🌿 ยาสามัญประจำบ้านแผนโบราณ 28 ขนาน

พ.ศ. 2537

ยาสามัญประจำบ้านแผนโบราณ 28 ขนาน เป็นชุดตำรับยาแผนโบราณที่ปรากฏใน ประกาศกระทรวงสาธารณสุข เรื่องยาสามัญประจำบ้าน ฉบับที่ 2 ลงวันที่ 29 สิงหาคม พ.ศ. 2537 และประกาศในราชกิจจานุเบกษา เล่ม 111 ตอนพิเศษ 42 ง วันที่ 3 ตุลาคม พ.ศ. 2537

ตำรับทั้ง 28 ขนานครอบคลุมการใช้ยาตามอาการหลายลักษณะ เช่น อาการทางลมและธาตุ ไข้ ไอและเสมหะ ท้องเสีย การระบาย ตลอดจนความผิดปกติที่เกี่ยวข้องกับโลหิตและสตรี

เนื้อหาชุดนี้ของ PikadThai จัดทำขึ้นเพื่อศึกษาตำรับยาแต่ละขนานอย่างเป็นระบบ โดยแยก 1 ตำรับต่อ 1 หน้า และเรียงลำดับตามที่ปรากฏในเอกสารเดิม ตั้งแต่ตำรับที่ 1 ถึงตำรับที่ 28

📚 ตำรับยาแผนโบราณทั้ง 28 ขนาน

1. ยาหอมเทพวิจิตร

2. ยาหอมทิพโอสถ

3. ยามหานิลแท่งทอง

4. ยาเขียวหอม

5. ยาประสะกะเพรา

6. ยาเหลืองปิดสมุทร

7. ยาอัมฤควาที

8. ยาประสะมะแว้ง

9. ยาจันทน์ลีลา

10. ยาตรีหอม

11. ยาประสะจันทน์แดง

12. ยาหอมอินทจักร์

13. ยาประสะไพล

14. ยาหอมนวโกฐ

15. ยาวิสัมพยาใหญ่

16. ยาธาตุบรรจบ

17. ยาประสะกานพลู

18. ยากวาดแสงหมึก

19. ยามันทธาตุ

20. ยาไฟประลัยกัลป์

21. ยาไฟห้ากอง

22. ยาประสะเจตพังคี

23. ยาธรณีสัณฑะฆาต

24. ยาบำรุงโลหิต

25. ยาประสะเปราะใหญ่

26. ยามหาจักรใหญ่

27. ยาเนาวหอย

28. ยาถ่าย

🩺 การจัดตำรับตามกลุ่มอาการ

เมื่อพิจารณาตำรับทั้ง 28 ขนาน สามารถจัดตามกลุ่มอาการที่ปรากฏในเอกสารศึกษาได้เป็น 7 กลุ่มหลัก

1. กลุ่มแก้ลม บำรุงหัวใจ

ประกอบด้วยตำรับยาหอมที่มุ่งใช้กับอาการทางลมและอาการที่สัมพันธ์กับหัวใจตามแนวทางยาไทย

2. กลุ่มระบายพิษไข้ แก้ไข้

เป็นกลุ่มตำรับที่ใช้กับอาการไข้ ตัวร้อน กระหายน้ำ หรืออาการร่วมที่สัมพันธ์กับพิษไข้ตามลักษณะของแต่ละตำรับ

3. กลุ่มขับลม บำรุงธาตุ

เป็นกลุ่มใหญ่ที่สุด ครอบคลุมตำรับที่สัมพันธ์กับอาการทางระบบธาตุ การย่อยอาหาร แน่นท้อง ท้องอืด และลมในทางเดินอาหาร

4. กลุ่มแก้ไอ ขับเสมหะ

ใช้กับอาการไอและเสมหะตามลักษณะของตำรับ

5. กลุ่มถ่าย กระษัย และปวดเมื่อย

เป็นกลุ่มตำรับที่มีแนวทางด้านการระบาย รวมถึงอาการกระษัยและอาการที่สัมพันธ์กับความติดขัดของลมและอุจจาระ

6. กลุ่มบำรุงโลหิต ขับน้ำคาวปลา และโลหิตระดูสตรี

เป็นตำรับที่เกี่ยวข้องกับโลหิตสตรี การขับน้ำคาวปลา และการปรับความผิดปกติของโลหิตตามหลักการแพทย์แผนไทย

