🌿 8. ยาประสะมะแว้ง

ยาประสะมะแว้ง เป็นตำรับลำดับที่ 8 ในชุด ยาสามัญประจำบ้านแผนโบราณ 28 ขนาน พ.ศ. 2537 ตำรับเดิมระบุสรรพคุณ แก้ไอ แก้เสมหะ

🧪 รูปแบบยา

ยาเม็ด

ทำเป็นเม็ดหนักเม็ดละ 0.2 กรัม

🌿 วัตถุส่วนประกอบ

⚖️ จุดเด่นด้านสัดส่วน

ตัวยาที่มีสัดส่วนสูงสุดคือ

• ลูกมะแว้งต้น 8 ส่วน

• ลูกมะแว้งเครือ 8 ส่วน

จึงเห็นชัดว่าตำรับใช้ มะแว้งทั้ง 2 ชนิด เป็นแกนสำคัญ

🧴 วิธีทำ

1. บดตัวยาทั้งหมดเป็นผง

2. ผสมน้ำสุก

3. แทรก พิมเสนพอควร

4. ทำเป็นเม็ด

5. หนักเม็ดละ 0.2 กรัม

🌿 สรรพคุณตามตำรับ

แก้ไอ แก้เสมหะ

💧 วิธีใช้ / กระสายยา

ละลายน้ำมะนาวแทรกเกลือ

ใช้โดย

• รับประทาน หรือ

• ใช้อม

🥄 ขนาดรับประทานตามเอกสาร

• ผู้ใหญ่: ครั้งละ 1–2 เม็ด

• เด็ก: ครั้งละ 5–7 เม็ด

ขนาดบรรจุ

30 เม็ด

หมายเหตุสำคัญ: ตัวเลขขนาดรับประทานข้างต้นถ่ายทอดตามข้อความที่ปรากฏในภาพต้นฉบับ พ.ศ. 2537 ซึ่งระบุผู้ใหญ่ 1–2 เม็ด และเด็ก 5–7 เม็ดตามลำดับ แม้ลำดับขนาดดังกล่าวควรได้รับการตรวจสอบกับเอกสารราชการต้นทางหรือข้อมูลปัจจุบันก่อนนำไปใช้จริง PikadThai จึงไม่ปรับแก้ตัวเลขจากต้นฉบับเอง

🩺 กลุ่มอาการ

กลุ่มแก้ไอ ขับเสมหะ

อยู่ในกลุ่มเดียวกับ ยาอัมฤควาที

🧠 PikadThai Analysis

สมุฏฐานที่สัมพันธ์

เสมหสมุฏฐานเด่น ร่วมกับวาตะ

• เสมหะ เป็นอาการสำคัญของตำรับ

• ไอ เกี่ยวข้องกับการเคลื่อนไหวของวาตะในการขับสิ่งคั่งค้าง

ทิศทางของตำรับ

แก้ไอ • ลดเสมหะ • ใช้อมหรือรับประทาน

จุดเด่นคือการใช้ มะแว้งต้นและมะแว้งเครือในสัดส่วนเท่ากันและสูงที่สุด ร่วมกับน้ำมะนาวแทรกเกลือเป็นกระสายยา

จุดเด่นที่ควรจำ

ยาประสะมะแว้ง = มะแว้งต้น + มะแว้งเครือ → แก้ไอ แก้เสมหะ

และมีลักษณะการใช้ที่จำง่ายคือ

ละลายน้ำมะนาวแทรกเกลือ → รับประทานหรือใช้อม

⚠️ ข้อควรระวัง

ตามตำรับเดิม

จากภาพต้นทาง ไม่ปรากฏคำเตือนหรือข้อห้ามเฉพาะ

ในการพิจารณาใช้

• อาการไอมีหลายสาเหตุ ไม่ควรเลือกตำรับจากคำว่า “ไอ” เพียงอย่างเดียว

• ขนาดรับประทานในต้นฉบับมีลักษณะที่ควรตรวจสอบซ้ำก่อนนำไปใช้จริง โดยเฉพาะขนาดที่ระบุสำหรับเด็ก

• หากมีหอบเหนื่อย หายใจลำบาก ไอเป็นเลือด ไข้สูง หรืออาการรุนแรงต่อเนื่อง ควรได้รับการประเมินทางการแพทย์

💡 PikadThai Understanding

จำตำรับนี้สั้น ๆ ว่า

“ประสะมะแว้ง → มะแว้ง 2 ชนิดเด่น → ไอและเสมหะ → น้ำมะนาวแทรกเกลือ”

จุดที่ต้องจำเพิ่มคือ ตรวจขนาดรับประทานจากต้นฉบับให้รอบคอบก่อนนำไปใช้จริง

📚 ที่มาและหมายเหตุของตำรับ

ตำรับนี้เป็นข้อมูลจากประกาศกระทรวงสาธารณสุข เรื่องยาสามัญประจำบ้าน ฉบับที่ 2 ลงประกาศ ณ วันที่ 29 สิงหาคม พุทธศักราช 2537 โดยคัดจากราชกิจจานุเบกษา ฉบับประกาศทั่วไป เล่ม 111 ตอนพิเศษ 42 ง วันที่ 3 ตุลาคม 2537

PikadThai ศึกษาและเรียบเรียงเนื้อหาจากหนังสือ “ตำราแพทย์แผนโบราณทั่วไป สาขาเภสัชกรรมไทย” โดยกองการประกอบโรคศิลปะ กรมสนับสนุนบริการสุขภาพ รวบรวมโดยสถาบันภัทรเวชสยามการแพทย์แผนไทย

เนื้อหาหน้านี้จัดทำเพื่อการศึกษาองค์ความรู้ตำรับยาไทย โดยรักษาข้อมูลทางวิชาการที่สำคัญและเรียบเรียงคำอธิบาย โครงสร้าง และรูปแบบการนำเสนอขึ้นใหม่ในระบบของ PikadThai

หมายเหตุด้านสถานะเอกสาร: การอ้างถึงประกาศ พ.ศ. 2537 เป็นการระบุแหล่งที่มาของข้อมูลตามเอกสารที่ใช้ศึกษา ไม่ใช่การยืนยันว่าประกาศหรือตำรับดังกล่าวมีสถานะเป็นยาสามัญประจำบ้านที่มีผลใช้บังคับในปัจจุบัน หากต้องการข้อมูลด้านกฎหมายหรือสถานะปัจจุบัน ควรตรวจสอบประกาศและเอกสารราชการฉบับล่าสุดแยกต่างหาก

เนื้อหานี้จัดทำเพื่อการศึกษาองค์ความรู้ด้านตำรับยาไทย ไม่ใช่คำแนะนำสำหรับการวินิจฉัยหรือใช้ยาด้วยตนเอง การนำตำรับไปใช้จริงควรพิจารณาชนิดตัวยา ปริมาณ วิธีเตรียม วิธีใช้ ข้อห้าม ข้อควรระวัง สภาวะของผู้รับยา และหลักวิชาชีพที่เกี่ยวข้อง