🌿 21. ยาไฟห้ากอง

ยาไฟห้ากอง เป็นตำรับลำดับที่ 21 ในชุด ยาสามัญประจำบ้านแผนโบราณ 28 ขนาน พ.ศ. 2537 ตำรับเดิมใช้ในบริบทสตรีหลังคลอด โดยระบุสรรพคุณ ขับน้ำคาวปลาในเรือนไฟ และช่วยให้มดลูกเข้าอู่

🧪 รูปแบบยา

ยาผง

🌿 วัตถุส่วนประกอบ

ตัวยาทุกชนิด หนักสิ่งละ 1 ส่วน

• รากเจตมูลเพลิง

• ขิง

• พริกไทยล่อน

• สารส้ม

• ฝักส้มป่อย

⚖️ โครงสร้างของตำรับ

ตำรับนี้มีเครื่องยาเพียง 5 ชนิด และกำหนดสัดส่วน เท่ากันทุกตัว

จึงเป็นตำรับที่มีโครงสร้างกระชับและจดจำได้ง่าย

🧴 วิธีทำ

บดตัวยาทั้งหมดเป็นผง

🌿 สรรพคุณตามตำรับ

• ขับน้ำคาวปลาในเรือนไฟ

• ช่วยให้มดลูกเข้าอู่

🥄 วิธีใช้และขนาดรับประทาน

รับประทาน วันละ 3 ครั้ง ก่อนอาหาร

ครั้งละ 1 ช้อนกาแฟ

ละลายด้วย

• น้ำสุก หรือ

• น้ำสุรา

📦 ขนาดบรรจุ

15 กรัม

🩺 กลุ่มอาการ

กลุ่มบำรุงโลหิต ขับน้ำคาวปลา และโลหิตระดูสตรี

อยู่ในกลุ่มเดียวกับ ยาประสะไพล ยาไฟประลัยกัลป์ และยาบำรุงโลหิต

🧠 PikadThai Analysis

สมุฏฐานที่สัมพันธ์

วาตสมุฏฐานเด่น ร่วมกับระบบโลหิตหลังคลอด

หลังคลอดมีการเปลี่ยนแปลงของลมและโลหิต ตำรับจึงมุ่งสนับสนุนการเคลื่อนไหวและการขับน้ำคาวปลา

ทิศทางของตำรับ

กระจายลม • ขับน้ำคาวปลา • ช่วยการเข้าอู่ของมดลูกตามแนวคิดแพทย์แผนไทย

องค์ประกอบอย่าง เจตมูลเพลิง ขิง และพริกไทยล่อน ทำให้ภาพรวมของตำรับมีทิศทางร้อนและกระจายเด่น

จุดเด่นที่ควรจำ

ยาไฟห้ากอง = เครื่องยา 5 ชนิดเท่ากัน → หลังคลอด → ขับน้ำคาวปลา → ช่วยมดลูกเข้าอู่

จุดจำง่ายที่สุดคือ “ห้ากอง = 5 ตัวยา”

⚠️ ข้อควรระวัง

ตามตำรับเดิม

จากภาพต้นทาง ไม่ปรากฏคำเตือนหรือข้อห้ามเฉพาะของตำรับนี้

ในการพิจารณาใช้

• เป็นตำรับสำหรับบริบท สตรีหลังคลอด ไม่ควรนำไปเทียบใช้กับอาการเลือดออกผิดปกติอื่นเอง

• หากหลังคลอดมีเลือดออกมาก ไข้สูง ปวดท้องรุนแรง หน้ามืด เป็นลม หรือน้ำคาวปลามีกลิ่นผิดปกติ ควรได้รับการประเมินทางการแพทย์

• ควรพิจารณาสภาพร่างกายหลังคลอด ปริมาณเลือดออก และภาวะแทรกซ้อนร่วมก่อนใช้ตำรับจริง

💡 PikadThai Understanding

จำตำรับนี้สั้น ๆ ว่า

“ไฟห้ากอง → 5 ตัวยา → หลังคลอด → ขับน้ำคาวปลา”

เมื่อเทียบกับ ยาไฟประลัยกัลป์ ยาไฟห้ากองมีโครงสร้างที่สั้นและตรงกว่าอย่างชัดเจน

📚 ที่มาและหมายเหตุของตำรับ

ตำรับนี้เป็นข้อมูลจากประกาศกระทรวงสาธารณสุข เรื่องยาสามัญประจำบ้าน ฉบับที่ 2 ลงประกาศ ณ วันที่ 29 สิงหาคม พุทธศักราช 2537 โดยคัดจากราชกิจจานุเบกษา ฉบับประกาศทั่วไป เล่ม 111 ตอนพิเศษ 42 ง วันที่ 3 ตุลาคม 2537

PikadThai ศึกษาและเรียบเรียงเนื้อหาจากหนังสือ “ตำราแพทย์แผนโบราณทั่วไป สาขาเภสัชกรรมไทย” โดยกองการประกอบโรคศิลปะ กรมสนับสนุนบริการสุขภาพ รวบรวมโดยสถาบันภัทรเวชสยามการแพทย์แผนไทย

เนื้อหาหน้านี้จัดทำเพื่อการศึกษาองค์ความรู้ตำรับยาไทย โดยรักษาข้อมูลทางวิชาการที่สำคัญและเรียบเรียงคำอธิบาย โครงสร้าง และรูปแบบการนำเสนอขึ้นใหม่ในระบบของ PikadThai

หมายเหตุด้านสถานะเอกสาร: การอ้างถึงประกาศ พ.ศ. 2537 เป็นการระบุแหล่งที่มาของข้อมูลตามเอกสารที่ใช้ศึกษา ไม่ใช่การยืนยันว่าประกาศหรือตำรับดังกล่าวมีสถานะเป็นยาสามัญประจำบ้านที่มีผลใช้บังคับในปัจจุบัน หากต้องการข้อมูลด้านกฎหมายหรือสถานะปัจจุบัน ควรตรวจสอบประกาศและเอกสารราชการฉบับล่าสุดแยกต่างหาก

เนื้อหานี้จัดทำเพื่อการศึกษาองค์ความรู้ด้านตำรับยาไทย ไม่ใช่คำแนะนำสำหรับการวินิจฉัยหรือใช้ยาด้วยตนเอง การนำตำรับไปใช้จริงควรพิจารณาชนิดตัวยา ปริมาณ วิธีเตรียม วิธีใช้ ข้อห้าม ข้อควรระวัง สภาวะของผู้รับยา และหลักวิชาชีพที่เกี่ยวข้อง