🌿 15. ยาวิสัมพยาใหญ่

ยาวิสัมพยาใหญ่ เป็นตำรับลำดับที่ 15 ในชุด ยาสามัญประจำบ้านแผนโบราณ 28 ขนาน พ.ศ. 2537 ตำรับเดิมระบุสรรพคุณ แก้ท้องขึ้น อืดเฟ้อ จุกเสียด

🧪 รูปแบบยา

ยาผง

ตำรับสามารถใช้ผงยาละลายน้ำสุกเป็นกระสาย หรือผสมน้ำผึ้งทำเป็นลูกกลอน

🌿 วัตถุส่วนประกอบ

หนักสิ่งละ 8 ส่วน

ลูกผักชีลา
ลูกจันทน์
ดอกจันทน์

หนักสิ่งละ 2 ส่วน

กระวาน
กานพลู
โกฐสอ
โกฐเขมา
โกฐหัวบัว
โกฐเชียง
โกฐจุฬาลัมพา
อบเชย
สมุลแว้ง
สมอเทศ
สมอไทย
รากไคร้เครือ
ว่านน้ำ
บอระเพ็ด
ขิงแห้ง
พญารากขาว

สัดส่วนเฉพาะ

ดีปลี 56 ส่วน
น้ำประสานทองสะตุ 1 ส่วน

⚖️ จุดเด่นด้านสัดส่วน

ดีปลี 56 ส่วน เป็นเครื่องยาที่มีสัดส่วนสูงที่สุดของตำรับอย่างชัดเจน

โครงสร้างจึงจำได้เป็น

ดีปลีเด่น 56 ส่วน → ลูกผักชีลา ลูกจันทน์ ดอกจันทน์ สิ่งละ 8 ส่วน → เครื่องยาอื่นส่วนใหญ่สิ่งละ 2 ส่วน

🧴 วิธีทำ

บดตัวยาทั้งหมดเป็นผง

🌿 สรรพคุณตามตำรับ

แก้ท้องขึ้น
อืดเฟ้อ
จุกเสียด

🥄 วิธีใช้และขนาดรับประทาน

รับประทาน ทุก 4 ชั่วโมง

ครั้งละ 1 ช้อนกาแฟ

ใช้ได้ 2 วิธี

ใช้น้ำสุกเป็นกระสาย
ผสมน้ำผึ้งปั้นเป็นลูกกลอน

📦 ขนาดบรรจุ

15 กรัม

🩺 กลุ่มอาการ

กลุ่มขับลม บำรุงธาตุ

🧠 PikadThai Analysis

สมุฏฐานที่สัมพันธ์

วาตสมุฏฐานเด่น

อาการ ท้องขึ้น อืดเฟ้อ และจุกเสียด มีลักษณะสัมพันธ์กับลมที่เดินไม่สะดวกหรือคั่งอยู่ในระบบทางเดินอาหาร

ทิศทางของตำรับ

ขับลม • กระจายลม • แก้อืดเฟ้อ • แก้จุกเสียด

จุดเด่นของสูตรคือ ดีปลีในสัดส่วนสูงมาก ร่วมกับขิง กระวาน กานพลู ว่านน้ำ และเครื่องเทศอื่น ทำให้ภาพรวมของตำรับมีทิศทางร้อนและกระจายลมเด่น

ลักษณะอาการที่สัมพันธ์

ควรนึกถึงตำรับนี้เมื่ออาการเด่นเป็น

ท้องขึ้น → อืดเฟ้อ → แน่นจากลม → จุกเสียด

จึงเป็นตำรับที่เน้นอาการทาง วาตะในระบบทางเดินอาหาร มากกว่าความผิดปกติของการถ่ายโดยตรง

จุดเด่นที่ควรจำ

ยาวิสัมพยาใหญ่ = ดีปลี 56 ส่วน → ท้องขึ้น อืดเฟ้อ จุกเสียด

คำจำสั้น ๆ คือ

“ดีปลีเด่น — ขับลมเด่น”

⚠️ ข้อควรระวัง

ตามตำรับเดิม

จากภาพต้นทาง ไม่ปรากฏคำเตือนหรือข้อห้ามเฉพาะของตำรับนี้

ในการพิจารณาใช้

ไม่ควรมองอาการปวดท้องหรือแน่นท้องทุกชนิดว่าเกิดจากลม
หากมีปวดท้องรุนแรง ท้องแข็ง อาเจียนต่อเนื่อง ถ่ายเป็นเลือด หรือมีไข้ร่วมด้วย ควรได้รับการประเมินหาสาเหตุ
ด้วยภาพรวมของตำรับที่มีเครื่องยารสร้อนเด่น การเลือกใช้ควรพิจารณาสมุฏฐานและสภาพธาตุของผู้รับยาร่วมด้วย

💡 PikadThai Understanding

จำตำรับนี้จาก 3 จุด

ดีปลีสูงมาก → รสร้อนและการกระจายลมเด่น → แก้ท้องขึ้น อืดเฟ้อ จุกเสียด

เป็นตำรับที่เห็นภาพของการใช้ เครื่องยารสร้อนเพื่อจัดการวาตะในระบบทางเดินอาหาร ได้ค่อนข้างชัดเจน

📚 ที่มาและหมายเหตุของตำรับ

ตำรับนี้เป็นข้อมูลจากประกาศกระทรวงสาธารณสุข เรื่องยาสามัญประจำบ้าน ฉบับที่ 2 ลงประกาศ ณ วันที่ 29 สิงหาคม พุทธศักราช 2537 โดยคัดจากราชกิจจานุเบกษา ฉบับประกาศทั่วไป เล่ม 111 ตอนพิเศษ 42 ง วันที่ 3 ตุลาคม 2537

PikadThai ศึกษาและเรียบเรียงเนื้อหาจากหนังสือ “ตำราแพทย์แผนโบราณทั่วไป สาขาเภสัชกรรมไทย” โดยกองการประกอบโรคศิลปะ กรมสนับสนุนบริการสุขภาพ รวบรวมโดยสถาบันภัทรเวชสยามการแพทย์แผนไทย

เนื้อหาหน้านี้จัดทำเพื่อการศึกษาองค์ความรู้ตำรับยาไทย โดยรักษาข้อมูลทางวิชาการที่สำคัญและเรียบเรียงคำอธิบาย โครงสร้าง และรูปแบบการนำเสนอขึ้นใหม่ในระบบของ PikadThai

หมายเหตุด้านสถานะเอกสาร: การอ้างถึงประกาศ พ.ศ. 2537 เป็นการระบุแหล่งที่มาของข้อมูลตามเอกสารที่ใช้ศึกษา ไม่ใช่การยืนยันว่าประกาศหรือตำรับดังกล่าวมีสถานะเป็นยาสามัญประจำบ้านที่มีผลใช้บังคับในปัจจุบัน หากต้องการข้อมูลด้านกฎหมายหรือสถานะปัจจุบัน ควรตรวจสอบประกาศและเอกสารราชการฉบับล่าสุดแยกต่างหาก

เนื้อหานี้จัดทำเพื่อการศึกษาองค์ความรู้ด้านตำรับยาไทย ไม่ใช่คำแนะนำสำหรับการวินิจฉัยหรือใช้ยาด้วยตนเอง การนำตำรับไปใช้จริงควรพิจารณาชนิดตัวยา ปริมาณ วิธีเตรียม วิธีใช้ ข้อห้าม ข้อควรระวัง สภาวะของผู้รับยา และหลักวิชาชีพที่เกี่ยวข้อง