🌿 26. ยามหาจักรใหญ่

ยามหาจักรใหญ่ เป็นตำรับลำดับที่ 26 ในชุด ยาสามัญประจำบ้านแผนโบราณ 28 ขนาน พ.ศ. 2537 ตำรับเดิมใช้สำหรับเด็ก โดยระบุสรรพคุณ แก้ลมทราง แก้อาการท้องอืด ท้องเฟ้อ

🧪 รูปแบบยา

ยาเม็ด

ทำเป็นเม็ดหนักเม็ดละ 0.5 กรัม

🌿 วัตถุส่วนประกอบ

หนักสิ่งละ 1 ส่วน

• โกฐสอ

• โกฐเขมา

• โกฐพุงปลา

• โกฐก้านพร้าว

• โกฐกระดูก

• เทียนดำ

• เทียนแดง

• เทียนขาว

• เทียนข้าวเปลือก

• เทียนเยาวพาณี

• สมอไทย เอาแต่เนื้อ

• สมอพิเภก เอาแต่เนื้อ

• มะขามป้อม เอาแต่เนื้อ

• ลูกจันทน์

• ดอกจันทน์

• ลูกกระวาน

• กานพลู

• ชะเอมเทศ

• เมล็ดโหระพา

• ลูกผักชีลา

• สารส้ม

• ดินประสิว

• ขมิ้นอ้อย

• หัวกระเทียม

สัดส่วนเฉพาะ

• ยาดำสะตุ 4 ส่วน

• ใบกระพังโหม 30 ส่วน

⚖️ จุดเด่นด้านสัดส่วน

ตัวยาที่มีสัดส่วนสูงที่สุดคือ ใบกระพังโหม 30 ส่วน รองลงมาคือ ยาดำสะตุ 4 ส่วน

เครื่องยาอื่นทั้งหมดใช้ สิ่งละ 1 ส่วน

🔥 การเตรียมตัวยา

• สมอไทย ใช้เฉพาะ เนื้อ

• สมอพิเภก ใช้เฉพาะ เนื้อ

• มะขามป้อม ใช้เฉพาะ เนื้อ

• ยาดำต้องสะตุ ก่อนนำมาใช้

🧴 วิธีทำ

1. บดตัวยาทั้งหมดเป็นผง

2. ทำเป็นเม็ด

3. หนักเม็ดละ 0.5 กรัม

🌿 สรรพคุณตามตำรับ

• แก้ลมทราง

• แก้อาการท้องอืด

• แก้ท้องเฟ้อ

🥄 วิธีใช้และขนาดรับประทาน

สำหรับ เด็กอายุต่ำกว่า 5 ขวบ

ครั้งละ 1–3 เม็ด
เพิ่มและลดได้ตามส่วน

รับประทานกับ น้ำสุก

รับประทาน ก่อนอาหาร เช้า–เย็น

ขนาดบรรจุ

10 เม็ด

🩺 กลุ่มอาการ

กลุ่มขับลม บำรุงธาตุ

🧠 PikadThai Analysis

สมุฏฐานที่สัมพันธ์

วาตสมุฏฐานเด่น

อาการ ท้องอืด ท้องเฟ้อ สัมพันธ์กับลมในระบบทางเดินอาหารเป็นหลัก ส่วนคำว่า “ลมทราง” เป็นศัพท์ในระบบโรคเด็กของการแพทย์แผนไทย จึงควรทำความเข้าใจภายในบริบทของศาสตร์ไทยโดยตรง

ทิศทางของตำรับ

ขับลม • ลดท้องอืดเฟ้อ • ปรับธาตุในเด็ก

องค์ประกอบมีทั้งกลุ่มโกฐ กลุ่มเทียน เครื่องเทศหอม และเครื่องยารสร้อน ร่วมกับ ใบกระพังโหมในสัดส่วนสูงถึง 30 ส่วน

