🌿 14. ยาหอมเนาวโกฐ

ยาหอมเนาวโกฐ เป็นตำรับลำดับที่ 14 ในชุด ยาสามัญประจำบ้านแผนโบราณ 28 ขนาน พ.ศ. 2537 ใช้สำหรับอาการ ลมคลื่นเหียน อาเจียน และลมปลายไข้ โดยเลือกกระสายยาตามลักษณะอาการ

🧪 รูปแบบยา

มี 2 รูปแบบ

• ชนิดผง

• ชนิดเม็ด หนักเม็ดละ 0.2 กรัม

🌿 วัตถุส่วนประกอบ

หนักสิ่งละ 3 ส่วน

• ขิงแห้ง

• ดีปลี

• เจตมูลเพลิงแดง

• สะค้าน

• ช้าพลู

หนักสิ่งละ 4 ส่วน

• แห้วหมู

• โกฐสอ

• โกฐเขมา

• โกฐหัวบัว

• โกฐเชียง

• โกฐจุฬาลัมพา

• โกฐกระดูก

• โกฐก้านพร้าว

• โกฐพุงปลา

• โกฐชฎามังสี

• เทียนดำ

• เทียนแดง

• เทียนขาว

• เทียนข้าวเปลือก

• เทียนตาตั๊กแตน

• เทียนเยาวพาณี

• เทียนสัตตบุษย์

• เทียนเกล็ดหอย

• เทียนตากบ

• สักขี

• ลูกราชดัด

• ลูกสารพัดพิษ

• ลูกกระวาน

• กานพลู

• ดอกจันทน์

• ลูกจันทน์

• จันทน์เทศ

• จันทน์แดง

• อบเชยญวน

• เปลือกสมุลแว้ง

• หญ้าตีนหก

• แฝกหอม

• เปลือกชะลูด

• เปราะหอม

• รากไคร้เครือ

• เนื้อไม้

• ชอนดอก

• กระลำพัก

• เนื้อลูกมะขามป้อม

• เนื้อลูกสมอพิเภก

• ชะเอมเทศ

• ลูกผักชีลา

• ลูกกระดอม

• บอระเพ็ด

• เกสรบัวหลวง

• เกสรบุนนาค

• ดอกพิกุล

• ดอกสารภี

• ดอกมะลิ

• แก่นสน

สัดส่วนเฉพาะ

• น้ำประสานทองสะตุ 2 ส่วน

• ชะมดเช็ด 1 ส่วน

• พิมเสน 1 ส่วน

⚖️ โครงสร้างของตำรับ

ตำรับนี้มีเครื่องยาจำนวนมาก โดยเฉพาะ

• เบญจกูลบางส่วน ได้แก่ ขิง ดีปลี เจตมูลเพลิงแดง สะค้าน ช้าพลู — สิ่งละ 3 ส่วน

• กลุ่ม โกฐ

• กลุ่ม เทียน

• เครื่องเทศและเครื่องหอม

• เครื่องยาสำหรับระบบธาตุและทางเดินอาหาร

เครื่องยาส่วนใหญ่กำหนด สิ่งละ 4 ส่วน

🧴 วิธีทำ

ชนิดผง

บดตัวยาทั้งหมดเป็นผง

ชนิดเม็ด

1. บดตัวยาเป็นผง

2. ทำเป็นเม็ด

3. หนักเม็ดละ 0.2 กรัม

🌿 สรรพคุณและกระสายยาตามตำรับ

แก้ลมคลื่นเหียน อาเจียน

ใช้

น้ำลูกผักชีและเทียนดำต้ม

แก้ลมปลายไข้

ใช้

ก้านสะเดา ลูกกระดอม และบอระเพ็ด ต้มเอาน้ำ

หากหาน้ำกระสายไม่ได้ ใช้น้ำสุกแทน

🥄 ขนาดรับประทาน

รับประทาน ทุก 3 ชั่วโมง

ชนิดผง

ครั้งละ 1/2–1 ช้อนกาแฟ

ชนิดเม็ด

ครั้งละ 5–10 เม็ด

📦 ขนาดบรรจุ

• ชนิดผง 15 กรัม

• ชนิดเม็ด 30 เม็ด

🩺 กลุ่มอาการ

กลุ่มแก้ลม บำรุงหัวใจ

เป็นตำรับยาหอมที่เอกสารจัดอยู่ในกลุ่มเดียวกับ ยาหอมเทพวิจิตร และ ยาหอมทิพโอสถ

🧠 PikadThai Analysis

สมุฏฐานที่สัมพันธ์

วาตสมุฏฐานเด่น

โดยเฉพาะอาการ คลื่นเหียน อาเจียน ซึ่งสะท้อนการเดินของลมผิดปกติ ส่วนคำว่า ลมปลายไข้ ชี้ถึงอาการทางลมที่ปรากฏในระยะหลังของไข้

