🌿 ยอ

สมุนไพรในงานสาธารณสุขมูลฐาน

ยอ เป็นไม้ยืนต้นขนาดเล็ก ใบใหญ่หนาสีเขียวสด ดอกเล็กสีขาวออกเป็นกระจุก และมีผลกลมยาวรี เมื่ออ่อนมีสีเขียวสด ก่อนเปลี่ยนเป็นสีขาวนวลเมื่อสุกและมีกลิ่นฉุน

ส่วนที่ใช้เป็นยาตามต้นฉบับคือ ผลดิบหรือผลห่ามสด มี รสเผ็ดน้อย ใช้แก้ อาเจียน ขับลม และบำรุงธาตุ โดยในงานสาธารณสุขมูลฐานระบุการใช้สำหรับบรรเทา อาการคลื่นไส้และอาเจียนที่ไม่รุนแรง

🌿 ชื่อท้องถิ่น

• ยอบ้าน — ภาคกลาง

• มะตาเสือ — ภาคเหนือ

🔎 ลักษณะของพืช

ยอเป็น ไม้ยืนต้นขนาดเล็ก มีลักษณะตามต้นฉบับดังนี้

• ใบมีขนาดใหญ่

• ใบหนา

• ใบมีสีเขียวสด

• ดอกขนาดเล็ก สีขาว

• ดอกออกเป็น กระจุก

• ผลมีลักษณะ กลมยาวรี

• มีลักษณะเป็นปุ่มรอบผล

• ผลอ่อนมี สีเขียวสด

• เมื่อสุกเปลี่ยนเป็น สีขาวนวล

• ผลสุกมีกลิ่น ฉุน

🌱 ส่วนที่ใช้เป็นยา

ผลดิบ หรือผลห่ามสด

🧺 ช่วงเวลาที่เก็บเป็นยา

ต้นฉบับไม่ได้ระบุช่วงเดือนหรืออายุของต้นที่ใช้เก็บไว้โดยเฉพาะ

โดยระบุให้เลือกใช้ ผลดิบหรือผลห่ามสด

👅 รสและสรรพคุณยาไทย

รสยา

รสเผ็ดน้อย

สรรพคุณ

• แก้ อาเจียน

• ขับลม

• บำรุงธาตุ

💚 วิธีใช้ยอ

🤢 คลื่นไส้และอาเจียน

ต้นฉบับกล่าวถึงการใช้ผลยอสำหรับ อาการคลื่นไส้และอาเจียนที่ไม่รุนแรง

🌱 ส่วนที่ใช้

ผลยอดิบ หรือผลยอห่ามสด

⚖️ ปริมาณที่ใช้

ครั้งละประมาณ 2 กำมือ

คิดเป็นน้ำหนักประมาณ

10–15 กรัม

🥣 วิธีเตรียม

1. เลือก ผลยอดิบหรือผลห่ามสด

2. หั่นเป็น ชิ้นบาง ๆ

3. นำไป ย่างหรือคั่วด้วยไฟอ่อน ๆ

4. ทำจนผลยอมีลักษณะ เหลืองกรอบ

5. นำไป ต้มหรือชงกับน้ำ

6. ใช้น้ำที่ได้สำหรับดื่ม

🥤 วิธีรับประทาน

จิบน้ำยาทีละน้อยและบ่อย ๆ

ต้นฉบับระบุว่า

การจิบทีละน้อยและบ่อยครั้ง ให้ผลดีกว่าการดื่มทีเดียว

🔄 ความถี่

จิบบ่อย ๆ

ต้นฉบับไม่ได้กำหนดจำนวนครั้งต่อวันเป็นตัวเลขไว้โดยเฉพาะ

⏰ ช่วงเวลารับประทาน

ต้นฉบับไม่ได้ระบุว่าต้องรับประทานก่อนหรือหลังอาหาร

📚 วิธีที่กล่าวถึงในตำราแพทย์แผนโบราณ

ต้นฉบับยังกล่าวว่า ตำราแพทย์แผนโบราณใช้

ผลยอหั่นแล้วปิ้งไฟพอเหลืองกรอบ ต้มเอาน้ำเป็นกระสายยา ร่วมกับยาอื่น

สำหรับแก้ คลื่นไส้และอาเจียน

ส่วนวิธีใช้ในงานสาธารณสุขมูลฐานที่ระบุรายละเอียดชัดเจน คือการใช้ ผลดิบหรือผลห่ามสด 10–15 กรัม ย่างหรือคั่วไฟอ่อน แล้วต้มหรือชงน้ำจิบ

⚠️ ข้อควรระวัง

ต้นฉบับไม่ได้ระบุข้อควรระวังเฉพาะของยอไว้ในหัวข้อนี้

ต้นฉบับกล่าวถึงการใช้สำหรับ อาการคลื่นไส้และอาเจียนที่ไม่รุนแรง จึงควรคงข้อบ่งใช้ตามที่ระบุไว้ในต้นฉบับ

📌 สรุปการใช้ยอ

🤢 คลื่นไส้–อาเจียน

🌿 ผลดิบหรือผลห่ามสด
↓
⚖️ ครั้งละประมาณ 2 กำมือ หรือ 10–15 กรัม
↓
🔪 หั่นเป็นชิ้นบาง ๆ
↓
🔥 ย่างหรือคั่วไฟอ่อนจนเหลืองกรอบ
↓
🫖 ต้มหรือชงกับน้ำ
↓
🥤 จิบทีละน้อย บ่อย ๆ
↓
✅ ดีกว่าดื่มทีเดียว

🧠 PikadThai Tip

🌿 ใช้ผลดิบหรือผลห่ามสด
👅 รสเผ็ดน้อย
🤢 แก้อาเจียน
💨 ขับลม
🌱 บำรุงธาตุ
🔥 หั่นแล้วย่างหรือคั่วไฟอ่อน
🥤 ต้มหรือชง แล้วจิบทีละน้อยบ่อย ๆ

สูตรจำสั้น ๆ

“ยอผลห่าม รสเผ็ดน้อย — แก้อาเจียน ขับลม บำรุงธาตุ จิบทีละน้อยบ่อย ๆ”

⚠️ หมายเหตุ

เนื้อหานี้เรียบเรียงจากหัวข้อ สมุนไพรในงานสาธารณสุขมูลฐาน ตามหนังสือต้นฉบับ โดยปรับโครงสร้างและภาษาให้อ่านง่ายขึ้น และคงรายละเอียดเรื่องชื่อท้องถิ่น ลักษณะพืช ส่วนที่ใช้ รสและสรรพคุณ ตลอดจนขนาด วิธีเตรียม วิธีใช้ และความถี่ตามที่ปรากฏในต้นฉบับ

ข้อมูลที่ต้นฉบับไม่ได้ระบุ เช่น ช่วงเวลาที่เก็บเป็นเดือน จำนวนครั้งต่อวัน หรือช่วงเวลาก่อน–หลังอาหาร จะไม่นำข้อมูลจากแหล่งอื่นมาเติมแทน