🌿 13. ยาประสะไพล

ยาประสะไพล เป็นตำรับลำดับที่ 13 ในชุด ยาสามัญประจำบ้านแผนโบราณ 28 ขนาน พ.ศ. 2537 ตำรับเดิมระบุสรรพคุณ แก้จุกเสียด แก้ระดูไม่ปกติ และขับน้ำคาวปลา

🧪 รูปแบบยา

ยาผง

🌿 วัตถุส่วนประกอบ

หนักสิ่งละ 8 ส่วน

• ผิวมะกรูด

• ว่านน้ำ

• กระเทียม

• หัวหอม

• พริกไทย

• ดีปลี

• ขิง

• ขมิ้นอ้อย

• เทียนดำ

• เกลือสินเธาว์

สัดส่วนเฉพาะ

• การบูร 1 ส่วน

• ไพล 81 ส่วน

⚖️ จุดเด่นด้านสัดส่วน

ไพล 81 ส่วน เป็นตัวยาที่มีสัดส่วนสูงที่สุดของตำรับอย่างชัดเจน

โครงสร้างจึงจำง่ายเป็น

ไพล 81 ส่วน + เครื่องยา 10 ชนิด สิ่งละ 8 ส่วน + การบูร 1 ส่วน

🧴 วิธีทำ

บดตัวยาทั้งหมดเป็นผง

🌿 สรรพคุณตามตำรับ

• แก้จุกเสียด

• แก้ระดูไม่ปกติ

• ขับน้ำคาวปลา

🥄 วิธีใช้และขนาดรับประทาน

รับประทาน วันละ 3 ครั้ง ก่อนอาหาร

ครั้งละ 1 ช้อนกาแฟ

ละลายด้วย

• น้ำสุก หรือ

• น้ำสุรา

📦 ขนาดบรรจุ

30 กรัม

🩺 กลุ่มอาการ

กลุ่มบำรุงโลหิต ขับน้ำคาวปลา และโลหิตระดูสตรี

แม้ตำรับจะมีสรรพคุณ แก้จุกเสียด ร่วมด้วย แต่ในภาพรวมยา 28 ขนาน ตำรับนี้จัดอยู่ในกลุ่มที่สัมพันธ์กับ ระดูและน้ำคาวปลา

🧠 PikadThai Analysis

สมุฏฐานที่สัมพันธ์

วาตสมุฏฐานเด่น ร่วมกับความผิดปกติของโลหิตสตรี

อาการ จุกเสียด สัมพันธ์กับลมที่เดินไม่สะดวก ส่วน ระดูไม่ปกติและน้ำคาวปลา ทำให้การพิจารณาตำรับเชื่อมโยงกับระบบโลหิตสตรีร่วมด้วย

ทิศทางของตำรับ

กระจายลม • แก้จุกเสียด • ส่งเสริมการเคลื่อนของโลหิตและน้ำคาวปลา

องค์ประกอบเด่นคือ ไพล ร่วมกับเครื่องยารสร้อน เช่น พริกไทย ดีปลี ขิง กระเทียม หัวหอม และว่านน้ำ ทำให้ภาพรวมของตำรับมีทิศทางไปทางการกระจายและเคลื่อนไหว

จุดเด่นที่ควรจำ

ยาประสะไพล = ไพล 81 ส่วน → จุกเสียด • ระดูไม่ปกติ • ขับน้ำคาวปลา

จุดจำสำคัญด้านสูตรคือ

ไพล 81 : เครื่องยาอื่น 8 : การบูร 1

⚠️ ข้อควรระวัง

ตามตำรับเดิม

จากภาพต้นทาง ไม่ปรากฏคำเตือนหรือข้อห้ามเฉพาะของตำรับนี้

ในการพิจารณาใช้

• อาการประจำเดือนผิดปกติมีหลายสาเหตุ ไม่ควรเลือกตำรับจากอาการ “ระดูไม่ปกติ” เพียงอย่างเดียว

• หากมีเลือดออกมากผิดปกติ ปวดท้องรุนแรง หน้ามืด เป็นลม หรือสงสัยการตั้งครรภ์ ควรได้รับการประเมินทางการแพทย์

• การใช้ในช่วงหลังคลอดควรพิจารณาสภาพร่างกาย ปริมาณเลือดออก และภาวะแทรกซ้อนร่วมด้วย

💡 PikadThai Understanding

จำตำรับนี้สั้น ๆ ว่า

“ประสะไพล → ไพลเด่นมาก → ลมและโลหิตสตรี”

จุดสำคัญคือ ตำรับไม่ได้มีเฉพาะเรื่องระดูและน้ำคาวปลา แต่ยังมี “จุกเสียด” ซึ่งช่วยให้เห็นความสัมพันธ์ระหว่าง วาตะกับการเคลื่อนไหวของโลหิต ในกรอบการพิจารณาแบบแพทย์แผนไทย

📚 ที่มาและหมายเหตุของตำรับ

ตำรับนี้เป็นข้อมูลจากประกาศกระทรวงสาธารณสุข เรื่องยาสามัญประจำบ้าน ฉบับที่ 2 ลงประกาศ ณ วันที่ 29 สิงหาคม พุทธศักราช 2537 โดยคัดจากราชกิจจานุเบกษา ฉบับประกาศทั่วไป เล่ม 111 ตอนพิเศษ 42 ง วันที่ 3 ตุลาคม 2537

PikadThai ศึกษาและเรียบเรียงเนื้อหาจากหนังสือ “ตำราแพทย์แผนโบราณทั่วไป สาขาเภสัชกรรมไทย” โดยกองการประกอบโรคศิลปะ กรมสนับสนุนบริการสุขภาพ รวบรวมโดยสถาบันภัทรเวชสยามการแพทย์แผนไทย

เนื้อหาหน้านี้จัดทำเพื่อการศึกษาองค์ความรู้ตำรับยาไทย โดยรักษาข้อมูลทางวิชาการที่สำคัญและเรียบเรียงคำอธิบาย โครงสร้าง และรูปแบบการนำเสนอขึ้นใหม่ในระบบของ PikadThai

หมายเหตุด้านสถานะเอกสาร: การอ้างถึงประกาศ พ.ศ. 2537 เป็นการระบุแหล่งที่มาของข้อมูลตามเอกสารที่ใช้ศึกษา ไม่ใช่การยืนยันว่าประกาศหรือตำรับดังกล่าวมีสถานะเป็นยาสามัญประจำบ้านที่มีผลใช้บังคับในปัจจุบัน หากต้องการข้อมูลด้านกฎหมายหรือสถานะปัจจุบัน ควรตรวจสอบประกาศและเอกสารราชการฉบับล่าสุดแยกต่างหาก

เนื้อหานี้จัดทำเพื่อการศึกษาองค์ความรู้ด้านตำรับยาไทย ไม่ใช่คำแนะนำสำหรับการวินิจฉัยหรือใช้ยาด้วยตนเอง การนำตำรับไปใช้จริงควรพิจารณาชนิดตัวยา ปริมาณ วิธีเตรียม วิธีใช้ ข้อห้าม ข้อควรระวัง สภาวะของผู้รับยา และหลักวิชาชีพที่เกี่ยวข้อง