🌿 18. ยากวาดแสงหมึก

ยากวาดแสงหมึก เป็นตำรับลำดับที่ 18 ในชุด ยาสามัญประจำบ้านแผนโบราณ 28 ขนาน พ.ศ. 2537 ใช้ได้หลายลักษณะอาการ โดยตำรับกำหนดกระสายยาแตกต่างกันตามอาการ ได้แก่ ตัวร้อน ท้องขึ้น ปวดท้อง ไอมีเสมหะ และแผลหรือละอองในช่องปาก

🧪 รูปแบบยา

ยาเม็ด

บดตัวยาเป็นผง แล้วทำเป็นเม็ด หนักเม็ดละ 0.2 กรัม

🌿 วัตถุส่วนประกอบ

หนักสิ่งละ 4 ส่วน

• หมึกหอม

• จันทน์ชะมด

• ลูกกระวาน

• จันทน์เทศ

• ใบพิมเสน

• ลูกจันทน์

• ดอกจันทน์

• กานพลู

• ใบสันพร้าหอม

• หัวหอม

• ใบกะเพรา

• ดีงูเหลือม

หนักสิ่งละ 1 ส่วน

• ชะมด

• พิมเสน

🧴 วิธีทำ

1. บดตัวยาทั้งหมดเป็นผง

2. ทำเป็นเม็ด

3. หนักเม็ดละ 0.2 กรัม

🌿 สรรพคุณและกระสายยาตามตำรับ

แก้ตัวร้อน

ละลายด้วย น้ำดอกไม้เทศ

แก้ท้องขึ้น ปวดท้อง

ละลายด้วย น้ำใบกะเพราต้ม

แก้ไอ ขับเสมหะ

ละลายด้วย

• น้ำลูกมะแว้งเครือ หรือ

• น้ำลูกมะแว้งต้น

ใช้ กวาดคอ

แก้ปากเป็นแผล แก้ละออง

ละลายด้วย น้ำลูกเบญกานีฝน แล้วใช้ ทาปาก

🥄 วิธีใช้และขนาดรับประทาน

ใช้ กวาดคอวันละ 1 ครั้ง
หลังจากนั้นรับประทาน ทุก 3 ชั่วโมง

ขนาดบรรจุ

12 เม็ด

หมายเหตุ: ขนาดใช้ในเด็กข้างต้นเป็นข้อมูลตามเอกสาร พ.ศ. 2537 ที่ใช้ศึกษา ไม่ควรนำไปใช้จริงโดยอาศัยข้อมูลหน้านี้เพียงอย่างเดียว โดยเฉพาะในทารก ควรตรวจสอบข้อมูลปัจจุบันและพิจารณาโดยผู้ประกอบวิชาชีพ

🩺 กลุ่มอาการ

กลุ่มระบายพิษไข้ แก้ไข้

แม้ตำรับจะมีการใช้กับอาการไอ ท้องขึ้น ปวดท้อง และอาการในช่องปากร่วมด้วย แต่ในแผนผังยา 28 ขนาน ตำรับนี้จัดอยู่ในกลุ่ม ระบายพิษไข้ แก้ไข้

