🌿 1. ยาหอมเทพวิจิตร

ยาหอมเทพวิจิตร เป็นตำรับลำดับที่ 1 ในชุด ยาสามัญประจำบ้านแผนโบราณ 28 ขนาน พ.ศ. 2537 ตามเอกสารที่ใช้ศึกษา โดยระบุสรรพคุณไว้ว่า “แก้ลม บำรุงหัวใจ”

🧪 รูปแบบยา

ยาเม็ด

ตำรับกำหนดให้บดตัวยาเป็นผง ผสมน้ำดอกไม้เทศ แล้วทำเป็นเม็ด หนักเม็ดละ 0.2 กรัม

🌿 วัตถุส่วนประกอบ

เครื่องยาหนักสิ่งละ 2 ส่วน

• ลูกจันทน์

• ดอกจันทน์

• ลูกกระวาน

• กานพลู

• จันทน์แดง

• จันทน์ขาว

• กฤษณา

• กระลำพัก

• ชะลูด

• อบเชย

• เปราะหอม

• แฝกหอม

เครื่องยาหนักสิ่งละ 4 ส่วน

• ผิวมะกรูด

• ผิวมะงั่ว

• ผิวมะนาว

• ผิวส้มตรังกานู

• ผิวส้มจีน

• ผิวส้มโอ

• ผิวส้มเขียวหวาน

เครื่องยาที่กำหนดสัดส่วนเฉพาะ

• ผิวส้มซ่า 28 ส่วน

กลุ่มดอกไม้และเกสร หนักสิ่งละ 4 ส่วน

• ดอกพิกุล

• ดอกบุนนาค

• ดอกสารภี

• เกสรบัวหลวง

• ดอกบัวขม

• ดอกบัวเผื่อน

เครื่องหอม

• ชะมดเช็ด 1 ส่วน

• การบูร 1 ส่วน

กลุ่มโกฐ หนักสิ่งละ 4 ส่วน

• โกฐสอ

• โกฐเขมา

• โกฐหัวบัว

• โกฐเชียง

• โกฐจุฬาลัมพา

• โกฐกระดูก

• โกฐก้านพร้าว

• โกฐพุงปลา

• โกฐชฎามังสี

กลุ่มเทียน หนักสิ่งละ 4 ส่วน

• เทียนดำ

• เทียนแดง

• เทียนขาว

• เทียนข้าวเปลือก

• เทียนตาตั๊กแตน

• เทียนเยาวพาณี

• เทียนสัตตบุษย์

• เทียนเกล็ดหอย

• เทียนตากบ

เครื่องยาอื่น

• พิมเสน 4 ส่วน

• ดอกมะลิ 184 ส่วน

⚖️ จุดเด่นด้านสัดส่วน

ตำรับนี้มี ดอกมะลิ 184 ส่วน เป็นองค์ประกอบที่มีสัดส่วนสูงที่สุดอย่างชัดเจน รองลงมาคือ ผิวส้มซ่า 28 ส่วน

องค์ประกอบอื่นกระจายเป็นกลุ่มเครื่องหอม ผิวผลไม้ ดอกไม้ กลุ่มโกฐ และกลุ่มเทียน

🧴 วิธีทำ

1. บดตัวยาทั้งหมดเป็นผง

2. ผสมด้วย น้ำดอกไม้เทศ

3. ทำเป็นเม็ด

4. หนักเม็ดละ 0.2 กรัม

🌿 สรรพคุณตามตำรับ

แก้ลม บำรุงหัวใจ

🥄 ขนาดรับประทาน

ครั้งละ 5–7 เม็ด

ขนาดบรรจุ

30 เม็ด

🩺 กลุ่มอาการ

กลุ่มแก้ลม บำรุงหัวใจ

เป็นหนึ่งในตำรับที่เอกสารจัดอยู่ร่วมกับ ยาหอมทิพโอสถ และ ยาหอมนวโกฐ

🧠 PikadThai Analysis

สมุฏฐานที่สัมพันธ์

วาตสมุฏฐานเด่น

สอดคล้องกับสรรพคุณหลักของตำรับที่ระบุว่า แก้ลม และมีเครื่องยาหอม เครื่องเทศ กลุ่มโกฐ กลุ่มเทียน และผิวผลไม้หลายชนิดเป็นองค์ประกอบ

ทิศทางของตำรับ

แก้ลม • กระจายลม • บำรุงหัวใจตามหลักยาไทย

ตำรับมีลักษณะเด่นด้านเครื่องหอม โดยเฉพาะ ดอกมะลิ ซึ่งใช้ในสัดส่วนสูงมาก ร่วมกับผิวส้มซ่าและกลุ่มเครื่องยาหอมจำนวนมาก

