🌿 24. ยาบำรุงโลหิต

ยาบำรุงโลหิต เป็นตำรับลำดับที่ 24 ในชุด ยาสามัญประจำบ้านแผนโบราณ 28 ขนาน พ.ศ. 2537 ตำรับเดิมระบุสรรพคุณสั้น ๆ ว่า “บำรุงโลหิต”

🧪 รูปแบบยา

ยาผง

🌿 วัตถุส่วนประกอบ

หนักสิ่งละ 1 ส่วน

• โกฐจุฬาลัมพา

• เนื้อลูกสมอไทย

• เนื้อลูกสมอดีง

• เนื้อลูกสมอพิเภก

• เปลือกชะลูด

• เปลือกอบเชยเทศ

• จันทน์แดง

• แก่นแสมสาร

• แก่นแสมทะเล

• กฤษณา

สัดส่วนเฉพาะ

• ครั่ง 8 ส่วน

หนักสิ่งละ 10 ส่วน

• ฝาง

• ดอกคำไทย

⚖️ จุดเด่นด้านสัดส่วน

ตัวยาที่มีสัดส่วนเด่นที่สุดคือ

• ฝาง 10 ส่วน

• ดอกคำไทย 10 ส่วน

• ครั่ง 8 ส่วน

ส่วนเครื่องยาอื่นใช้ สิ่งละ 1 ส่วน

🧴 วิธีทำ

บดตัวยาทั้งหมดเป็นผง

🌿 สรรพคุณตามตำรับ

บำรุงโลหิต

🥄 วิธีใช้และขนาดรับประทาน

รับประทาน วันละ 2 ครั้ง เช้า–เย็น ก่อนอาหาร

ครั้งละ 1 ช้อนกาแฟ

ละลายด้วย น้ำสุก

📦 ขนาดบรรจุ

30 กรัม

🩺 กลุ่มอาการ

กลุ่มบำรุงโลหิต ขับน้ำคาวปลา และโลหิตระดูสตรี

ตำรับนี้เป็นตำรับที่มุ่ง บำรุงโลหิตโดยตรง แตกต่างจากยาประสะไพล ยาไฟประลัยกัลป์ และยาไฟห้ากอง ซึ่งมีการระบุเรื่องระดูหรือน้ำคาวปลาชัดเจนกว่า

🧠 PikadThai Analysis

สมุฏฐานที่สัมพันธ์

สัมพันธ์กับภาวะโลหิตหย่อนหรือโลหิตพร่องตามกรอบการแพทย์แผนไทย

เนื่องจากต้นตำรับระบุสรรพคุณเพียง “บำรุงโลหิต” จึงไม่ควรขยายความไปเป็นโรคหรืออาการเฉพาะที่เอกสารไม่ได้ระบุ

ทิศทางของตำรับ

บำรุงโลหิต • ประคองระบบโลหิตตามหลักยาไทย

องค์ประกอบที่เด่นด้านสัดส่วนคือ ฝาง ดอกคำไทย และครั่ง ร่วมกับเครื่องหอมและสมอหลายชนิด

จุดเด่นที่ควรจำ

ยาบำรุงโลหิต = ฝาง 10 + ดอกคำไทย 10 + ครั่ง 8 → บำรุงโลหิต

เป็นตำรับที่ชื่อและสรรพคุณตรงกันชัดเจน และมีโครงสร้างไม่ซับซ้อนมากเมื่อเทียบกับตำรับอื่นในชุด

⚠️ ข้อควรระวัง

ตามตำรับเดิม

จากภาพต้นทาง ไม่ปรากฏคำเตือนหรือข้อห้ามเฉพาะของตำรับนี้

ในการพิจารณาใช้

• คำว่า “บำรุงโลหิต” เป็นแนวคิดตามแพทย์แผนไทย ไม่ควรตีความตรงว่าใช้รักษาภาวะโลหิตจางหรือโรคเลือดทุกชนิด

• หากมีอาการซีด เหนื่อยง่าย ใจสั่น หน้ามืด เลือดออกผิดปกติ หรือประจำเดือนมากผิดปกติ ควรได้รับการประเมินหาสาเหตุ

• การเลือกใช้ควรพิจารณาสมุฏฐานและภาวะของผู้รับยาร่วมด้วย

💡 PikadThai Understanding

จำตำรับนี้สั้น ๆ ว่า

“ยาบำรุงโลหิต → ฝางและดอกคำไทยเด่น → มุ่งบำรุงโลหิตโดยตรง”

จุดสำคัญคือ ไม่ขยายสรรพคุณเกินต้นตำรับ เพราะเอกสารเดิมระบุไว้เพียงคำว่า “บำรุงโลหิต”

📚 ที่มาและหมายเหตุของตำรับ

ตำรับนี้เป็นข้อมูลจากประกาศกระทรวงสาธารณสุข เรื่องยาสามัญประจำบ้าน ฉบับที่ 2 ลงประกาศ ณ วันที่ 29 สิงหาคม พุทธศักราช 2537 โดยคัดจากราชกิจจานุเบกษา ฉบับประกาศทั่วไป เล่ม 111 ตอนพิเศษ 42 ง วันที่ 3 ตุลาคม 2537

PikadThai ศึกษาและเรียบเรียงเนื้อหาจากหนังสือ “ตำราแพทย์แผนโบราณทั่วไป สาขาเภสัชกรรมไทย” โดยกองการประกอบโรคศิลปะ กรมสนับสนุนบริการสุขภาพ รวบรวมโดยสถาบันภัทรเวชสยามการแพทย์แผนไทย

เนื้อหาหน้านี้จัดทำเพื่อการศึกษาองค์ความรู้ตำรับยาไทย โดยรักษาข้อมูลทางวิชาการที่สำคัญและเรียบเรียงคำอธิบาย โครงสร้าง และรูปแบบการนำเสนอขึ้นใหม่ในระบบของ PikadThai

หมายเหตุด้านสถานะเอกสาร: การอ้างถึงประกาศ พ.ศ. 2537 เป็นการระบุแหล่งที่มาของข้อมูลตามเอกสารที่ใช้ศึกษา ไม่ใช่การยืนยันว่าประกาศหรือตำรับดังกล่าวมีสถานะเป็นยาสามัญประจำบ้านที่มีผลใช้บังคับในปัจจุบัน หากต้องการข้อมูลด้านกฎหมายหรือสถานะปัจจุบัน ควรตรวจสอบประกาศและเอกสารราชการฉบับล่าสุดแยกต่างหาก

เนื้อหานี้จัดทำเพื่อการศึกษาองค์ความรู้ด้านตำรับยาไทย ไม่ใช่คำแนะนำสำหรับการวินิจฉัยหรือใช้ยาด้วยตนเอง การนำตำรับไปใช้จริงควรพิจารณาชนิดตัวยา ปริมาณ วิธีเตรียม วิธีใช้ ข้อห้าม ข้อควรระวัง สภาวะของผู้รับยา และหลักวิชาชีพที่เกี่ยวข้อง