🌿 17. ยาประสะกานพลู

ยาประสะกานพลู เป็นตำรับลำดับที่ 17 ในชุด ยาสามัญประจำบ้านแผนโบราณ 28 ขนาน พ.ศ. 2537 ตำรับเดิมระบุสรรพคุณ แก้ปวดท้อง เนื่องจากธาตุไม่ปกติ

🧪 รูปแบบยา

ยาผง

🌿 วัตถุส่วนประกอบ

หนักสิ่งละ 4 ส่วน

• เทียนดำ

• เทียนขาว

• โกฐสอ

• โกฐกระดูก

• กำมะถันเหลือง

• การบูร

• รากไคร้เครือ

• เปลือกเพกา

• เปลือกขี้อ้าย

• ใบกระวาน

• ลูกกระวาน

• ลูกผักชีลา

• แฝกหอม

• ว่านน้ำ

• หัวกระชาย

• เปราะหอม

• รากแดง

• กรุงเขมา

หนักสิ่งละ 8 ส่วน

• รากข้าวสาร

• เนื้อไม้

• ลูกจันทน์

• ขมิ้นชัน

หนักสิ่งละ 3 ส่วน

• ขิงแห้ง

• ดีปลี

หนักสิ่งละ 2 ส่วน

• น้ำประสานทองสะตุ

• ไพล

• เจตมูลเพลิงแดง

• สะค้าน

• ช้าพลู

สัดส่วนเฉพาะ

• เปลือกชิก 10 ส่วน

• พริกไทย 1 ส่วน

• กานพลู 131 ส่วน

⚖️ จุดเด่นด้านสัดส่วน

กานพลู 131 ส่วน เป็นตัวยาที่มีสัดส่วนสูงที่สุดของตำรับอย่างชัดเจน และเป็นแกนสำคัญที่ทำให้ตำรับมีชื่อว่า “ประสะกานพลู”

องค์ประกอบอื่นประกอบด้วยเครื่องยารสร้อน เครื่องหอม และเครื่องยาที่สัมพันธ์กับระบบธาตุและทางเดินอาหาร

🧴 วิธีทำ

บดตัวยาทั้งหมดเป็นผง

🌿 สรรพคุณตามตำรับ

แก้ปวดท้อง เนื่องจากธาตุไม่ปกติ

💧 วิธีใช้ / กระสายยา

ใช้

ไพลเผาไฟ ฝนกับน้ำปูนใส

หากหาน้ำกระสายไม่ได้
ให้ใช้น้ำสุกแทน

🥄 ขนาดรับประทาน

รับประทาน ทุก 3 ชั่วโมง

ผู้ใหญ่

ครั้งละ 1 ช้อนกาแฟ

ขนาดบรรจุ

15 กรัม

🩺 กลุ่มอาการ

กลุ่มขับลม บำรุงธาตุ

🧠 PikadThai Analysis

สมุฏฐานที่สัมพันธ์

วาตสมุฏฐานเด่น ร่วมกับภาวะธาตุไม่ปกติ

อาการหลักคือ ปวดท้อง และต้นตำรับระบุชัดว่าเกิดเนื่องจาก ธาตุไม่ปกติ จึงควรพิจารณาการเดินของลมและการทำงานของธาตุในระบบทางเดินอาหารร่วมกัน

ทิศทางของตำรับ

ขับลม • กระจายลม • ปรับธาตุ • แก้ปวดท้อง

ตำรับมีเครื่องยารสร้อนหลายชนิด เช่น กานพลู พริกไทย ขิง ดีปลี เจตมูลเพลิงแดง สะค้าน และช้าพลู โดยมีกานพลูเป็นองค์ประกอบเด่นมาก

จุดเด่นที่ควรจำ

ยาประสะกานพลู = กานพลู 131 ส่วน → ปวดท้องจากธาตุไม่ปกติ

อีกจุดสำคัญคือกระสายยา

ไพลเผาไฟ + ฝนกับน้ำปูนใส

⚠️ ข้อควรระวัง

ตามตำรับเดิม

จากภาพต้นทาง ไม่ปรากฏคำเตือนหรือข้อห้ามเฉพาะ

ในการพิจารณาใช้

• ไม่ควรตีความอาการปวดท้องทุกชนิดว่าเกิดจาก “ธาตุไม่ปกติ”

• ควรพิจารณาลักษณะปวด ท้องอืด การขับถ่าย และอาการร่วมก่อนเลือกตำรับ

• หากปวดท้องรุนแรงเฉียบพลัน ท้องแข็ง อาเจียนมาก ถ่ายเป็นเลือด หรือมีไข้สูง ควรได้รับการประเมินทางการแพทย์

💡 PikadThai Understanding

จำตำรับนี้สั้น ๆ ว่า

“ประสะกานพลู → กานพลูเด่นมาก → ปวดท้องจากธาตุไม่ปกติ”

เป็นตำรับที่แสดงภาพของการใช้ เครื่องยารสร้อนและยาขับลม เพื่อจัดการอาการปวดท้องในกรอบความผิดปกติของธาตุได้ชัดเจน

📚 ที่มาและหมายเหตุของตำรับ

ตำรับนี้เป็นข้อมูลจากประกาศกระทรวงสาธารณสุข เรื่องยาสามัญประจำบ้าน ฉบับที่ 2 ลงประกาศ ณ วันที่ 29 สิงหาคม พุทธศักราช 2537 โดยคัดจากราชกิจจานุเบกษา ฉบับประกาศทั่วไป เล่ม 111 ตอนพิเศษ 42 ง วันที่ 3 ตุลาคม 2537

PikadThai ศึกษาและเรียบเรียงเนื้อหาจากหนังสือ “ตำราแพทย์แผนโบราณทั่วไป สาขาเภสัชกรรมไทย” โดยกองการประกอบโรคศิลปะ กรมสนับสนุนบริการสุขภาพ รวบรวมโดยสถาบันภัทรเวชสยามการแพทย์แผนไทย

เนื้อหาหน้านี้จัดทำเพื่อการศึกษาองค์ความรู้ตำรับยาไทย โดยรักษาข้อมูลทางวิชาการที่สำคัญและเรียบเรียงคำอธิบาย โครงสร้าง และรูปแบบการนำเสนอขึ้นใหม่ในระบบของ PikadThai

หมายเหตุด้านสถานะเอกสาร: การอ้างถึงประกาศ พ.ศ. 2537 เป็นการระบุแหล่งที่มาของข้อมูลตามเอกสารที่ใช้ศึกษา ไม่ใช่การยืนยันว่าประกาศหรือตำรับดังกล่าวมีสถานะเป็นยาสามัญประจำบ้านที่มีผลใช้บังคับในปัจจุบัน หากต้องการข้อมูลด้านกฎหมายหรือสถานะปัจจุบัน ควรตรวจสอบประกาศและเอกสารราชการฉบับล่าสุดแยกต่างหาก

เนื้อหานี้จัดทำเพื่อการศึกษาองค์ความรู้ด้านตำรับยาไทย ไม่ใช่คำแนะนำสำหรับการวินิจฉัยหรือใช้ยาด้วยตนเอง การนำตำรับไปใช้จริงควรพิจารณาชนิดตัวยา ปริมาณ วิธีเตรียม วิธีใช้ ข้อห้าม ข้อควรระวัง สภาวะของผู้รับยา และหลักวิชาชีพที่เกี่ยวข้อง