🌿 12. ยาหอมอินทจักร์

ยาหอมอินทจักร์ เป็นตำรับลำดับที่ 12 ในชุด ยาสามัญประจำบ้านแผนโบราณ 28 ขนาน พ.ศ. 2537 ใช้แก้อาการทางลม ได้แก่ ลมบาดทะจิต คลื่นเหียนอาเจียน และลมจุกเสียด โดยกำหนดกระสายยาต่างกันตามอาการ

🧪 รูปแบบยา

มี 2 รูปแบบ

• ชนิดผง

• ชนิดเม็ด หนักเม็ดละ 0.2 กรัม

🌿 วัตถุส่วนประกอบ

ตัวยาทุกชนิด หนักสิ่งละ 1 ส่วน

• สะค้าน

• รากช้าพลู

• ขิง

• ดีปลี

• รากเจตมูลเพลิง

• ลูกผักชีลา

• โกฐสอ

• โกฐเขมา

• โกฐก้านพร้าว

• โกฐพุงปลา

• โกฐจุฬาลัมพา

• โกฐเชียง

• โกฐกักกรา

• โกฐน้ำเต้า

• โกฐกระดูก

• เทียนดำ

• เทียนขาว

• เทียนแดง

• เทียนข้าวเปลือก

• เทียนเยาวพาณี

• จันทน์แดง

• จันทน์เทศ

• เถามวกแดง

• เถามวกขาว

• รากหญ้านาง

• เปลือกชะลูด

• อบเชย

• เปลือกสมุลแว้ง

• กฤษณา

• กระลำพัก

• บอระเพ็ด

• ลูกกระดอม

• กำยาน

• ชอนดอก

• ชะมดเช็ด

• ลูกจันทน์

• ดอกจันทน์

• ลูกกระวาน

• กานพลู

• รากไคร้เครือ

• ลำพันแดง

• ดอกสารภี

• ดอกพิกุล

• ดอกบุนนาค

• ดอกจำปา

• ดอกกระดังงา

• ดอกมะลิ

• ดอกคำไทย

• ฝางเสน

• ดีงูเห่า

• ดีหมูป่า

• ดีวัว

• พิมเสน

⚖️ โครงสร้างของตำรับ

ตำรับนี้ใช้ตัวยาจำนวนมาก แต่กำหนดสัดส่วนอย่างเรียบง่าย คือ สิ่งละ 1 ส่วนเท่ากันทั้งหมด

องค์ประกอบครอบคลุมทั้งเครื่องยารสร้อน กลุ่มโกฐ กลุ่มเทียน เครื่องหอม ดอกไม้ และตัวยาจากสัตว์

🧴 วิธีทำ

ชนิดผง

บดตัวยาทั้งหมดเป็นผง

ชนิดเม็ด

1. บดตัวยาทั้งหมดเป็นผง

2. ทำเป็นเม็ด

3. หนักเม็ดละ 0.2 กรัม

🌿 สรรพคุณและกระสายยาตามตำรับ

แก้ลมบาดทะจิต

ใช้ น้ำดอกมะลิ

แก้คลื่นเหียนอาเจียน

ใช้ น้ำลูกผักชีและเทียนดำต้ม

หากไม่มี ใช้ น้ำสุก

แก้ลมจุกเสียด

ใช้ น้ำขิงต้ม

🥄 ขนาดรับประทาน

รับประทาน ทุก 3 ชั่วโมง

ชนิดผง

ครั้งละ 1 ช้อนกาแฟ

ชนิดเม็ด

ครั้งละ 5–10 เม็ด

📦 ขนาดบรรจุ

• ชนิดผง 15 กรัม

• ชนิดเม็ด 30 เม็ด

🩺 กลุ่มอาการ

กลุ่มขับลม บำรุงธาตุ

🧠 PikadThai Analysis

สมุฏฐานที่สัมพันธ์

วาตสมุฏฐานเด่น

อาการในตำรับล้วนมีลมเป็นแกนสำคัญ ทั้ง ลมบาดทะจิต คลื่นเหียนอาเจียน และจุกเสียด โดยเฉพาะอาการจุกเสียดและคลื่นเหียนที่สัมพันธ์กับการเคลื่อนไหวของลมในระบบทางเดินอาหาร

