🌿 25. ยาประสะเปราะใหญ่

ยาประสะเปราะใหญ่ เป็นตำรับลำดับที่ 25 ในชุด ยาสามัญประจำบ้านแผนโบราณ 28 ขนาน พ.ศ. 2537 ตำรับเดิมระบุการใช้สำหรับเด็ก โดยมีสรรพคุณ ถอนพิษไข้ตานทราง

🧪 รูปแบบยา

ยาผง

🌿 วัตถุส่วนประกอบ

หนักสิ่งละ 1 ส่วน

• โกฐสอ

• โกฐเขมา

• โกฐหัวบัว

• โกฐเชียง

• โกฐจุฬาลัมพา

• เทียนดำ

• เทียนแดง

• เทียนขาว

• เทียนข้าวเปลือก

• เทียนตาตั๊กแตน

• ลูกจันทน์

• ดอกจันทน์

• ลูกกระวาน

• กานพลู

• จันทน์เทศ

• จันทน์แดง

• ดอกบุนนาค

• ดอกสารภี

• ดอกพิกุล

• เกสรบัวหลวง

สัดส่วนเฉพาะ

• เปราะหอม 20 ส่วน

⚖️ จุดเด่นด้านสัดส่วน

เปราะหอม 20 ส่วน เป็นตัวยาที่มีสัดส่วนสูงที่สุดอย่างชัดเจน ขณะที่เครื่องยาอื่นทั้งหมดใช้ สิ่งละ 1 ส่วน

จึงเป็นโครงสร้างแบบ

เปราะหอมเด่น 20 ส่วน + โกฐ + เทียน + เครื่องหอมและดอกไม้

🧴 วิธีทำ

บดตัวยาทั้งหมดเป็นผง

🌿 สรรพคุณตามตำรับ

ถอนพิษไข้ตานทรางสำหรับเด็ก

💧 วิธีใช้ / กระสายยา

ใช้ได้ 2 แนวทางตามตำรับ

สำหรับรับประทาน

ละลายด้วย

• น้ำดอกไม้เทศ หรือ

• น้ำสุก

แล้วรับประทาน

สำหรับใช้ภายนอก

ผสมน้ำสุรา สุมกระหม่อม

🥄 ขนาดรับประทาน

รับประทาน วันละ 3 ครั้ง

ครั้งละ 1/2–1 ช้อนกาแฟ

ขนาดบรรจุ

15 กรัม

🩺 กลุ่มอาการ

กลุ่มระบายพิษไข้ แก้ไข้

🧠 PikadThai Analysis

สมุฏฐานที่สัมพันธ์

ปิตตสมุฏฐานเด่น

เนื่องจากตำรับมุ่ง ถอนพิษไข้ ซึ่งสัมพันธ์กับภาวะความร้อนเป็นหลัก โดยมีเครื่องหอมหลายชนิดประกอบอยู่ในตำรับ

ทิศทางของตำรับ

ถอนพิษไข้ • ลดภาวะความร้อนในเด็ก • ใช้ได้ทั้งรับประทานและสุมกระหม่อมตามตำรับเดิม

เปราะหอมมีสัดส่วนสูงที่สุดถึง 20 ส่วน จึงเป็นแกนสำคัญของโครงสร้างตำรับ

จุดเด่นที่ควรจำ

ยาประสะเปราะใหญ่ = เปราะหอม 20 ส่วน → ถอนพิษไข้ตานทรางสำหรับเด็ก

อีกจุดสำคัญคือมี 2 วิธีใช้

• รับประทาน → น้ำดอกไม้เทศหรือน้ำสุก

• ใช้ภายนอก → ผสมน้ำสุรา สุมกระหม่อม

⚠️ ข้อควรระวัง

ตามตำรับเดิม

จากภาพต้นทาง ไม่ปรากฏคำเตือนหรือข้อห้ามเฉพาะของตำรับนี้

ในการพิจารณาใช้

• คำว่า “ตานทราง” เป็นศัพท์ในระบบการแพทย์แผนไทย ไม่ควรนำไปเทียบตรงกับโรคใดโรคหนึ่งในระบบการแพทย์ปัจจุบันโดยอัตโนมัติ

• ตำรับนี้ระบุการใช้ สำหรับเด็ก จึงควรระมัดระวังเป็นพิเศษในการนำข้อมูลเก่าไปใช้จริง

• หากเด็กมีไข้สูง ซึม ชัก หายใจลำบาก ดื่มน้ำไม่ได้ หรือมีอาการรุนแรง ควรได้รับการประเมินทางการแพทย์

💡 PikadThai Understanding

จำตำรับนี้สั้น ๆ ว่า

“ประสะเปราะใหญ่ → เปราะหอมเด่น → ถอนพิษไข้ตานทรางในเด็ก”

จุดเรียนรู้สำคัญคือ ตำรับนี้ไม่ได้มีเพียงการรับประทาน แต่ยังมี วิธีใช้ภายนอกแบบสุมกระหม่อม ตามที่ระบุในเอกสารเดิมด้วย

📚 ที่มาและหมายเหตุของตำรับ

ตำรับนี้เป็นข้อมูลจากประกาศกระทรวงสาธารณสุข เรื่องยาสามัญประจำบ้าน ฉบับที่ 2 ลงประกาศ ณ วันที่ 29 สิงหาคม พุทธศักราช 2537 โดยคัดจากราชกิจจานุเบกษา ฉบับประกาศทั่วไป เล่ม 111 ตอนพิเศษ 42 ง วันที่ 3 ตุลาคม 2537

PikadThai ศึกษาและเรียบเรียงเนื้อหาจากหนังสือ “ตำราแพทย์แผนโบราณทั่วไป สาขาเภสัชกรรมไทย” โดยกองการประกอบโรคศิลปะ กรมสนับสนุนบริการสุขภาพ รวบรวมโดยสถาบันภัทรเวชสยามการแพทย์แผนไทย

เนื้อหาหน้านี้จัดทำเพื่อการศึกษาองค์ความรู้ตำรับยาไทย โดยรักษาข้อมูลทางวิชาการที่สำคัญและเรียบเรียงคำอธิบาย โครงสร้าง และรูปแบบการนำเสนอขึ้นใหม่ในระบบของ PikadThai

หมายเหตุด้านสถานะเอกสาร: การอ้างถึงประกาศ พ.ศ. 2537 เป็นการระบุแหล่งที่มาของข้อมูลตามเอกสารที่ใช้ศึกษา ไม่ใช่การยืนยันว่าประกาศหรือตำรับดังกล่าวมีสถานะเป็นยาสามัญประจำบ้านที่มีผลใช้บังคับในปัจจุบัน หากต้องการข้อมูลด้านกฎหมายหรือสถานะปัจจุบัน ควรตรวจสอบประกาศและเอกสารราชการฉบับล่าสุดแยกต่างหาก

เนื้อหานี้จัดทำเพื่อการศึกษาองค์ความรู้ด้านตำรับยาไทย ไม่ใช่คำแนะนำสำหรับการวินิจฉัยหรือใช้ยาด้วยตนเอง การนำตำรับไปใช้จริงควรพิจารณาชนิดตัวยา ปริมาณ วิธีเตรียม วิธีใช้ ข้อห้าม ข้อควรระวัง สภาวะของผู้รับยา และหลักวิชาชีพที่เกี่ยวข้อง