🌿 3. ยามหานิลแท่งทอง

ยามหานิลแท่งทอง เป็นตำรับลำดับที่ 3 ในชุด ยาสามัญประจำบ้านแผนโบราณ 28 ขนาน พ.ศ. 2537 ตำรับเดิมระบุสรรพคุณสำหรับอาการไข้ กระหายน้ำ หัด และอีสุกอีใส

🧪 รูปแบบยา

ยาเม็ด

บดเครื่องยาเป็นผง ทำเป็นเม็ด และ ปิดทองคำเปลว
กำหนดน้ำหนัก เม็ดละ 0.5 กรัม

🌿 วัตถุส่วนประกอบ

หนักสิ่งละ 1 ส่วน

• เนื้อเม็ดสะบ้ามอญสุม

• กระดูกกาสุม

• กระดูกงูเหลือมสุม

• หวายตะค้าสุม

• เม็ดมะละกอสุม

• ลูกมะคำดีควายสุม

• ถ่านไม้สัก

• จันทน์แดง

• จันทน์เทศ

• ใบพิมเสน

• ใบหญ้านาง

• หมึกหอม

เครื่องยาเพิ่มเติม

• เบี้ยจั่นคั่วให้เหลือง 7 เบี้ย

🔥 การเตรียมตัวยาที่สำคัญ

ตำรับนี้มีเครื่องยาหลายชนิดที่กำหนดให้ผ่านการ สุม ก่อนนำมาปรุง ได้แก่

• เนื้อเม็ดสะบ้ามอญ

• กระดูกกา

• กระดูกงูเหลือม

• หวายตะค้า

• เม็ดมะละกอ

• ลูกมะคำดีควาย

ส่วน เบี้ยจั่น กำหนดให้ คั่วให้เหลือง

🧴 วิธีทำ

1. เตรียมเครื่องยาตามกรรมวิธีที่กำหนด

2. บดรวมเป็นผง

3. ทำเป็นเม็ด

4. ปิดทองคำเปลว

5. ทำเม็ดให้มีน้ำหนัก เม็ดละ 0.5 กรัม

🌿 สรรพคุณตามตำรับ

แก้ไข้ แก้กระหายน้ำ แก้หัด อีสุก อีใส

🥄 ขนาดรับประทาน

รับประทาน วันละ 2 ครั้ง

ผู้ใหญ่

ครั้งละ 3–4 เม็ด

เด็ก

ครั้งละ 1–2 เม็ด

ขนาดบรรจุ

30 เม็ด

🩺 กลุ่มอาการ

กลุ่มระบายพิษไข้ แก้ไข้

จุดเด่นของตำรับอยู่ที่อาการ ไข้และกระหายน้ำ รวมถึงการระบุหัดและอีสุกอีใสไว้ในสรรพคุณเดิม

🧠 PikadThai Analysis

สมุฏฐานที่สัมพันธ์

ปิตตสมุฏฐานเด่น

เมื่อพิจารณาจากอาการ ไข้และกระหายน้ำ ภาพของตำรับสัมพันธ์กับภาวะความร้อนและปิตตะกำเริบเป็นสำคัญ โดยอยู่ในกลุ่มตำรับสำหรับ ระบายพิษไข้และแก้ไข้

ทิศทางของตำรับ

แก้ไข้ • ลดภาวะกระหายน้ำจากไข้ • ใช้ในกลุ่มอาการพิษไข้ตามแนวทางตำรับเดิม

องค์ประกอบของตำรับแตกต่างจากยาหอมอย่างชัดเจน เพราะมีเครื่องยาที่ผ่านกรรมวิธี สุม หลายชนิดร่วมกับจันทน์แดง จันทน์เทศ ใบหญ้านาง และเครื่องยาอื่น

