🌿 19. ยามันทธาตุ

ยามันทธาตุ เป็นตำรับลำดับที่ 19 ในชุด ยาสามัญประจำบ้านแผนโบราณ 28 ขนาน พ.ศ. 2537 ตำรับเดิมระบุสรรพคุณ แก้ธาตุไม่ปกติ แก้ท้องขึ้น ท้องเฟ้อ

🧪 รูปแบบยา

ยาผง

🌿 วัตถุส่วนประกอบ

หนักสิ่งละ 1 ส่วน

• โกฐสอ

• โกฐเขมา

• โกฐหัวบัว

• โกฐเชียง

• โกฐจุฬาลัมพา

• เทียนดำ

• เทียนแดง

• เทียนขาว

• เทียนข้าวเปลือก

• เทียนตาตั๊กแตน

• รากไคร้เครือ

• ลูกผักชีล้อม

• ลูกผักชีลา

• การบูร

• กระเทียม

• เปลือกสมุลแว้ง

• เปลือกโมกมัน

• จันทน์แดง

• จันทน์เทศ

• กานพลู

• ดีปลี

• รากช้าพลู

• เถาสะค้าน

• รากเจตมูลเพลิง

• พริกไทยล่อน

• ลูกจันทน์

หนักสิ่งละ 3 ส่วน

• ขิง

• ลูกเบญกานี

⚖️ จุดเด่นด้านสัดส่วน

ตัวยาส่วนใหญ่ใช้ สิ่งละ 1 ส่วน ขณะที่

• ขิง 3 ส่วน

• ลูกเบญกานี 3 ส่วน

มีสัดส่วนมากกว่าตัวยาอื่นในตำรับ

🧴 วิธีทำ

บดตัวยาทั้งหมดเป็นผง

🌿 สรรพคุณตามตำรับ

• แก้ธาตุไม่ปกติ

• แก้ท้องขึ้น

• แก้ท้องเฟ้อ

🥄 วิธีใช้และขนาดรับประทาน

รับประทาน วันละ 3 ครั้ง ก่อนอาหาร

ผู้ใหญ่

ครั้งละ 1 ช้อนกาแฟ
ละลาย น้ำสุก

เด็ก

ครั้งละ 1/2 ช้อนกาแฟ
ละลาย น้ำสุก

ขนาดบรรจุ

ชนิดผง 15 กรัม

🩺 กลุ่มอาการ

กลุ่มขับลม บำรุงธาตุ

🧠 PikadThai Analysis

สมุฏฐานที่สัมพันธ์

วาตสมุฏฐานเด่น ร่วมกับภาวะธาตุไม่ปกติ

อาการ ท้องขึ้นและท้องเฟ้อ สัมพันธ์กับลมในทางเดินอาหารที่เดินไม่สะดวก ขณะที่คำว่า ธาตุไม่ปกติ สะท้อนว่าตำรับมุ่งปรับการทำงานของระบบธาตุร่วมด้วย

ทิศทางของตำรับ

ขับลม • กระจายลม • ปรับธาตุ • ลดท้องอืดเฟ้อ

ตำรับมีเครื่องยารสร้อนหลายชนิด เช่น ขิง ดีปลี ช้าพลู สะค้าน เจตมูลเพลิง และพริกไทย ร่วมกับกลุ่มโกฐและกลุ่มเทียน

จุดเด่นที่ควรจำ

ยามันทธาตุ = ธาตุไม่ปกติ + ท้องขึ้น ท้องเฟ้อ

จุดจำด้านองค์ประกอบคือ

เครื่องยาส่วนใหญ่ 1 ส่วน → ขิงและลูกเบญกานี 3 ส่วน

⚠️ ข้อควรระวัง

ตามตำรับเดิม

จากภาพต้นทาง ไม่ปรากฏคำเตือนหรือข้อห้ามเฉพาะของตำรับนี้

ในการพิจารณาใช้

• ไม่ควรตีความอาการท้องอืดหรือท้องเฟ้อทุกกรณีว่าเป็นเพียงความผิดปกติของลม

• ควรพิจารณาการย่อย การขับถ่าย ลักษณะปวด และอาการร่วมก่อนเลือกตำรับ

• หากมีปวดท้องรุนแรง ท้องแข็ง อาเจียนมาก ถ่ายเป็นเลือด หรืออาการผิดปกติต่อเนื่อง ควรได้รับการประเมินทางการแพทย์

💡 PikadThai Understanding

จำตำรับนี้สั้น ๆ ว่า

“มันทธาตุ → ธาตุแปรปรวน → ลมในท้อง → ท้องขึ้น ท้องเฟ้อ”

เป็นตำรับที่เห็นภาพการใช้ เครื่องยารสร้อนร่วมกับโกฐและเทียน เพื่อมุ่งปรับธาตุและกระจายลมในระบบทางเดินอาหาร

📚 ที่มาและหมายเหตุของตำรับ

ตำรับนี้เป็นข้อมูลจากประกาศกระทรวงสาธารณสุข เรื่องยาสามัญประจำบ้าน ฉบับที่ 2 ลงประกาศ ณ วันที่ 29 สิงหาคม พุทธศักราช 2537 โดยคัดจากราชกิจจานุเบกษา ฉบับประกาศทั่วไป เล่ม 111 ตอนพิเศษ 42 ง วันที่ 3 ตุลาคม 2537

PikadThai ศึกษาและเรียบเรียงเนื้อหาจากหนังสือ “ตำราแพทย์แผนโบราณทั่วไป สาขาเภสัชกรรมไทย” โดยกองการประกอบโรคศิลปะ กรมสนับสนุนบริการสุขภาพ รวบรวมโดยสถาบันภัทรเวชสยามการแพทย์แผนไทย

เนื้อหาหน้านี้จัดทำเพื่อการศึกษาองค์ความรู้ตำรับยาไทย โดยรักษาข้อมูลทางวิชาการที่สำคัญและเรียบเรียงคำอธิบาย โครงสร้าง และรูปแบบการนำเสนอขึ้นใหม่ในระบบของ PikadThai

หมายเหตุด้านสถานะเอกสาร: การอ้างถึงประกาศ พ.ศ. 2537 เป็นการระบุแหล่งที่มาของข้อมูลตามเอกสารที่ใช้ศึกษา ไม่ใช่การยืนยันว่าประกาศหรือตำรับดังกล่าวมีสถานะเป็นยาสามัญประจำบ้านที่มีผลใช้บังคับในปัจจุบัน หากต้องการข้อมูลด้านกฎหมายหรือสถานะปัจจุบัน ควรตรวจสอบประกาศและเอกสารราชการฉบับล่าสุดแยกต่างหาก

เนื้อหานี้จัดทำเพื่อการศึกษาองค์ความรู้ด้านตำรับยาไทย ไม่ใช่คำแนะนำสำหรับการวินิจฉัยหรือใช้ยาด้วยตนเอง การนำตำรับไปใช้จริงควรพิจารณาชนิดตัวยา ปริมาณ วิธีเตรียม วิธีใช้ ข้อห้าม ข้อควรระวัง สภาวะของผู้รับยา และหลักวิชาชีพที่เกี่ยวข้อง