🌿 9. ยาจันทลีลา

ยาจันทลีลา เป็นตำรับลำดับที่ 9 ในชุด ยาสามัญประจำบ้านแผนโบราณ 28 ขนาน พ.ศ. 2537 ตำรับเดิมระบุสรรพคุณ แก้ไข้ ตัวร้อน

🧪 รูปแบบยา

มี 2 รูปแบบ

• ชนิดผง

• ชนิดเม็ด หนักเม็ดละ 0.5 กรัม

🌿 วัตถุส่วนประกอบ

หนักสิ่งละ 4 ส่วน

• โกฐสอ

• โกฐเขมา

• โกฐจุฬาลัมพา

• จันทน์เทศ

• จันทน์แดง

• ลูกกระดอม

• บอระเพ็ด

• รากปลาไหลเผือก

สัดส่วนเฉพาะ

• พิมเสน 1 ส่วน

🧴 วิธีทำ

ชนิดผง

บดตัวยาทั้งหมดเป็นผง

ชนิดเม็ด

1. บดตัวยาเป็นผง

2. ทำเป็นเม็ด

3. หนักเม็ดละ 0.5 กรัม

🌿 สรรพคุณตามตำรับ

แก้ไข้ ตัวร้อน

🥄 ขนาดรับประทาน

รับประทาน ทุก 4 ชั่วโมง

ชนิดผง

• เด็ก: ครั้งละ 1/2–1 ช้อนกาแฟ

• ผู้ใหญ่: ครั้งละ 1–2 ช้อนกาแฟ

ชนิดเม็ด

• เด็ก: ครั้งละ 1–2 เม็ด

• ผู้ใหญ่: ครั้งละ 3–4 เม็ด

📦 ขนาดบรรจุ

• ชนิดผง 15 กรัม

• ชนิดเม็ด 30 กรัม

หมายเหตุ: ข้อมูลขนาดบรรจุข้างต้นถ่ายทอดตามข้อความที่ปรากฏในภาพต้นฉบับที่ใช้ศึกษา โดย PikadThai ไม่ปรับเปลี่ยนข้อมูลจากเอกสารเดิมเอง

🩺 กลุ่มอาการ

กลุ่มระบายพิษไข้ แก้ไข้

🧠 PikadThai Analysis

สมุฏฐานที่สัมพันธ์

ปิตตสมุฏฐานเด่น

สอดคล้องกับอาการหลักของตำรับ คือ ไข้และตัวร้อน ซึ่งสัมพันธ์กับภาวะความร้อนในกรอบการพิจารณาสมุฏฐานแบบแพทย์แผนไทย

ทิศทางของตำรับ

แก้ไข้ • ลดตัวร้อน • ปรับภาวะความร้อน

ภาพรวมของตำรับประกอบด้วยกลุ่มโกฐ จันทน์ บอระเพ็ด รากปลาไหลเผือก ลูกกระดอม และพิมเสน ซึ่งสัมพันธ์กับทิศทางของตำรับแก้ไข้ตามข้อมูลที่ปรากฏ

จุดเด่นที่ควรจำ

ยาจันทลีลา = แก้ไข้ ตัวร้อน + รับประทานทุก 4 ชั่วโมง

โครงสร้างตำรับจำง่ายจาก

โกฐ 3 ชนิด + จันทน์ 2 ชนิด + ลูกกระดอม + บอระเพ็ด + รากปลาไหลเผือก + พิมเสน

⚠️ ข้อควรระวัง

ตามตำรับเดิม

จากภาพต้นทาง ไม่ปรากฏคำเตือนหรือข้อห้ามเฉพาะของตำรับนี้

ในการพิจารณาใช้

• ไม่ควรพิจารณาว่าอาการไข้ทุกชนิดมีสมุฏฐานเดียวกัน

• ควรพิจารณาลักษณะไข้ อาการร่วม และสภาพของผู้รับยาประกอบ

• หากมีไข้สูงต่อเนื่อง ซึม ชัก หอบเหนื่อย ดื่มน้ำไม่ได้ หรือมีอาการรุนแรง ควรได้รับการประเมินทางการแพทย์

💡 PikadThai Understanding

จำตำรับนี้สั้น ๆ ว่า

“จันทลีลา → ไข้ ตัวร้อน → ปิตตะเด่น”

เป็นตำรับที่โครงสร้างไม่ซับซ้อนมาก เหมาะสำหรับใช้ศึกษาเรื่อง ตำรับแก้ไข้ที่สัมพันธ์กับภาวะความร้อน

📚 ที่มาและหมายเหตุของตำรับ

ตำรับนี้เป็นข้อมูลจากประกาศกระทรวงสาธารณสุข เรื่องยาสามัญประจำบ้าน ฉบับที่ 2 ลงประกาศ ณ วันที่ 29 สิงหาคม พุทธศักราช 2537 โดยคัดจากราชกิจจานุเบกษา ฉบับประกาศทั่วไป เล่ม 111 ตอนพิเศษ 42 ง วันที่ 3 ตุลาคม 2537

PikadThai ศึกษาและเรียบเรียงเนื้อหาจากหนังสือ “ตำราแพทย์แผนโบราณทั่วไป สาขาเภสัชกรรมไทย” โดยกองการประกอบโรคศิลปะ กรมสนับสนุนบริการสุขภาพ รวบรวมโดยสถาบันภัทรเวชสยามการแพทย์แผนไทย

เนื้อหาหน้านี้จัดทำเพื่อการศึกษาองค์ความรู้ตำรับยาไทย โดยรักษาข้อมูลทางวิชาการที่สำคัญและเรียบเรียงคำอธิบาย โครงสร้าง และรูปแบบการนำเสนอขึ้นใหม่ในระบบของ PikadThai

หมายเหตุด้านสถานะเอกสาร: การอ้างถึงประกาศ พ.ศ. 2537 เป็นการระบุแหล่งที่มาของข้อมูลตามเอกสารที่ใช้ศึกษา ไม่ใช่การยืนยันว่าประกาศหรือตำรับดังกล่าวมีสถานะเป็นยาสามัญประจำบ้านที่มีผลใช้บังคับในปัจจุบัน หากต้องการข้อมูลด้านกฎหมายหรือสถานะปัจจุบัน ควรตรวจสอบประกาศและเอกสารราชการฉบับล่าสุดแยกต่างหาก

เนื้อหานี้จัดทำเพื่อการศึกษาองค์ความรู้ด้านตำรับยาไทย ไม่ใช่คำแนะนำสำหรับการวินิจฉัยหรือใช้ยาด้วยตนเอง การนำตำรับไปใช้จริงควรพิจารณาชนิดตัวยา ปริมาณ วิธีเตรียม วิธีใช้ ข้อห้าม ข้อควรระวัง สภาวะของผู้รับยา และหลักวิชาชีพที่เกี่ยวข้อง