ทิศทางของตำรับ

แก้ลม • แก้คลื่นเหียนอาเจียน • ปรับธาตุหลังไข้

องค์ประกอบมีทั้งเครื่องยารสร้อน กลุ่มโกฐ กลุ่มเทียน เครื่องหอม และตัวยาที่สัมพันธ์กับระบบธาตุ จึงมีโครงสร้างกว้างกว่ายาหอมที่มุ่งอาการวิงเวียนเพียงอย่างเดียว

จุดเด่นที่ควรจำ

ยาหอมเนาวโกฐ = ลมคลื่นเหียน อาเจียน + ลมปลายไข้

กระสายยาช่วยแยกอาการได้ชัดเจน

• คลื่นเหียน อาเจียน → ลูกผักชี + เทียนดำ

• ลมปลายไข้ → ก้านสะเดา + ลูกกระดอม + บอระเพ็ด

⚠️ ข้อควรระวัง

ตามตำรับเดิม

จากภาพต้นทาง ไม่ปรากฏคำเตือนหรือข้อห้ามเฉพาะ

ในการพิจารณาใช้

• คลื่นไส้และอาเจียนเกิดได้จากหลายสาเหตุ ไม่ควรพิจารณาว่าเป็นวาตสมุฏฐานทุกกรณี

• คำว่า “ลมปลายไข้” ควรพิจารณาตามบริบทการแพทย์แผนไทย ไม่ใช่นำไปใช้กับไข้ทุกระยะ

• หากอาเจียนต่อเนื่อง ดื่มน้ำไม่ได้ ซึม ปวดท้องรุนแรง อาเจียนเป็นเลือด หรือมีไข้สูงต่อเนื่อง ควรได้รับการประเมินทางการแพทย์

💡 PikadThai Understanding

จำตำรับนี้ว่า

“เนาวโกฐ → ลมคลื่นเหียน อาเจียน และลมปลายไข้ → เปลี่ยนกระสายตามอาการ”

จุดสำคัญในการเรียนตำรับนี้คือ การจำอาการคู่กับกระสายยา มากกว่าการพยายามจำรายชื่อตัวยาจำนวนมากในครั้งเดียว

📚 ที่มาและหมายเหตุของตำรับ

ตำรับนี้เป็นข้อมูลจากประกาศกระทรวงสาธารณสุข เรื่องยาสามัญประจำบ้าน ฉบับที่ 2 ลงประกาศ ณ วันที่ 29 สิงหาคม พุทธศักราช 2537 โดยคัดจากราชกิจจานุเบกษา ฉบับประกาศทั่วไป เล่ม 111 ตอนพิเศษ 42 ง วันที่ 3 ตุลาคม 2537

PikadThai ศึกษาและเรียบเรียงเนื้อหาจากหนังสือ “ตำราแพทย์แผนโบราณทั่วไป สาขาเภสัชกรรมไทย” โดยกองการประกอบโรคศิลปะ กรมสนับสนุนบริการสุขภาพ รวบรวมโดยสถาบันภัทรเวชสยามการแพทย์แผนไทย

เนื้อหาหน้านี้จัดทำเพื่อการศึกษาองค์ความรู้ตำรับยาไทย โดยรักษาข้อมูลทางวิชาการที่สำคัญและเรียบเรียงคำอธิบาย โครงสร้าง และรูปแบบการนำเสนอขึ้นใหม่ในระบบของ PikadThai

หมายเหตุด้านสถานะเอกสาร: การอ้างถึงประกาศ พ.ศ. 2537 เป็นการระบุแหล่งที่มาของข้อมูลตามเอกสารที่ใช้ศึกษา ไม่ใช่การยืนยันว่าประกาศหรือตำรับดังกล่าวมีสถานะเป็นยาสามัญประจำบ้านที่มีผลใช้บังคับในปัจจุบัน หากต้องการข้อมูลด้านกฎหมายหรือสถานะปัจจุบัน ควรตรวจสอบประกาศและเอกสารราชการฉบับล่าสุดแยกต่างหาก

เนื้อหานี้จัดทำเพื่อการศึกษาองค์ความรู้ด้านตำรับยาไทย ไม่ใช่คำแนะนำสำหรับการวินิจฉัยหรือใช้ยาด้วยตนเอง การนำตำรับไปใช้จริงควรพิจารณาชนิดตัวยา ปริมาณ วิธีเตรียม วิธีใช้ ข้อห้าม ข้อควรระวัง สภาวะของผู้รับยา และหลักวิชาชีพที่เกี่ยวข้อง