🌿 7. ยาอัมฤควาที

ยาอัมฤควาที เป็นตำรับลำดับที่ 7 ในชุด ยาสามัญประจำบ้านแผนโบราณ 28 ขนาน พ.ศ. 2537 ตำรับเดิมระบุสรรพคุณ แก้ไอ ขับเสมหะ

🧪 รูปแบบยา

ยาผง

🌿 วัตถุส่วนประกอบ

หนักสิ่งละ 7 ส่วน

• รากไคร้เครือ

• โกฐพุงปลา

• เทียนขาว

• ลูกผักชีลา

• เนื้อลูกมะขามป้อม

• เนื้อลูกสมอพิเภก

สัดส่วนเฉพาะ

• น้ำประสานทองสะตุ 1 ส่วน

• ชะเอมเทศ 43 ส่วน

⚖️ จุดเด่นด้านสัดส่วน

ชะเอมเทศ 43 ส่วน เป็นตัวยาที่มีสัดส่วนสูงที่สุดของตำรับอย่างชัดเจน

เครื่องยาอีก 6 ชนิดใช้สิ่งละ 7 ส่วน และน้ำประสานทองสะตุใช้ 1 ส่วน

🧴 วิธีทำ

บดตัวยาทั้งหมดเป็นผง

🌿 สรรพคุณตามตำรับ

แก้ไอ ขับเสมหะ

💧 วิธีใช้ / กระสายยา

ละลายน้ำมะนาว แทรกเกลือ

ใช้โดย

• จิบ หรือ

• กวาดคอ

🥄 ขนาดใช้

ผู้ใหญ่

ครั้งละ 1 ช้อนกาแฟ

เด็ก

ลดลงตามส่วน

ขนาดบรรจุ

15 กรัม

🩺 กลุ่มอาการ

กลุ่มแก้ไอ ขับเสมหะ

อยู่ในกลุ่มเดียวกับ ยาประสะมะแว้ง

🧠 PikadThai Analysis

สมุฏฐานที่สัมพันธ์

เสมหสมุฏฐานเด่น โดยมีวาตะเกี่ยวข้องกับอาการไอ

อาการ เสมหะ สัมพันธ์กับเสมหสมุฏฐานโดยตรง ขณะที่ การไอ เป็นการเคลื่อนไหวของลมเพื่อขับสิ่งคั่งค้างออกจากทางเดินหายใจ

ทิศทางของตำรับ

แก้ไอ • ขับเสมหะ • ช่วยให้เสมหะออก

ตำรับมี ชะเอมเทศเป็นองค์ประกอบเด่นมาก ร่วมกับมะขามป้อม สมอพิเภก และเครื่องยาอื่น ก่อนใช้ละลายน้ำมะนาวและแทรกเกลือ

ลักษณะอาการที่สัมพันธ์

จุดนำในการพิจารณาคือ

ไอ + มีเสมหะ

จึงเหมาะแก่การศึกษาในกลุ่มอาการที่เสมหะเป็นองค์ประกอบสำคัญ มากกว่าการมองอาการไอโดยไม่พิจารณาลักษณะร่วม

จุดเด่นที่ควรจำ

ยาอัมฤควาที = แก้ไอ ขับเสมหะ + ชะเอมเทศ 43 ส่วน + น้ำมะนาวแทรกเกลือ

วิธีใช้ “จิบหรือกวาดคอ” เป็นอีกจุดเด่นที่ช่วยแยกตำรับนี้จากตำรับอื่น

⚠️ ข้อควรระวัง

ตามตำรับเดิม

จากภาพต้นทาง ไม่ปรากฏคำเตือนหรือข้อห้ามเฉพาะ

ในการพิจารณาใช้

• อาการไอมีหลายสมุฏฐานและหลายสาเหตุ จึงควรดูลักษณะของเสมหะและอาการร่วมก่อนเลือกตำรับ

• หากมีหอบเหนื่อย หายใจลำบาก ไอเป็นเลือด ไข้สูง หรืออาการรุนแรงต่อเนื่อง ควรได้รับการประเมินทางการแพทย์

• ขนาดสำหรับเด็กในเอกสารระบุเพียง “ลดลงตามส่วน” จึงไม่ควรตีความเป็นขนาดเฉพาะขึ้นเอง

💡 PikadThai Understanding

จำตำรับนี้สั้น ๆ ว่า

“อัมฤควาที → ไอมีเสมหะ → ชะเอมเทศเด่น → จิบน้ำมะนาวแทรกเกลือ”

จุดสำคัญในการเรียนคือการเชื่อม เสมหะกับเสมหสมุฏฐาน และมองอาการไอเป็นการเคลื่อนไหวของวาตะที่เข้ามาเกี่ยวข้อง

📚 ที่มาและหมายเหตุของตำรับ

ตำรับนี้เป็นข้อมูลจากประกาศกระทรวงสาธารณสุข เรื่องยาสามัญประจำบ้าน ฉบับที่ 2 ลงประกาศ ณ วันที่ 29 สิงหาคม พุทธศักราช 2537 โดยคัดจากราชกิจจานุเบกษา ฉบับประกาศทั่วไป เล่ม 111 ตอนพิเศษ 42 ง วันที่ 3 ตุลาคม 2537

PikadThai ศึกษาและเรียบเรียงเนื้อหาจากหนังสือ “ตำราแพทย์แผนโบราณทั่วไป สาขาเภสัชกรรมไทย” โดยกองการประกอบโรคศิลปะ กรมสนับสนุนบริการสุขภาพ รวบรวมโดยสถาบันภัทรเวชสยามการแพทย์แผนไทย

เนื้อหาหน้านี้จัดทำเพื่อการศึกษาองค์ความรู้ตำรับยาไทย โดยรักษาข้อมูลทางวิชาการที่สำคัญและเรียบเรียงคำอธิบาย โครงสร้าง และรูปแบบการนำเสนอขึ้นใหม่ในระบบของ PikadThai

หมายเหตุด้านสถานะเอกสาร: การอ้างถึงประกาศ พ.ศ. 2537 เป็นการระบุแหล่งที่มาของข้อมูลตามเอกสารที่ใช้ศึกษา ไม่ใช่การยืนยันว่าประกาศหรือตำรับดังกล่าวมีสถานะเป็นยาสามัญประจำบ้านที่มีผลใช้บังคับในปัจจุบัน หากต้องการข้อมูลด้านกฎหมายหรือสถานะปัจจุบัน ควรตรวจสอบประกาศและเอกสารราชการฉบับล่าสุดแยกต่างหาก

เนื้อหานี้จัดทำเพื่อการศึกษาองค์ความรู้ด้านตำรับยาไทย ไม่ใช่คำแนะนำสำหรับการวินิจฉัยหรือใช้ยาด้วยตนเอง การนำตำรับไปใช้จริงควรพิจารณาชนิดตัวยา ปริมาณ วิธีเตรียม วิธีใช้ ข้อห้าม ข้อควรระวัง สภาวะของผู้รับยา และหลักวิชาชีพที่เกี่ยวข้อง