ลักษณะอาการที่สัมพันธ์

ใช้ประกอบการพิจารณาในภาวะที่มี อาการทางลมเป็นหลัก และสอดคล้องกับแนวสรรพคุณ แก้ลม บำรุงหัวใจ

การเลือกใช้ไม่ควรพิจารณาจากคำว่า “บำรุงหัวใจ” เพียงอย่างเดียว แต่ควรพิจารณาลักษณะอาการและสมุฏฐานร่วมด้วย

จุดเด่นที่ควรจำ

ยาหอมเทพวิจิตร = ดอกมะลิเด่นมาก + เครื่องหอมหลายกลุ่ม + แก้ลม บำรุงหัวใจ

จุดจำสำคัญของสูตรคือ
ดอกมะลิ 184 ส่วน และ ผิวส้มซ่า 28 ส่วน

⚠️ ข้อควรระวัง

ตามตำรับเดิม

จากภาพที่ใช้ศึกษา ไม่ปรากฏคำเตือนหรือข้อห้ามเฉพาะของตำรับนี้

ในการพิจารณาใช้

• ไม่ควรตีความคำว่า “บำรุงหัวใจ” ว่าเป็นการรักษาโรคหัวใจตามความหมายของการแพทย์ปัจจุบัน

• ควรเลือกใช้ตามอาการและสมุฏฐาน ไม่ใช่พิจารณาจากชื่อสรรพคุณเพียงอย่างเดียว

• หากมีอาการเจ็บหน้าอก หายใจลำบาก หมดสติ หรือใจสั่นรุนแรง ควรได้รับการประเมินทางการแพทย์โดยเร็ว

💡 PikadThai Understanding

จำตำรับนี้จาก 3 จุดสำคัญ:

ดอกมะลิสัดส่วนสูงมาก → เครื่องหอมจำนวนมาก → แก้ลม บำรุงหัวใจ

เป็นตำรับที่เหมาะแก่การใช้เรียนรู้โครงสร้างของ “ยาหอม” และการพิจารณาตำรับในกลุ่มอาการทางลม

📚 ที่มาและหมายเหตุของตำรับ

ตำรับนี้เป็นข้อมูลจากประกาศกระทรวงสาธารณสุข เรื่องยาสามัญประจำบ้าน ฉบับที่ 2 ลงประกาศ ณ วันที่ 29 สิงหาคม พุทธศักราช 2537 โดยคัดจากราชกิจจานุเบกษา ฉบับประกาศทั่วไป เล่ม 111 ตอนพิเศษ 42 ง วันที่ 3 ตุลาคม 2537

PikadThai ศึกษาและเรียบเรียงเนื้อหาจากหนังสือ “ตำราแพทย์แผนโบราณทั่วไป สาขาเภสัชกรรมไทย” โดยกองการประกอบโรคศิลปะ กรมสนับสนุนบริการสุขภาพ รวบรวมโดยสถาบันภัทรเวชสยามการแพทย์แผนไทย

เนื้อหาหน้านี้จัดทำเพื่อการศึกษาองค์ความรู้ตำรับยาไทย โดยรักษาข้อมูลทางวิชาการที่สำคัญและเรียบเรียงคำอธิบาย โครงสร้าง และรูปแบบการนำเสนอขึ้นใหม่ในระบบของ PikadThai

หมายเหตุด้านสถานะเอกสาร: การอ้างถึงประกาศ พ.ศ. 2537 เป็นการระบุแหล่งที่มาของข้อมูลตามเอกสารที่ใช้ศึกษา ไม่ใช่การยืนยันว่าประกาศหรือตำรับดังกล่าวมีสถานะเป็นยาสามัญประจำบ้านที่มีผลใช้บังคับในปัจจุบัน หากต้องการข้อมูลด้านกฎหมายหรือสถานะปัจจุบัน ควรตรวจสอบประกาศและเอกสารราชการฉบับล่าสุดแยกต่างหาก

เนื้อหานี้จัดทำเพื่อการศึกษาองค์ความรู้ด้านตำรับยาไทย ไม่ใช่คำแนะนำสำหรับการวินิจฉัยหรือใช้ยาด้วยตนเอง การนำตำรับไปใช้จริงควรพิจารณาชนิดตัวยา ปริมาณ วิธีเตรียม วิธีใช้ ข้อห้าม ข้อควรระวัง สภาวะของผู้รับยา และหลักวิชาชีพที่เกี่ยวข้อง