7. กลุ่มท้องเสีย

เป็นกลุ่มตำรับที่ใช้กับอาการถ่ายเหลวหรือท้องเสียตามข้อบ่งใช้ของตำรับ

🧠 การศึกษาในรูปแบบ PikadThai

แต่ละตำรับจะนำเสนอข้อมูลเป็น 2 ส่วนสำคัญ

📜 1. ข้อมูลตำรับ

รักษาข้อเท็จจริงสำคัญจากเอกสาร ได้แก่

• วัตถุส่วนประกอบ

• ปริมาณและอัตราส่วน

• วิธีทำ

• สรรพคุณ

• วิธีใช้และขนาดรับประทาน

• กระสายยา

• คำเตือนและข้อกำหนดที่ปรากฏในตำรับ

🔎 2. บทวิเคราะห์โดย PikadThai

เพิ่มเติมการอธิบายเพื่อช่วยผู้ศึกษาแพทย์แผนไทย เช่น

• กลุ่มอาการของตำรับ

• สมุฏฐานที่สัมพันธ์

• อาการเด่นที่สอดคล้อง

• ทิศทางการออกฤทธิ์ตามหลักยาไทย

• รสยาและภาพรวมของตำรับ

• จุดที่ควรแยกพิจารณาจากตำรับใกล้เคียง

• ข้อควรระวังในการเลือกใช้

ส่วนวิเคราะห์จะถูกแยกออกจากข้อมูลตามเอกสารอย่างชัดเจน เพื่อไม่ให้การตีความเพิ่มเติมถูกเข้าใจว่าเป็นข้อความของประกาศเดิม

📌 หลักในการศึกษาตำรับ

การเลือกใช้ตำรับยาไทยไม่ควรพิจารณาจาก ชื่อโรคหรืออาการเพียงอย่างเดียว

ผู้ศึกษาควรพิจารณาร่วมกันทั้ง

อาการ → ลักษณะอาการ → สมุฏฐาน → ธาตุ → รสยา → คุณสมบัติของตำรับ → ข้อห้ามและข้อควรระวัง

ตำรับที่ใช้กับอาการคล้ายกันจึงอาจมีหลักในการเลือกใช้แตกต่างกันตามลักษณะของผู้รับยาและสมุฏฐานที่เกี่ยวข้อง

📚 ที่มาและหมายเหตุของเนื้อหา

ข้อมูลชุดนี้อ้างอิงตำรับจากประกาศกระทรวงสาธารณสุข เรื่องยาสามัญประจำบ้าน ฉบับที่ 2 ลงประกาศ ณ วันที่ 29 สิงหาคม พุทธศักราช 2537 โดยคัดจากราชกิจจานุเบกษา ฉบับประกาศทั่วไป เล่ม 111 ตอนพิเศษ 42 ง วันที่ 3 ตุลาคม 2537

PikadThai ศึกษาและเรียบเรียงเนื้อหาจากหนังสือ “ตำราแพทย์แผนโบราณทั่วไป สาขาเภสัชกรรมไทย” โดยกองการประกอบโรคศิลปะ กรมสนับสนุนบริการสุขภาพ รวบรวมโดยสถาบันภัทรเวชสยามการแพทย์แผนไทย

เนื้อหาชุดนี้จัดทำเพื่อการศึกษาองค์ความรู้ตำรับยาไทย โดยรักษาข้อมูลทางวิชาการที่สำคัญ และจัดระบบคำอธิบายและรูปแบบการนำเสนอขึ้นใหม่ในระบบของ PikadThai

หมายเหตุด้านสถานะเอกสาร: การอ้างถึงประกาศ พ.ศ. 2537 เป็นการระบุแหล่งที่มาของข้อมูลตามเอกสารที่ใช้ศึกษา ไม่ใช่การยืนยันว่าประกาศหรือตำรับดังกล่าวมีสถานะเป็นยาสามัญประจำบ้านที่มีผลใช้บังคับในปัจจุบัน หากต้องการข้อมูลด้านกฎหมายหรือสถานะปัจจุบัน ควรตรวจสอบประกาศและเอกสารราชการฉบับล่าสุดแยกต่างหาก

เนื้อหานี้จัดทำเพื่อการศึกษาองค์ความรู้ด้านตำรับยาไทย ไม่ใช่คำแนะนำสำหรับการวินิจฉัยหรือใช้ยาด้วยตนเอง การนำตำรับไปใช้จริงควรพิจารณาชนิดตัวยา ปริมาณ วิธีเตรียม วิธีใช้ ข้อห้าม ข้อควรระวัง สภาวะของผู้รับยา และหลักวิชาชีพที่เกี่ยวข้อง