🌿 11. ยาประสะจันทน์แดง

ยาประสะจันทน์แดง เป็นตำรับลำดับที่ 11 ในชุด ยาสามัญประจำบ้านแผนโบราณ 28 ขนาน พ.ศ. 2537 ตำรับเดิมระบุสรรพคุณ แก้ไข้ตัวร้อน กระหายน้ำ

🧪 รูปแบบยา

ยาผง

🌿 วัตถุส่วนประกอบ

หนักสิ่งละ 4 ส่วน

• รากเหมือนคน

• รากมะปรางหวาน

• รากมะนาว

• เปราะหอม

• โกฐหัวบัว

• จันทน์เทศ

• ฝางเสน

หนักสิ่งละ 1 ส่วน

• เกสรบัวหลวง

• ดอกบุนนาค

• ดอกสารภี

• ดอกมะลิ

สัดส่วนเฉพาะ

• จันทน์แดง 32 ส่วน

⚖️ จุดเด่นด้านสัดส่วน

จันทน์แดง 32 ส่วน เป็นตัวยาที่มีสัดส่วนสูงที่สุดของตำรับอย่างชัดเจน จึงเป็นจุดสำคัญทั้งด้านโครงสร้างและการจดจำตำรับ

🧴 วิธีทำ

บดตัวยาทั้งหมดเป็นผง

🌿 สรรพคุณตามตำรับ

แก้ไข้ตัวร้อน กระหายน้ำ

💧 วิธีใช้ / กระสายยา

ละลายด้วย

• น้ำสุก หรือ

• น้ำดอกมะลิ

🥄 ขนาดรับประทาน

รับประทาน ทุก 3 ชั่วโมง

• ผู้ใหญ่: ครั้งละ 1 ช้อนกาแฟ

• เด็ก: ครั้งละ 1–2 ช้อนกาแฟ

ขนาดบรรจุ

15 กรัม

🩺 กลุ่มอาการ

กลุ่มระบายพิษไข้ แก้ไข้

🧠 PikadThai Analysis

สมุฏฐานที่สัมพันธ์

ปิตตสมุฏฐานเด่น

อาการ ไข้ ตัวร้อน และกระหายน้ำ สะท้อนภาวะความร้อนเป็นแกนสำคัญ จึงสัมพันธ์กับปิตตสมุฏฐานอย่างชัดเจน

ทิศทางของตำรับ

แก้ไข้ • ลดตัวร้อน • แก้กระหายน้ำ

โครงสร้างตำรับมี จันทน์แดงในสัดส่วนสูงถึง 32 ส่วน ร่วมกับจันทน์เทศ ฝางเสน เครื่องหอม และดอกไม้ต่าง ๆ

จุดเด่นที่ควรจำ

ยาประสะจันทน์แดง = จันทน์แดง 32 ส่วน → ไข้ ตัวร้อน กระหายน้ำ

คำว่า “ประสะจันทน์แดง” สอดคล้องกับโครงสร้างตำรับที่กำหนดจันทน์แดงไว้ในสัดส่วนสูงที่สุด

⚠️ ข้อควรระวัง

ตามตำรับเดิม

จากภาพต้นทาง ไม่ปรากฏคำเตือนหรือข้อห้ามเฉพาะของตำรับนี้

ในการพิจารณาใช้

• ไม่ควรพิจารณาว่าไข้ทุกชนิดเกิดจากสมุฏฐานเดียวกัน

• ควรพิจารณาลักษณะไข้ ความกระหายน้ำ และอาการร่วมก่อนเลือกตำรับ

• หากมีไข้สูงต่อเนื่อง ซึม ชัก หอบเหนื่อย ดื่มน้ำไม่ได้ หรือมีอาการรุนแรง ควรได้รับการประเมินทางการแพทย์

💡 PikadThai Understanding

จำตำรับนี้สั้น ๆ ว่า

“ประสะจันทน์แดง → จันทน์แดงเด่นมาก → ไข้ ตัวร้อน กระหายน้ำ”

เป็นตำรับในกลุ่มแก้ไข้ที่มี อาการความร้อนและกระหายน้ำ เป็นจุดนำสำคัญในการศึกษา

📚 ที่มาและหมายเหตุของตำรับ

ตำรับนี้เป็นข้อมูลจากประกาศกระทรวงสาธารณสุข เรื่องยาสามัญประจำบ้าน ฉบับที่ 2 ลงประกาศ ณ วันที่ 29 สิงหาคม พุทธศักราช 2537 โดยคัดจากราชกิจจานุเบกษา ฉบับประกาศทั่วไป เล่ม 111 ตอนพิเศษ 42 ง วันที่ 3 ตุลาคม 2537

PikadThai ศึกษาและเรียบเรียงเนื้อหาจากหนังสือ “ตำราแพทย์แผนโบราณทั่วไป สาขาเภสัชกรรมไทย” โดยกองการประกอบโรคศิลปะ กรมสนับสนุนบริการสุขภาพ รวบรวมโดยสถาบันภัทรเวชสยามการแพทย์แผนไทย

เนื้อหาหน้านี้จัดทำเพื่อการศึกษาองค์ความรู้ตำรับยาไทย โดยรักษาข้อมูลทางวิชาการที่สำคัญและเรียบเรียงคำอธิบาย โครงสร้าง และรูปแบบการนำเสนอขึ้นใหม่ในระบบของ PikadThai

หมายเหตุด้านสถานะเอกสาร: การอ้างถึงประกาศ พ.ศ. 2537 เป็นการระบุแหล่งที่มาของข้อมูลตามเอกสารที่ใช้ศึกษา ไม่ใช่การยืนยันว่าประกาศหรือตำรับดังกล่าวมีสถานะเป็นยาสามัญประจำบ้านที่มีผลใช้บังคับในปัจจุบัน หากต้องการข้อมูลด้านกฎหมายหรือสถานะปัจจุบัน ควรตรวจสอบประกาศและเอกสารราชการฉบับล่าสุดแยกต่างหาก

เนื้อหานี้จัดทำเพื่อการศึกษาองค์ความรู้ด้านตำรับยาไทย ไม่ใช่คำแนะนำสำหรับการวินิจฉัยหรือใช้ยาด้วยตนเอง การนำตำรับไปใช้จริงควรพิจารณาชนิดตัวยา ปริมาณ วิธีเตรียม วิธีใช้ ข้อห้าม ข้อควรระวัง สภาวะของผู้รับยา และหลักวิชาชีพที่เกี่ยวข้อง