌿 ตำลึง
🌿 ผักบุ้งบางตำรา
🌿 สมุนไพรกลุ่มขับปัสสาวะบางชนิด

การจัดรสของสมุนไพรอาจแตกต่างกันระหว่างตำรา ส่วนของพืชที่ใช้ และกรรมวิธีเตรียม จึงควรอ้างอิงตำราที่ใช้ในการศึกษาเป็นหลัก

คำจำ

จืด = ปัสสาวะ + ดับร้อน

---

สรุปรสยา 9 รส + 1 รส

รสยา	คำจำสรรพคุณ
ฝาด	สมาน
หวาน	ซึมซาบตามเนื้อ / บำรุง
เมาเบื่อ	แก้พิษ
ขม	แก้ทางดีและโลหิต
เผ็ดร้อน	แก้ลม
มัน	แก้เส้นเอ็น
หอมเย็น	บำรุงหัวใจ
เค็ม	ซึมซาบตามผิวหนัง
เปรี้ยว	กัดเสมหะ
จืด	ขับปัสสาวะ / ดับพิษร้อน

---

รสยาไม่ได้เท่ากับ “รสชาติอาหาร” เสมอไป

ประเด็นนี้สำคัญอย่างยิ่งในการเรียนเภสัชกรรมไทย

คำว่า “รสยา” เป็นส่วนหนึ่งของระบบจำแนกคุณสมบัติของตัวยาตามองค์ความรู้ดั้งเดิม

ดังนั้น

รสหวาน ≠ กินน้ำตาลแล้วเป็นยาบำรุง
รสเค็ม ≠ กินเกลือแล้วรักษาโรคผิวหนัง
รสเปรี้ยว ≠ ของเปรี้ยวทุกชนิดแก้เสมหะเหมือนกัน
รสขม ≠ ของขมทุกชนิดใช้แก้ไข้ได้

การนำสมุนไพรมาใช้จริงต้องพิจารณาอย่างน้อยถึง

• ชนิดของตัวยา

• ส่วนที่ใช้

• ขนาด

• วิธีเตรียม

• วิธีปรุง

• รูปแบบยา

• ตำรับ

• ข้อห้ามและข้อควรระวัง

• ภาวะของผู้ใช้ยา

รสยาจึงเป็น เครื่องมือหนึ่งในการวิเคราะห์สรรพคุณ ไม่ใช่หลักเพียงอย่างเดียวที่ใช้กำหนดการรักษา

---

สมุนไพรหนึ่งชนิดมีได้มากกว่าหนึ่งรส

อีกประเด็นที่ผู้เรียนมักสับสนคือ

สมุนไพรไม่ได้จำเป็นต้องมีเพียงรสเดียว

ตัวอย่างเช่น สมุนไพรบางชนิดอาจถูกระบุว่า

• หวานเผ็ดร้อน

• ขมฝาด

• เปรี้ยวฝาด

• หอมร้อน

• เผ็ดปร่า

• ขมเมา

เนื่องจากตัวยาหนึ่งชนิดสามารถมีองค์ประกอบและคุณลักษณะหลายประการพร้อมกัน

นอกจากนี้ ส่วนต่าง ๆ ของพืชชนิดเดียวกันอาจมีรสและสรรพคุณไม่เหมือนกัน

ตัวอย่างเช่น

ราก
ใบ
ดอก
ผล
เมล็ด
เปลือกต้น

อาจถูกจัดรสแตกต่างกันได้

ดังนั้น ในการศึกษาสมุนไพรต้องจำให้ครบว่า

“ชื่ออะไร – ใช้ส่วนไหน – รสอะไร – สรรพคุณอะไร”

ไม่ควรจำเพียงชื่อพืชแล้วกำหนดรสให้ทั้งต้น

---

รสยากับสรรพคุณเภสัช

หากมองในโครงสร้างของ หลักเภสัช 4

รสยาอยู่ในหัวข้อสำคัญของ

“สรรพคุณเภสัช”

เพราะเป็นเครื่องมือที่ช่วยให้ผู้เรียนเข้าใจว่าเภสัชวัตถุแต่ละชนิดมีคุณสมบัติอย่างไร

สามารถจำความสัมพันธ์ได้ว่า

🌿 เภสัชวัตถุ
รู้ว่า “ยาอะไร”

↓

👅 รสยา

↓

💊 สรรพคุณเภสัช
รู้ว่า “ยาทำอะไร”

↓

🧩 คณาเภสัช
รู้ว่า “นำไปรวมกับยาอะไร”