จุดเด่นที่ควรจำ

ยามหาจักรใหญ่ = ยาเด็ก → ลมทราง + ท้องอืดท้องเฟ้อ → ใบกระพังโหม 30 ส่วน

อีกจุดสำคัญคือ ยาดำต้องสะตุ ก่อนนำมาเข้าตำรับ

⚠️ ข้อควรระวัง

ตามตำรับเดิม

จากภาพต้นทาง ไม่ปรากฏคำเตือนหรือข้อห้ามเฉพาะ

ในการพิจารณาใช้

• ตำรับเดิมกำหนดการใช้ใน เด็กอายุต่ำกว่า 5 ขวบ จึงควรระมัดระวังอย่างมากในการนำข้อมูลจากเอกสาร พ.ศ. 2537 ไปใช้จริง

• คำว่า “ลมทราง” ไม่ควรถูกเทียบตรงกับโรคปัจจุบันโดยไม่มีการวินิจฉัยตามหลักแพทย์แผนไทย

• หากเด็กท้องอืดมาก อาเจียน ซึม ไม่กินอาหารหรือดื่มน้ำ ปวดท้องรุนแรง ท้องแข็ง หรือมีไข้ ควรได้รับการประเมินทางการแพทย์

💡 PikadThai Understanding

จำตำรับนี้สั้น ๆ ว่า

“มหาจักรใหญ่ → ยาเด็ก → ลมทราง ท้องอืด ท้องเฟ้อ → กระพังโหมเด่น”

เป็นตำรับที่ช่วยให้เห็นแนวคิดการใช้ ยาขับลมและปรับธาตุในโรคเด็กตามการแพทย์แผนไทย

📚 ที่มาและหมายเหตุของตำรับ

ตำรับนี้เป็นข้อมูลจากประกาศกระทรวงสาธารณสุข เรื่องยาสามัญประจำบ้าน ฉบับที่ 2 ลงประกาศ ณ วันที่ 29 สิงหาคม พุทธศักราช 2537 โดยคัดจากราชกิจจานุเบกษา ฉบับประกาศทั่วไป เล่ม 111 ตอนพิเศษ 42 ง วันที่ 3 ตุลาคม 2537

PikadThai ศึกษาและเรียบเรียงเนื้อหาจากหนังสือ “ตำราแพทย์แผนโบราณทั่วไป สาขาเภสัชกรรมไทย” โดยกองการประกอบโรคศิลปะ กรมสนับสนุนบริการสุขภาพ รวบรวมโดยสถาบันภัทรเวชสยามการแพทย์แผนไทย

เนื้อหาหน้านี้จัดทำเพื่อการศึกษาองค์ความรู้ตำรับยาไทย โดยรักษาข้อมูลทางวิชาการที่สำคัญและเรียบเรียงคำอธิบาย โครงสร้าง และรูปแบบการนำเสนอขึ้นใหม่ในระบบของ PikadThai

หมายเหตุด้านสถานะเอกสาร: การอ้างถึงประกาศ พ.ศ. 2537 เป็นการระบุแหล่งที่มาของข้อมูลตามเอกสารที่ใช้ศึกษา ไม่ใช่การยืนยันว่าประกาศหรือตำรับดังกล่าวมีสถานะเป็นยาสามัญประจำบ้านที่มีผลใช้บังคับในปัจจุบัน หากต้องการข้อมูลด้านกฎหมายหรือสถานะปัจจุบัน ควรตรวจสอบประกาศและเอกสารราชการฉบับล่าสุดแยกต่างหาก

เนื้อหานี้จัดทำเพื่อการศึกษาองค์ความรู้ด้านตำรับยาไทย ไม่ใช่คำแนะนำสำหรับการวินิจฉัยหรือใช้ยาด้วยตนเอง การนำตำรับไปใช้จริงควรพิจารณาชนิดตัวยา ปริมาณ วิธีเตรียม วิธีใช้ ข้อห้าม ข้อควรระวัง สภาวะของผู้รับยา และหลักวิชาชีพที่เกี่ยวข้อง