🌿 มะเกลือ

สมุนไพรในงานสาธารณสุขมูลฐาน

มะเกลือ เป็นไม้ยืนต้นขนาดกลางถึงขนาดใหญ่ ใบรูปไข่ ดอกออกเป็นช่อ และมีผลกลมสีเขียวซึ่งเมื่อแก่จะเปลี่ยนเป็นสีดำ ส่วนที่ใช้เป็นยาคือ ผลดิบสดสีเขียว โดยต้นฉบับระบุชัดเจนว่า ผลสุกสีเหลืองหรือผลสีดำห้ามใช้

ตามตำรายาไทย มะเกลือมี รสเบื่อเมา และใช้สำหรับ ถ่ายพยาธิตัวตืดและพยาธิไส้เดือนตัวกลม

🌿 ชื่อท้องถิ่น

• มะเกือ

• มะเกีย — ภาคเหนือ

• เกลือ — ภาคใต้

• หมักเกลือ — ตราด

🔎 ลักษณะของพืช

มะเกลือเป็น ไม้ยืนต้นขนาดกลางถึงขนาดใหญ่ มีลักษณะตามต้นฉบับดังนี้

• ใบมีลักษณะ รูปไข่

• ปลายใบ แหลม

• ดอกออกเป็น ช่อใหญ่

• ช่อดอกประกอบด้วยดอกเล็ก ๆ

• ดอกมีสี เหลืองอมเขียว

• ผลมีลักษณะ กลม

• ผลอ่อนมีสีเขียว

• เมื่อแก่จะเปลี่ยนเป็น สีดำ

• ผลมะเกลือใช้ ย้อมผ้าให้เป็นสีดำ

🌱 ส่วนที่ใช้เป็นยา

ผลดิบสด

โดยต้นฉบับกำกับไว้อย่างชัดเจนว่า

ใช้ผลแก่ที่มีสีเขียว ส่วนผลสุกสีเหลืองหรือผลสีดำห้ามใช้

🧺 ช่วงเวลาที่เก็บเป็นยา

เก็บผลดิบสด

เน้นเลือกผลที่ยังมี สีเขียว ตามที่ต้นฉบับกำหนด

👅 รสและสรรพคุณยาไทย

รสยา

รสเบื่อเมา

สรรพคุณ

• ถ่ายพยาธิตัวตืด

• ถ่ายพยาธิไส้เดือนตัวกลม

💚 วิธีใช้มะเกลือ

🪱 ถ่ายพยาธิตัวตืดและพยาธิไส้เดือนตัวกลม

ต้นฉบับระบุว่าชาวบ้านรู้จักใช้ ผลมะเกลือถ่ายพยาธิมานานแล้ว โดยใช้ผลดิบสดสีเขียวและกำหนดจำนวนผลตามอายุของผู้รับประทาน

🌱 ส่วนที่ใช้

ผลมะเกลือดิบสดสีเขียว

❌ ไม่ใช้ผลสุกสีเหลืองหรือผลสีดำ

⚖️ ปริมาณที่ใช้

ใช้จำนวนผลตามอายุของผู้รับประทาน คือ

อายุ 1 ปี ต่อมะเกลือ 1 ผล

แต่ใช้ได้สูงสุด

ไม่เกิน 25 ผล

ดังนั้น ผู้ที่มีอายุเกิน 25 ปี ก็ใช้เพียง

25 ผล

🥣 วิธีเตรียม

1. เลือก ผลมะเกลือดิบสดสีเขียว ตามจำนวนที่กำหนด

2. นำมาตำหรือโขลก พอแตก

3. ผสมกับ หัวกะทิคั้นสด

4. คั้นเอาเฉพาะ น้ำ

🥤 วิธีรับประทาน

ดื่มน้ำยาที่คั้นได้ให้หมด

⏰ ช่วงเวลารับประทาน

ก่อนรับประทานอาหารเช้า

⏳ หากรับประทานแล้วไม่ถ่าย

หากรับประทานมะเกลือแล้ว

3 ชั่วโมงยังไม่ถ่าย

ต้นฉบับระบุให้ใช้ยาระบาย เช่น

ดีเกลือ 2 ช้อนโต๊ะ

ละลายน้ำแล้ว ดื่มตามลงไป

⚠️ ข้อควรระวัง

ต้นฉบับกำหนดข้อสำคัญในการใช้มะเกลือไว้ชัดเจน ได้แก่

• ✅ ใช้เฉพาะ ผลดิบสดสีเขียว

• ❌ ห้ามใช้ผลสุกสีเหลือง

• ❌ ห้ามใช้ผลสีดำ

• ⚖️ จำนวนผลให้ใช้ตามอายุ 1 ปีต่อ 1 ผล

• ⚠️ ไม่เกิน 25 ผล แม้ผู้รับประทานจะมีอายุมากกว่า 25 ปี

• หากรับประทานแล้ว 3 ชั่วโมงยังไม่ถ่าย จึงให้ใช้ยาระบายตามวิธีที่ต้นฉบับระบุ

📌 สรุปการใช้มะเกลือ

🪱 ถ่ายพยาธิ

🟢 เลือกผลมะเกลือดิบสดสีเขียว
↓
🔢 1 ปี = 1 ผล แต่ไม่เกิน 25 ผล
↓
🔨 ตำหรือโขลกพอแตก
↓
🥥 ผสมหัวกะทิคั้นสด
↓
💧 คั้นเอาแต่น้ำ
↓
🥤 ดื่มให้หมดก่อนอาหารเช้า
↓
⏳ หากครบ 3 ชั่วโมงยังไม่ถ่าย
↓
🧂 ดีเกลือ 2 ช้อนโต๊ะ ละลายน้ำดื่มตาม

🚫 จำให้ชัด

🟢 สีเขียว = ใช้
🟡 สีเหลือง = ห้ามใช้
⚫ สีดำ = ห้ามใช้

🧠 PikadThai Tip

🌿 ใช้ผลดิบสดสีเขียว
👅 รสเบื่อเมา
🪱 ถ่ายพยาธิตัวตืด
🪱 ถ่ายพยาธิไส้เดือนตัวกลม
🔢 1 ปีต่อ 1 ผล สูงสุด 25 ผล
🚫 ผลเหลือง–ผลดำ ไม่ใช้

สูตรจำสั้น ๆ

“มะเกลือเขียว เบื่อเมา ถ่ายพยาธิ — ปีละผล สูงสุดยี่สิบห้า เหลืองดำห้ามใช้”

⚠️ หมายเหตุ

เนื้อหานี้เรียบเรียงจากหัวข้อ สมุนไพรในงานสาธารณสุขมูลฐาน ตามหนังสือต้นฉบับ โดยปรับโครงสร้างและภาษาให้อ่านง่ายขึ้น และคงรายละเอียดเรื่องชื่อท้องถิ่น ลักษณะพืช ส่วนที่ใช้ ช่วงเวลาที่เก็บ รสและสรรพคุณ ตลอดจนปริมาณ วิธีเตรียม วิธีรับประทาน และข้อกำหนดเกี่ยวกับลักษณะของผลตามที่ปรากฏในต้นฉบับ

โดยเฉพาะการใช้มะเกลือ ต้นฉบับระบุชัดว่า ต้องใช้ผลดิบสดสีเขียว และห้ามใช้ผลสุกสีเหลืองหรือผลสีดำ