จุดเด่นที่ควรจำ

ยามหานิลแท่งทอง = เครื่องยาสุมหลายชนิด + ปิดทองคำเปลว + แก้ไข้ กระหายน้ำ

อีกจุดจำคือ เบี้ยจั่นคั่วให้เหลือง 7 เบี้ย

⚠️ ข้อควรระวัง

ตามตำรับเดิม

จากภาพต้นทาง ไม่ปรากฏคำเตือนหรือข้อห้ามเฉพาะของตำรับนี้

ในการพิจารณาใช้

• คำว่า “แก้หัด อีสุก อีใส” เป็นสรรพคุณที่ปรากฏในเอกสารตำรับเดิม ไม่ควรตีความว่าเป็นคำแนะนำให้ใช้แทนการดูแลโรคติดเชื้อตามมาตรฐานการแพทย์ปัจจุบัน

• ไข้มีสาเหตุได้หลายประการ จึงไม่ควรเลือกตำรับจากคำว่า “ไข้” เพียงอย่างเดียว

• หากมีไข้สูงต่อเนื่อง ซึม ชัก หอบเหนื่อย ดื่มน้ำไม่ได้ หรือมีอาการรุนแรง ควรได้รับการประเมินทางการแพทย์

💡 PikadThai Understanding

จำตำรับนี้จาก 3 จุด

เครื่องยาสุมหลายชนิด → ปิดทองคำเปลว → กลุ่มระบายพิษไข้ แก้ไข้

ในทางการเรียน ควรแยกจากตำรับแก้ไข้อื่นโดยสังเกต กรรมวิธีสุม และสรรพคุณเดิมที่ระบุ ไข้ กระหายน้ำ หัด และอีสุกอีใส

📚 ที่มาและหมายเหตุของตำรับ

ตำรับนี้เป็นข้อมูลจากประกาศกระทรวงสาธารณสุข เรื่องยาสามัญประจำบ้าน ฉบับที่ 2 ลงประกาศ ณ วันที่ 29 สิงหาคม พุทธศักราช 2537 โดยคัดจากราชกิจจานุเบกษา ฉบับประกาศทั่วไป เล่ม 111 ตอนพิเศษ 42 ง วันที่ 3 ตุลาคม 2537

PikadThai ศึกษาและเรียบเรียงเนื้อหาจากหนังสือ “ตำราแพทย์แผนโบราณทั่วไป สาขาเภสัชกรรมไทย” โดยกองการประกอบโรคศิลปะ กรมสนับสนุนบริการสุขภาพ รวบรวมโดยสถาบันภัทรเวชสยามการแพทย์แผนไทย

เนื้อหาหน้านี้จัดทำเพื่อการศึกษาองค์ความรู้ตำรับยาไทย โดยรักษาข้อมูลทางวิชาการที่สำคัญและเรียบเรียงคำอธิบาย โครงสร้าง และรูปแบบการนำเสนอขึ้นใหม่ในระบบของ PikadThai

หมายเหตุด้านสถานะเอกสาร: การอ้างถึงประกาศ พ.ศ. 2537 เป็นการระบุแหล่งที่มาของข้อมูลตามเอกสารที่ใช้ศึกษา ไม่ใช่การยืนยันว่าประกาศหรือตำรับดังกล่าวมีสถานะเป็นยาสามัญประจำบ้านที่มีผลใช้บังคับในปัจจุบัน หากต้องการข้อมูลด้านกฎหมายหรือสถานะปัจจุบัน ควรตรวจสอบประกาศและเอกสารราชการฉบับล่าสุดแยกต่างหาก

เนื้อหานี้จัดทำเพื่อการศึกษาองค์ความรู้ด้านตำรับยาไทย ไม่ใช่คำแนะนำสำหรับการวินิจฉัยหรือใช้ยาด้วยตนเอง การนำตำรับไปใช้จริงควรพิจารณาชนิดตัวยา ปริมาณ วิธีเตรียม วิธีใช้ ข้อห้าม ข้อควรระวัง สภาวะของผู้รับยา และหลักวิชาชีพที่เกี่ยวข้อง