ทิศทางของตำรับ

ขับลม • กระจายลม • แก้จุกเสียด • แก้คลื่นเหียนอาเจียน

เครื่องยารสร้อน เช่น สะค้าน ช้าพลู ขิง ดีปลี และเจตมูลเพลิง ร่วมกับกลุ่มโกฐ เทียน และเครื่องหอม ทำให้ภาพรวมของตำรับมีทิศทางเด่นด้านการจัดการลม

จุดเด่นที่ควรจำ

ยาหอมอินทจักร์ = ตัวยามาก แต่ทุกตัว 1 ส่วน + อาการทางลมหลายลักษณะ + เปลี่ยนกระสายยาตามอาการ

กระสายยาที่ควรจำคือ

• ลมบาดทะจิต → น้ำดอกมะลิ

• คลื่นเหียนอาเจียน → น้ำลูกผักชีและเทียนดำต้ม

• จุกเสียด → น้ำขิงต้ม

⚠️ ข้อควรระวัง

ตามตำรับเดิม

จากภาพต้นทาง ไม่ปรากฏคำเตือนหรือข้อห้ามเฉพาะของตำรับนี้

ในการพิจารณาใช้

• อาการคลื่นเหียน อาเจียน และจุกเสียดมีหลายสาเหตุ ไม่ควรถือว่าเกิดจากวาตสมุฏฐานทุกกรณี

• ตำรับมีเครื่องยาจำนวนมากและมีตัวยาจากสัตว์ จึงไม่ควรนำไปปรุงใช้เองโดยอาศัยรายชื่อจากเอกสารเพียงอย่างเดียว

• หากอาเจียนมาก ปวดท้องรุนแรง เจ็บหน้าอก หมดสติ อาเจียนเป็นเลือด หรือมีอาการผิดปกติรุนแรง ควรได้รับการประเมินทางการแพทย์

💡 PikadThai Understanding

จำตำรับนี้ว่า

“อินทจักร์ → ลมหลายอาการ → กระสายยาเปลี่ยนตามอาการ”

จุดเรียนรู้สำคัญของตำรับไม่ได้อยู่เพียงรายชื่อตัวยาจำนวนมาก แต่คือ การเลือกกระสายยาให้สัมพันธ์กับอาการที่ต้องการแก้

📚 ที่มาและหมายเหตุของตำรับ

ตำรับนี้เป็นข้อมูลจากประกาศกระทรวงสาธารณสุข เรื่องยาสามัญประจำบ้าน ฉบับที่ 2 ลงประกาศ ณ วันที่ 29 สิงหาคม พุทธศักราช 2537 โดยคัดจากราชกิจจานุเบกษา ฉบับประกาศทั่วไป เล่ม 111 ตอนพิเศษ 42 ง วันที่ 3 ตุลาคม 2537

PikadThai ศึกษาและเรียบเรียงเนื้อหาจากหนังสือ “ตำราแพทย์แผนโบราณทั่วไป สาขาเภสัชกรรมไทย” โดยกองการประกอบโรคศิลปะ กรมสนับสนุนบริการสุขภาพ รวบรวมโดยสถาบันภัทรเวชสยามการแพทย์แผนไทย

เนื้อหาหน้านี้จัดทำเพื่อการศึกษาองค์ความรู้ตำรับยาไทย โดยรักษาข้อมูลทางวิชาการที่สำคัญและเรียบเรียงคำอธิบาย โครงสร้าง และรูปแบบการนำเสนอขึ้นใหม่ในระบบของ PikadThai

หมายเหตุด้านสถานะเอกสาร: การอ้างถึงประกาศ พ.ศ. 2537 เป็นการระบุแหล่งที่มาของข้อมูลตามเอกสารที่ใช้ศึกษา ไม่ใช่การยืนยันว่าประกาศหรือตำรับดังกล่าวมีสถานะเป็นยาสามัญประจำบ้านที่มีผลใช้บังคับในปัจจุบัน หากต้องการข้อมูลด้านกฎหมายหรือสถานะปัจจุบัน ควรตรวจสอบประกาศและเอกสารราชการฉบับล่าสุดแยกต่างหาก

เนื้อหานี้จัดทำเพื่อการศึกษาองค์ความรู้ด้านตำรับยาไทย ไม่ใช่คำแนะนำสำหรับการวินิจฉัยหรือใช้ยาด้วยตนเอง การนำตำรับไปใช้จริงควรพิจารณาชนิดตัวยา ปริมาณ วิธีเตรียม วิธีใช้ ข้อห้าม ข้อควรระวัง สภาวะของผู้รับยา และหลักวิชาชีพที่เกี่ยวข้อง