🌿 4. ยาเขียวหอม

ยาเขียวหอม เป็นตำรับลำดับที่ 4 ในชุด ยาสามัญประจำบ้านแผนโบราณ 28 ขนาน พ.ศ. 2537 ใช้ในกลุ่มอาการตัวร้อน ร้อนใน กระหายน้ำ และพิษไข้ตามที่ระบุในตำรับเดิม

🧪 รูปแบบยา

ยาผง

🌿 วัตถุส่วนประกอบ

หนักสิ่งละ 1 ส่วน

• ใบพิมเสน

• ใบผักกระโฉม

• ใบหมากผู้

• ใบหมากเมีย

• ใบสันพร้าหอม

• รากแฝกหอม

• เปราะหอม

• จันทน์เทศ

• จันทน์แดง

• ว่านกีบแรด

• ว่านร่อนทอง

• เนระพูสี

• พิษนาศน์

• มหาสดำ

• รากไคร้เครือ

• ดอกพิกุล

• เกสรบุนนาค

• เกสรสารภี

• เกสรบัวหลวง

สัดส่วนเฉพาะ

• ระย่อม 1/4 ส่วน

🧴 วิธีทำ

บดตัวยาทั้งหมดเป็นผง

🌿 สรรพคุณและกระสายยาตามตำรับ

แก้ตัวร้อน ร้อนใน กระหายน้ำ

ละลายด้วย

• น้ำสุก หรือ

• น้ำดอกมะลิ

แก้พิษหัด พิษสุกใส

ละลายด้วย

• น้ำรากผักชีต้ม

ใช้ได้ทั้ง รับประทานและชโลม

🥄 ขนาดรับประทาน

รับประทาน วันละ 4–5 ครั้ง

• ผู้ใหญ่: ครั้งละ 1 ช้อนกาแฟ

• เด็ก: ครั้งละ 1–2 ช้อนกาแฟ

ขนาดบรรจุ

30 กรัม

หมายเหตุ: ขนาดสำหรับเด็กข้างต้นถ่ายทอดตามข้อความที่ปรากฏในภาพต้นฉบับ พ.ศ. 2537 โดยตรง การนำไปใช้จริงควรตรวจสอบข้อมูลที่มีผลใช้ในปัจจุบันและพิจารณาโดยผู้ประกอบวิชาชีพ

🩺 กลุ่มอาการ

กลุ่มระบายพิษไข้ แก้ไข้

🧠 PikadThai Analysis

สมุฏฐานที่สัมพันธ์

ปิตตสมุฏฐานเด่น

อาการสำคัญในตำรับ ได้แก่ ตัวร้อน ร้อนใน และกระหายน้ำ สะท้อนภาวะความร้อนเป็นแกนหลัก จึงสัมพันธ์กับปิตตสมุฏฐานอย่างเด่นชัด

ทิศทางของตำรับ

แก้ความร้อน • แก้กระหายน้ำ • ระบายพิษไข้

ตำรับประกอบด้วยเครื่องยาหอมและเครื่องยาที่ใช้ในกลุ่มยาแก้ไข้หลายชนิด โดยมี ระย่อมเพียง 1/4 ส่วน ขณะที่เครื่องยาอื่นใช้สิ่งละ 1 ส่วน

จุดเด่นที่ควรจำ

ยาเขียวหอม = ตัวร้อน + ร้อนใน + กระหายน้ำ + กลุ่มระบายพิษไข้

อีกจุดสำคัญคือ กระสายยาเปลี่ยนตามอาการ

• ตัวร้อน ร้อนใน กระหายน้ำ → น้ำสุกหรือน้ำดอกมะลิ

• พิษหัด พิษสุกใส → น้ำรากผักชีต้ม และใช้ชโลมได้

⚠️ ข้อควรระวัง

ตามตำรับเดิม

จากภาพต้นทาง ไม่ปรากฏคำเตือนหรือข้อห้ามเฉพาะ

ในการพิจารณาใช้

• ไม่ควรพิจารณาว่าอาการไข้ทุกชนิดเป็นภาวะเดียวกัน ต้องดูสมุฏฐานและอาการร่วม

• ข้อความ “แก้พิษหัด พิษสุกใส” เป็นสรรพคุณตามเอกสารเดิม ไม่ควรตีความว่าใช้แทนการวินิจฉัยหรือการรักษาโรคติดเชื้อในปัจจุบัน

• หากไข้สูงต่อเนื่อง ซึม ชัก หอบเหนื่อย ดื่มน้ำไม่ได้ หรือมีอาการรุนแรง ควรได้รับการประเมินทางการแพทย์

💡 PikadThai Understanding

จำยาเขียวหอมจากแกนหลักว่า

“ความร้อนเด่น → กระหายน้ำ → ระบายพิษไข้”

และจำเพิ่มเติมว่า กระสายยามีความสำคัญ เพราะตำรับกำหนดกระสายต่างกันตามลักษณะอาการ

📚 ที่มาและหมายเหตุของตำรับ

ตำรับนี้เป็นข้อมูลจากประกาศกระทรวงสาธารณสุข เรื่องยาสามัญประจำบ้าน ฉบับที่ 2 ลงประกาศ ณ วันที่ 29 สิงหาคม พุทธศักราช 2537 โดยคัดจากราชกิจจานุเบกษา ฉบับประกาศทั่วไป เล่ม 111 ตอนพิเศษ 42 ง วันที่ 3 ตุลาคม 2537

PikadThai ศึกษาและเรียบเรียงเนื้อหาจากหนังสือ “ตำราแพทย์แผนโบราณทั่วไป สาขาเภสัชกรรมไทย” โดยกองการประกอบโรคศิลปะ กรมสนับสนุนบริการสุขภาพ รวบรวมโดยสถาบันภัทรเวชสยามการแพทย์แผนไทย

เนื้อหาหน้านี้จัดทำเพื่อการศึกษาองค์ความรู้ตำรับยาไทย โดยรักษาข้อมูลทางวิชาการที่สำคัญและเรียบเรียงคำอธิบาย โครงสร้าง และรูปแบบการนำเสนอขึ้นใหม่ในระบบของ PikadThai

หมายเหตุด้านสถานะเอกสาร: การอ้างถึงประกาศ พ.ศ. 2537 เป็นการระบุแหล่งที่มาของข้อมูลตามเอกสารที่ใช้ศึกษา ไม่ใช่การยืนยันว่าประกาศหรือตำรับดังกล่าวมีสถานะเป็นยาสามัญประจำบ้านที่มีผลใช้บังคับในปัจจุบัน หากต้องการข้อมูลด้านกฎหมายหรือสถานะปัจจุบัน ควรตรวจสอบประกาศและเอกสารราชการฉบับล่าสุดแยกต่างหาก

เนื้อหานี้จัดทำเพื่อการศึกษาองค์ความรู้ด้านตำรับยาไทย ไม่ใช่คำแนะนำสำหรับการวินิจฉัยหรือใช้ยาด้วยตนเอง การนำตำรับไปใช้จริงควรพิจารณาชนิดตัวยา ปริมาณ วิธีเตรียม วิธีใช้ ข้อห้าม ข้อควรระวัง สภาวะของผู้รับยา และหลักวิชาชีพที่เกี่ยวข้อง