🌿 10. ยาตรีหอม

ยาตรีหอม เป็นตำรับลำดับที่ 10 ในชุด ยาสามัญประจำบ้านแผนโบราณ 28 ขนาน พ.ศ. 2537 ตำรับเดิมระบุสรรพคุณ แก้เด็กท้องผูก ระบายพิษไข้

🧪 รูปแบบยา

ยาเม็ด

บดตัวยาเป็นผง แล้วทำเป็นเม็ด หนักเม็ดละ 0.2 กรัม

🌿 วัตถุส่วนประกอบ

หนักสิ่งละ 4 ส่วน

• เนื้อลูกสมอเทศ

• เนื้อลูกสมอพิเภก

• เนื้อลูกมะขามป้อม

• ลูกผักชีลา

หนักสิ่งละ 1 ส่วน

• รากไคร้เครือ

• โกฐสอ

• ชะเอมเทศ

• น้ำประสานทองสะตุ

• ลูกซัดคั่ว

สัดส่วนเฉพาะ

• เนื้อลูกสมอไทย 22 ส่วน

• โกฐน้ำเต้าใหญ่นึ่งสุก 22 ส่วน

⚖️ จุดเด่นด้านสัดส่วน

ตัวยาที่มีสัดส่วนสูงที่สุดคือ

• เนื้อลูกสมอไทย 22 ส่วน

• โกฐน้ำเต้าใหญ่นึ่งสุก 22 ส่วน

จึงเป็นแกนสำคัญของโครงสร้างตำรับเมื่อเทียบกับเครื่องยาอื่น

🧴 วิธีทำ

1. บดตัวยาทั้งหมดเป็นผง

2. ทำเป็นเม็ด

3. หนักเม็ดละ 0.2 กรัม

🌿 สรรพคุณตามตำรับ

แก้เด็กท้องผูก ระบายพิษไข้

🥄 ขนาดรับประทาน

รับประทานก่อนอาหารเช้า

ขนาดบรรจุ

30 เม็ด

หมายเหตุ: ขนาดใช้ในเด็กข้างต้นเป็นข้อมูลตามเอกสาร พ.ศ. 2537 ที่ใช้ศึกษา ไม่ควรนำไปใช้จริงโดยอาศัยข้อมูลหน้านี้เพียงอย่างเดียว โดยเฉพาะในทารก ควรตรวจสอบข้อมูลปัจจุบันและพิจารณาโดยผู้ประกอบวิชาชีพ

🩺 กลุ่มอาการ

กลุ่มระบายพิษไข้ แก้ไข้

แม้สรรพคุณของตำรับจะระบุ แก้เด็กท้องผูก ด้วย แต่ในแผนผังของยา 28 ขนาน ตำรับนี้ถูกจัดอยู่ในกลุ่ม ระบายพิษไข้ แก้ไข้

🧠 PikadThai Analysis

สมุฏฐานที่สัมพันธ์

ปิตตสมุฏฐานสัมพันธ์กับพิษไข้ ร่วมกับอปานวาตะในด้านการขับถ่าย

ตำรับมีเป้าหมายทั้ง ระบายพิษไข้ และ แก้ท้องผูก จึงเชื่อมโยงภาวะความร้อนกับการขับถ่ายที่ติดขัด

ทิศทางของตำรับ

ระบายอุจจาระ • ช่วยการขับถ่าย • ระบายพิษไข้

จุดเด่นด้านโครงสร้างคือ เนื้อลูกสมอไทยและโกฐน้ำเต้าใหญ่นึ่งสุกอย่างละ 22 ส่วน ซึ่งมีสัดส่วนสูงกว่าตัวยาอื่นมาก

จุดเด่นที่ควรจำ

ยาตรีหอม = เด็กท้องผูก + ระบายพิษไข้

จุดจำด้านสูตร:

