🌿 2. ยาหอมทิพโอสถ

ยาหอมทิพโอสถ เป็นตำรับลำดับที่ 2 ในชุด ยาสามัญประจำบ้านแผนโบราณ 28 ขนาน พ.ศ. 2537 ตำรับเดิมระบุสรรพคุณว่า “แก้ลมวิงเวียน”

🧪 รูปแบบยา

ตำรับกำหนดได้ 2 รูปแบบ

• ชนิดผง

• ชนิดเม็ด หนักเม็ดละ 0.2 กรัม

🌿 วัตถุส่วนประกอบ

หนักสิ่งละ 4 ส่วน

• ดอกพิกุล

• ดอกบุนนาค

• ดอกสารภี

• ดอกมะลิ

• เกสรบัวหลวง

• ดอกกระดังงา

• ดอกจำปา

• ดอกบัวจงกลนี

• หัวแห้วไทย

• กระจับ

• ฝาง

• จันทน์แดง

• จันทน์ขาว

• จันทน์เทศ

• กฤษณา

• ชะลูด

• อบเชย

• สมุลแว้ง

• สนเทศ

• ว่านน้ำ

• กระชาย

• เปราะหอม

• ดอกคำไทย

• ชะเอมเทศ

• สุรามฤต

• ข่าต้น

• ลูกจันทน์

• ดอกจันทน์

กลุ่มโกฐ หนักสิ่งละ 2 ส่วน

• โกฐสอ

• โกฐเขมา

• โกฐหัวบัว

• โกฐเชียง

• โกฐจุฬาลัมพา

• โกฐกระดูก

• โกฐก้านพร้าว

• โกฐพุงปลา

• โกฐชฎามังสี

กลุ่มเทียนและการบูร หนักสิ่งละ 1 ส่วน

• เทียนดำ

• เทียนแดง

• เทียนขาว

• เทียนข้าวเปลือก

• เทียนตาตั๊กแตน

• เทียนเยาวพาณี

• เทียนสัตตบุษย์

• เทียนเกล็ดหอย

• เทียนตากบ

• การบูร

เครื่องหอมเพิ่มเติม หนักสิ่งละ 2 ส่วน

• ชะมดเช็ด

• พิมเสน

🧴 วิธีทำ

ชนิดผง

บดตัวยาทั้งหมดเป็นผง

ชนิดเม็ด

1. บดตัวยาเป็นผง

2. ทำเป็นเม็ด

3. หนักเม็ดละ 0.2 กรัม

🌿 สรรพคุณตามตำรับ

แก้ลมวิงเวียน

💧 วิธีใช้ / กระสายยา

ละลายน้ำดอกไม้หรือน้ำสุก

🥄 ขนาดรับประทาน

ชนิดผง

ครั้งละ 1/2–1 ช้อนกาแฟ

ชนิดเม็ด

ครั้งละ 5–7 เม็ด

ขนาดบรรจุ

• ชนิดผง 15 กรัม

• ชนิดเม็ด 30 เม็ด

🩺 กลุ่มอาการ

กลุ่มแก้ลม บำรุงหัวใจ

อยู่ในกลุ่มเดียวกับ ยาหอมเทพวิจิตร และ ยาหอมนวโกฐ

🧠 PikadThai Analysis

สมุฏฐานที่สัมพันธ์

วาตสมุฏฐานเด่น

สอดคล้องโดยตรงกับสรรพคุณ แก้ลมวิงเวียน โดยมีเครื่องหอม เครื่องเทศ กลุ่มโกฐ และกลุ่มเทียนเป็นองค์ประกอบสำคัญของตำรับ

ลักษณะอาการที่สัมพันธ์

จุดนำในการพิจารณาตำรับนี้คือ

ลม + วิงเวียน

จึงควรนึกถึงยาหอมทิพโอสถเมื่ออาการวิงเวียนถูกพิจารณาในกรอบอาการทางลมตามหลักแพทย์แผนไทย

ทิศทางของตำรับ

แก้ลม • กระจายลม • แก้วิงเวียน

ภาพรวมของตำรับประกอบด้วยเครื่องยาหอมหลายกลุ่ม รวมถึงดอกไม้หอม กลุ่มโกฐ กลุ่มเทียน และเครื่องเทศ

