🌿 22. ยาประสะเจตพังคี

ยาประสะเจตพังคี เป็นตำรับลำดับที่ 22 ในชุด ยาสามัญประจำบ้านแผนโบราณ 28 ขนาน พ.ศ. 2537 ตำรับเดิมระบุสรรพคุณ แก้กระษัยจุกเสียด

🧪 รูปแบบยา

ยาผง

🌿 วัตถุส่วนประกอบ

หนักสิ่งละ 1 ส่วน

• ดอกจันทน์

• ลูกจันทน์

• ลูกกระวาน

• ใบกระวาน

• กานพลู

• กรุงเขมา

• รากไคร้เครือ

• การบูร

• ลูกสมอทะเล

• พญารากขาว

• เปลือกหว้า

• เกลือสินเธาว์

หนักสิ่งละ 2 ส่วน

• พริกไทยล่อน

• บอระเพ็ด

สัดส่วนเฉพาะ

• ข่า 15 ส่วน

• ระย่อม 6 ส่วน

• เจตพังคี 14 ส่วน

⚖️ จุดเด่นด้านสัดส่วน

ตัวยาที่มีสัดส่วนเด่น ได้แก่

• ข่า 15 ส่วน

• เจตพังคี 14 ส่วน

• ระย่อม 6 ส่วน

ส่วนเครื่องยาอื่นใช้ในสัดส่วน 1–2 ส่วน

🧴 วิธีทำ

บดตัวยาทั้งหมดเป็นผง

🌿 สรรพคุณตามตำรับ

แก้กระษัยจุกเสียด

🥄 วิธีใช้และขนาดรับประทาน

รับประทาน ทุกเช้าและเย็น ก่อนอาหาร

ครั้งละ 1 ช้อนกาแฟ

ละลายด้วย น้ำสุก

ขนาดบรรจุ

15 กรัม

🩺 กลุ่มอาการ

กลุ่มขับลม บำรุงธาตุ

🧠 PikadThai Analysis

สมุฏฐานที่สัมพันธ์

วาตสมุฏฐานเด่นในส่วนของอาการจุกเสียด

อาการจุกเสียดสัมพันธ์กับการเดินของลมที่ติดขัด ส่วนคำว่า “กระษัย” เป็นกลุ่มอาการในกรอบแพทย์แผนไทยที่ต้องพิจารณาลักษณะอาการร่วม ไม่ควรตีความจากคำเพียงคำเดียว

ทิศทางของตำรับ

กระจายลม • แก้จุกเสียด • ปรับอาการในกลุ่มกระษัย

ภาพรวมมีเครื่องยารสร้อนและเครื่องเทศหลายชนิด โดยเฉพาะ ข่า พริกไทยล่อน กานพลู และเครื่องหอม ร่วมกับเจตพังคีในสัดส่วนสูง

จุดเด่นที่ควรจำ

ยาประสะเจตพังคี = กระษัยจุกเสียด + ข่า 15 ส่วน + เจตพังคี 14 ส่วน

จุดจำของสูตรคือ ข่าและเจตพังคีมีสัดส่วนสูงกว่าตัวยาอื่นอย่างชัดเจน

⚠️ ข้อควรระวัง

ตามตำรับเดิม

จากภาพต้นทาง ไม่ปรากฏคำเตือนหรือข้อห้ามเฉพาะของตำรับนี้

ในการพิจารณาใช้

• ไม่ควรตีความอาการปวดหรือจุกเสียดทุกชนิดว่าเป็นอาการกระษัย

• ควรพิจารณาตำแหน่งและลักษณะอาการ การขับถ่าย และอาการร่วมก่อนเลือกตำรับ

• หากมีอาการปวดท้องรุนแรงเฉียบพลัน ท้องแข็ง อาเจียนมาก ถ่ายเป็นเลือด หรือมีอาการผิดปกติรุนแรง ควรได้รับการประเมินทางการแพทย์

💡 PikadThai Understanding

จำตำรับนี้สั้น ๆ ว่า

“ประสะเจตพังคี → กระษัยจุกเสียด → วาตะติดขัด → ข่าและเจตพังคีเด่น”

เป็นตำรับที่เหมาะสำหรับใช้ศึกษาแนวคิดเรื่อง อาการจุกเสียดกับความผิดปกติของวาตะ ในกลุ่มยาขับลมและบำรุงธาตุ

📚 ที่มาและหมายเหตุของตำรับ

ตำรับนี้เป็นข้อมูลจากประกาศกระทรวงสาธารณสุข เรื่องยาสามัญประจำบ้าน ฉบับที่ 2 ลงประกาศ ณ วันที่ 29 สิงหาคม พุทธศักราช 2537 โดยคัดจากราชกิจจานุเบกษา ฉบับประกาศทั่วไป เล่ม 111 ตอนพิเศษ 42 ง วันที่ 3 ตุลาคม 2537

PikadThai ศึกษาและเรียบเรียงเนื้อหาจากหนังสือ “ตำราแพทย์แผนโบราณทั่วไป สาขาเภสัชกรรมไทย” โดยกองการประกอบโรคศิลปะ กรมสนับสนุนบริการสุขภาพ รวบรวมโดยสถาบันภัทรเวชสยามการแพทย์แผนไทย

เนื้อหาหน้านี้จัดทำเพื่อการศึกษาองค์ความรู้ตำรับยาไทย โดยรักษาข้อมูลทางวิชาการที่สำคัญและเรียบเรียงคำอธิบาย โครงสร้าง และรูปแบบการนำเสนอขึ้นใหม่ในระบบของ PikadThai

หมายเหตุด้านสถานะเอกสาร: การอ้างถึงประกาศ พ.ศ. 2537 เป็นการระบุแหล่งที่มาของข้อมูลตามเอกสารที่ใช้ศึกษา ไม่ใช่การยืนยันว่าประกาศหรือตำรับดังกล่าวมีสถานะเป็นยาสามัญประจำบ้านที่มีผลใช้บังคับในปัจจุบัน หากต้องการข้อมูลด้านกฎหมายหรือสถานะปัจจุบัน ควรตรวจสอบประกาศและเอกสารราชการฉบับล่าสุดแยกต่างหาก

เนื้อหานี้จัดทำเพื่อการศึกษาองค์ความรู้ด้านตำรับยาไทย ไม่ใช่คำแนะนำสำหรับการวินิจฉัยหรือใช้ยาด้วยตนเอง การนำตำรับไปใช้จริงควรพิจารณาชนิดตัวยา ปริมาณ วิธีเตรียม วิธีใช้ ข้อห้าม ข้อควรระวัง สภาวะของผู้รับยา และหลักวิชาชีพที่เกี่ยวข้อง