↓

⚗️ เภสัชกรรม
รู้ว่า “นำไปปรุงอย่างไร”

---

🧠 ทริคจำก่อนสอบ : รสยา 9 รส + 1

จำชื่อรสให้ครบก่อน

🌿 ฝาด – หวาน – เมา – ขม – ร้อน – มัน – หอม – เค็ม – เปรี้ยว – จืด

เมา = เมาเบื่อ
ร้อน = เผ็ดร้อน
หอม = หอมเย็น

จากนั้นค่อยจับคู่กับสรรพคุณ

🪢 ฝาด → สมาน

นึกถึงของฝาดที่ทำให้ปาก “หด”

ฝาด = หด = สมาน

🍯 หวาน → เนื้อ

หวานบำรุง ซึมซาบตามเนื้อ

☠️ เมาเบื่อ → พิษ

เมาเบื่อ เจอพิษ

🌿 ขม → ดี

ขมดีต่อ “ดี” ตามตำรา

🔥 เผ็ดร้อน → ลม

พอนึกถึงขิงหรือพริกไทย ให้นึกถึงการขับลม

ร้อน = ลม

🫘 มัน → เส้นเอ็น

มันหล่อลื่น → นึกถึงเส้นเอ็น

🌸 หอมเย็น → หัวใจ

กลิ่นหอมทำให้ชื่นใจ

หอม = ใจ

🧂 เค็ม → ผิวหนัง

เค็มซึมตามผิว

🍋 เปรี้ยว → เสมหะ

นึกถึงมะนาวกับอาการไอมีเสมหะ

เปรี้ยว = เสมหะ

💧 จืด → ปัสสาวะ

นึกถึงน้ำใส ๆ ไหลออกจากร่างกาย

จืด = ขับน้ำ

---

🎯 สูตรจำสรรพคุณแบบรวดเดียว

ฝาดสมาน
หวานเนื้อ
เมาพิษ
ขมดี
ร้อนลม
มันเอ็น
หอมใจ
เค็มผิว
เปรี้ยวเสมหะ
จืดปัสสาวะ

หากจำประโยคนี้ได้ จะสามารถย้อนกลับไปตอบสรรพคุณหลักของรสยาได้เกือบครบทั้งระบบ

---

PikadThai Exam Tip 🌿

ก่อนเข้าห้องสอบให้จำเพียงคู่คำต่อไปนี้

🟤 ฝาด – สมาน
🍯 หวาน – เนื้อ
☠️ เมา – พิษ
🌿 ขม – ดี
🔥 ร้อน – ลม
🫘 มัน – เอ็น
🌸 หอม – ใจ
🧂 เค็ม – ผิว
🍋 เปรี้ยว – เสมหะ
💧 จืด – ปัสสาวะ

จากนั้นค่อยขยายเป็นสรรพคุณ ตัวอย่างสมุนไพร และข้อควรระวังตามที่โจทย์ถาม

---

ข้อควรทราบ

ข้อมูลเรื่องรสยา สรรพคุณ และแสลงในบทความนี้เป็นการอธิบาย องค์ความรู้ตามหลักเภสัชกรรมและการแพทย์แผนไทย เพื่อการศึกษา ไม่ควรนำคำอธิบายของรสยาไปใช้วินิจฉัยโรค เลือกสมุนไพร หรือปรุงยารักษาตนเองโดยไม่พิจารณาชนิดของตัวยา ขนาด วิธีใช้ ความปลอดภัย และข้อห้ามเฉพาะของสมุนไพรนั้น

โดยเฉพาะตัวยากลุ่ม รสเมาเบื่อ และตัวยาที่มีฤทธิ์แรง จำเป็นต้องใช้ตามหลักวิชาการและภายใต้ผู้มีความรู้

---

แหล่งข้อมูลประกอบการเรียบเรียง

เนื้อหาเรียบเรียงจากหลักรสยาในองค์ความรู้เภสัชกรรมไทย โดยอ้างอิงข้อมูลของ สถาบันการแพทย์แผนไทย กรมการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือก และ คณะการแพทย์แผนไทย มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ ซึ่งระบุหลักรสยา 9 รส และการเพิ่มรสจืดอีก 1 รส ตลอดจนสรรพคุณและตัวอย่างเครื่องยาตามตำรา

PikadThai — ศูนย์กลางองค์ความรู้แพทย์แผนไทย
Thai Traditional Medicine Knowledge Platform