จุดเด่นที่ควรจำ

ยาหอมทิพโอสถ = ยาหอมสำหรับ “ลมวิงเวียน”

เมื่อเทียบกับยาหอมเทพวิจิตร ซึ่งต้นตำรับระบุ “แก้ลม บำรุงหัวใจ” ยาหอมทิพโอสถระบุอาการเป้าหมายชัดขึ้นที่ “ลมวิงเวียน”

⚠️ ข้อควรระวัง

ตามตำรับเดิม

จากภาพที่ใช้ศึกษา ไม่ปรากฏคำเตือนหรือข้อห้ามเฉพาะของตำรับนี้

ในการพิจารณาใช้

• อาการวิงเวียนมีได้จากหลายสาเหตุ ไม่ควรถือว่าเป็น “ลม” ทุกกรณี

• หากวิงเวียนรุนแรงเฉียบพลันร่วมกับอ่อนแรงครึ่งซีก พูดไม่ชัด หมดสติ เจ็บหน้าอก หรือหายใจลำบาก ควรได้รับการประเมินทางการแพทย์ทันที

• การเลือกตำรับควรพิจารณาสมุฏฐานและอาการร่วม ไม่ควรใช้จากชื่ออาการเพียงอย่างเดียว

💡 PikadThai Understanding

จำตำรับนี้สั้น ๆ ว่า

“ทิพโอสถ → ลมวิงเวียน”

เป็นยาหอมที่มีเครื่องหอมหลายกลุ่ม และมี อาการวิงเวียน เป็นจุดเด่นในการแยกจากตำรับยาหอมอื่นในชุดเดียวกัน

📚 ที่มาและหมายเหตุของตำรับ

ตำรับนี้เป็นข้อมูลจากประกาศกระทรวงสาธารณสุข เรื่องยาสามัญประจำบ้าน ฉบับที่ 2 ลงประกาศ ณ วันที่ 29 สิงหาคม พุทธศักราช 2537 โดยคัดจากราชกิจจานุเบกษา ฉบับประกาศทั่วไป เล่ม 111 ตอนพิเศษ 42 ง วันที่ 3 ตุลาคม 2537

PikadThai ศึกษาและเรียบเรียงเนื้อหาจากหนังสือ “ตำราแพทย์แผนโบราณทั่วไป สาขาเภสัชกรรมไทย” โดยกองการประกอบโรคศิลปะ กรมสนับสนุนบริการสุขภาพ รวบรวมโดยสถาบันภัทรเวชสยามการแพทย์แผนไทย

เนื้อหาหน้านี้จัดทำเพื่อการศึกษาองค์ความรู้ตำรับยาไทย โดยรักษาข้อมูลทางวิชาการที่สำคัญและเรียบเรียงคำอธิบาย โครงสร้าง และรูปแบบการนำเสนอขึ้นใหม่ในระบบของ PikadThai

หมายเหตุด้านสถานะเอกสาร: การอ้างถึงประกาศ พ.ศ. 2537 เป็นการระบุแหล่งที่มาของข้อมูลตามเอกสารที่ใช้ศึกษา ไม่ใช่การยืนยันว่าประกาศหรือตำรับดังกล่าวมีสถานะเป็นยาสามัญประจำบ้านที่มีผลใช้บังคับในปัจจุบัน หากต้องการข้อมูลด้านกฎหมายหรือสถานะปัจจุบัน ควรตรวจสอบประกาศและเอกสารราชการฉบับล่าสุดแยกต่างหาก

เนื้อหานี้จัดทำเพื่อการศึกษาองค์ความรู้ด้านตำรับยาไทย ไม่ใช่คำแนะนำสำหรับการวินิจฉัยหรือใช้ยาด้วยตนเอง การนำตำรับไปใช้จริงควรพิจารณาชนิดตัวยา ปริมาณ วิธีเตรียม วิธีใช้ ข้อห้าม ข้อควรระวัง สภาวะของผู้รับยา และหลักวิชาชีพที่เกี่ยวข้อง