สมอไทย 22 ส่วน + โกฐน้ำเต้าใหญ่นึ่งสุก 22 ส่วน

และรับประทาน ก่อนอาหารเช้า

⚠️ ข้อควรระวัง

ตามตำรับเดิม

จากภาพต้นทาง ไม่ปรากฏคำเตือนหรือข้อห้ามเฉพาะ

ในการพิจารณาใช้

• ตำรับนี้กำหนดขนาดสำหรับ ทารกอายุ 1–12 เดือน ตามเอกสารเดิม จึงต้องระมัดระวังอย่างมากเมื่อนำข้อมูลไปใช้ในปัจจุบัน

• อาการท้องผูกในทารกไม่ควรพิจารณาจากจำนวนครั้งที่ถ่ายเพียงอย่างเดียว ต้องดูความแข็งของอุจจาระ อาการเบ่ง ท้องอืด การกินนม และอาการร่วม

• หากเด็กซึม อาเจียน ท้องโป่งมาก ไม่กินนม มีไข้ หรือถ่ายเป็นเลือด ควรได้รับการประเมินทางการแพทย์

💡 PikadThai Understanding

จำตำรับนี้สั้น ๆ ว่า

“ตรีหอม → เด็กท้องผูก → ระบายพิษไข้ → สมอไทยและโกฐน้ำเต้าใหญ่เด่น”

เป็นตำรับที่ช่วยให้ผู้เรียนเห็นความสัมพันธ์ระหว่าง การระบายทางอุจจาระ กับแนวคิด ระบายพิษไข้ ในการแพทย์แผนไทย

📚 ที่มาและหมายเหตุของตำรับ

ตำรับนี้เป็นข้อมูลจากประกาศกระทรวงสาธารณสุข เรื่องยาสามัญประจำบ้าน ฉบับที่ 2 ลงประกาศ ณ วันที่ 29 สิงหาคม พุทธศักราช 2537 โดยคัดจากราชกิจจานุเบกษา ฉบับประกาศทั่วไป เล่ม 111 ตอนพิเศษ 42 ง วันที่ 3 ตุลาคม 2537

PikadThai ศึกษาและเรียบเรียงเนื้อหาจากหนังสือ “ตำราแพทย์แผนโบราณทั่วไป สาขาเภสัชกรรมไทย” โดยกองการประกอบโรคศิลปะ กรมสนับสนุนบริการสุขภาพ รวบรวมโดยสถาบันภัทรเวชสยามการแพทย์แผนไทย

เนื้อหาหน้านี้จัดทำเพื่อการศึกษาองค์ความรู้ตำรับยาไทย โดยรักษาข้อมูลทางวิชาการที่สำคัญและเรียบเรียงคำอธิบาย โครงสร้าง และรูปแบบการนำเสนอขึ้นใหม่ในระบบของ PikadThai

หมายเหตุด้านสถานะเอกสาร: การอ้างถึงประกาศ พ.ศ. 2537 เป็นการระบุแหล่งที่มาของข้อมูลตามเอกสารที่ใช้ศึกษา ไม่ใช่การยืนยันว่าประกาศหรือตำรับดังกล่าวมีสถานะเป็นยาสามัญประจำบ้านที่มีผลใช้บังคับในปัจจุบัน หากต้องการข้อมูลด้านกฎหมายหรือสถานะปัจจุบัน ควรตรวจสอบประกาศและเอกสารราชการฉบับล่าสุดแยกต่างหาก

เนื้อหานี้จัดทำเพื่อการศึกษาองค์ความรู้ด้านตำรับยาไทย ไม่ใช่คำแนะนำสำหรับการวินิจฉัยหรือใช้ยาด้วยตนเอง การนำตำรับไปใช้จริงควรพิจารณาชนิดตัวยา ปริมาณ วิธีเตรียม วิธีใช้ ข้อห้าม ข้อควรระวัง สภาวะของผู้รับยา และหลักวิชาชีพที่เกี่ยวข้อง