🧠 PikadThai Analysis

สมุฏฐานที่สัมพันธ์

เป็นตำรับที่สัมพันธ์ได้หลายสมุฏฐานตามอาการ

• ตัวร้อน → ปิตตะเด่น

• ท้องขึ้น ปวดท้อง → วาตะเด่น

• ไอ ขับเสมหะ → เสมหะร่วมกับวาตะ

จึงไม่ควรวิเคราะห์ตำรับนี้จากสมุฏฐานเดียว แต่ควรดู อาการ + กระสายยา เป็นคู่กัน

ทิศทางของตำรับ

แก้ตัวร้อน • แก้ลมในท้อง • แก้ไอขับเสมหะ • ใช้กับอาการในช่องปาก

จุดสำคัญของตำรับคือ กระสายยาเป็นตัวกำหนดทิศทางการใช้ อย่างชัดเจน

จุดเด่นที่ควรจำ

ยากวาดแสงหมึก = ตำรับเด็กที่เปลี่ยนกระสายตามอาการ

จำเป็นชุดได้ว่า

• ตัวร้อน → น้ำดอกไม้เทศ

• ท้องขึ้น ปวดท้อง → น้ำใบกะเพราต้ม

• ไอ เสมหะ → มะแว้ง

• ปากเป็นแผล/ละออง → ลูกเบญกานี

⚠️ ข้อควรระวัง

ตามตำรับเดิม

จากภาพต้นทาง ไม่ปรากฏคำเตือนหรือข้อห้ามเฉพาะ

ในการพิจารณาใช้

• ตำรับนี้กำหนดขนาดใช้สำหรับ ทารกอายุ 1–12 เดือน จึงควรระมัดระวังเป็นพิเศษเมื่อนำข้อมูลเดิมไปใช้ในปัจจุบัน

• อาการไข้ ไอ ปวดท้อง หรือแผลในปากในทารกมีหลายสาเหตุ ไม่ควรเลือกตำรับจากอาการเพียงคำเดียว

• หากเด็กซึม ไข้สูง หายใจลำบาก ดูดนมหรือกินไม่ได้ อาเจียนมาก ชัก หรือมีอาการรุนแรง ควรได้รับการประเมินทางการแพทย์

💡 PikadThai Understanding

จำตำรับนี้ว่า

“แสงหมึก → ยากวาดเด็ก → อาการเปลี่ยน กระสายเปลี่ยน”

จุดเรียนรู้สำคัญที่สุดคือ ตำรับเดียวมีหลายแนวทางใช้ แต่ต้องเลือกกระสายยาให้ตรงกับอาการ

📚 ที่มาและหมายเหตุของตำรับ

ตำรับนี้เป็นข้อมูลจากประกาศกระทรวงสาธารณสุข เรื่องยาสามัญประจำบ้าน ฉบับที่ 2 ลงประกาศ ณ วันที่ 29 สิงหาคม พุทธศักราช 2537 โดยคัดจากราชกิจจานุเบกษา ฉบับประกาศทั่วไป เล่ม 111 ตอนพิเศษ 42 ง วันที่ 3 ตุลาคม 2537

PikadThai ศึกษาและเรียบเรียงเนื้อหาจากหนังสือ “ตำราแพทย์แผนโบราณทั่วไป สาขาเภสัชกรรมไทย” โดยกองการประกอบโรคศิลปะ กรมสนับสนุนบริการสุขภาพ รวบรวมโดยสถาบันภัทรเวชสยามการแพทย์แผนไทย

เนื้อหาหน้านี้จัดทำเพื่อการศึกษาองค์ความรู้ตำรับยาไทย โดยรักษาข้อมูลทางวิชาการที่สำคัญและเรียบเรียงคำอธิบาย โครงสร้าง และรูปแบบการนำเสนอขึ้นใหม่ในระบบของ PikadThai

หมายเหตุด้านสถานะเอกสาร: การอ้างถึงประกาศ พ.ศ. 2537 เป็นการระบุแหล่งที่มาของข้อมูลตามเอกสารที่ใช้ศึกษา ไม่ใช่การยืนยันว่าประกาศหรือตำรับดังกล่าวมีสถานะเป็นยาสามัญประจำบ้านที่มีผลใช้บังคับในปัจจุบัน หากต้องการข้อมูลด้านกฎหมายหรือสถานะปัจจุบัน ควรตรวจสอบประกาศและเอกสารราชการฉบับล่าสุดแยกต่างหาก

เนื้อหานี้จัดทำเพื่อการศึกษาองค์ความรู้ด้านตำรับยาไทย ไม่ใช่คำแนะนำสำหรับการวินิจฉัยหรือใช้ยาด้วยตนเอง การนำตำรับไปใช้จริงควรพิจารณาชนิดตัวยา ปริมาณ วิธีเตรียม วิธีใช้ ข้อห้าม ข้อควรระวัง สภาวะของผู้รับยา และหลักวิชาชีพที่เกี่ยวข้อง