🍋 มะนาว

สมุนไพรในงานสาธารณสุขมูลฐาน

มะนาว เป็นไม้พุ่มหรือไม้ยืนต้นขนาดเล็ก มีหนามตามต้น ก้านใบสั้น ใบรูปทรงกลมรี ดอกสีขาวอมเหลือง มีกลิ่นหอมอ่อน ๆ และผลกลมเปลือกบางเรียบ มีน้ำมากและมีรสเปรี้ยวจัด

ส่วนที่ใช้เป็นยาตามต้นฉบับคือ เปลือกผลและน้ำของลูกมะนาว โดยเปลือกผลมี รสขม ช่วยขับลม ส่วนน้ำมะนาวมี รสเปรี้ยวจัด เป็นยาขับเสมหะ ในงานสาธารณสุขมูลฐานใช้สำหรับบรรเทา ท้องอืด ท้องเฟ้อ แน่นจุกเสียด อาการไอ และช่วยขับเสมหะ

🌿 ชื่อท้องถิ่น

• ส้มมะนาว

• มะลิว — เชียงใหม่

🔎 ลักษณะของพืช

มะนาวเป็น ไม้พุ่มหรือไม้ยืนต้นขนาดเล็ก มีลักษณะตามต้นฉบับดังนี้

• มี หนามตามต้น

• ก้านใบสั้น

• ใบมีลักษณะ รูปทรงกลมรี

• ใบสีเขียว

• ขอบใบหยักเล็กน้อย

• ปลายใบและโคนใบมน

• ขยี้ใบดมดูจะมีกลิ่นหอม

• ดอกเล็ก สีขาวอมเหลือง

• ดอกมีกลิ่นหอมอ่อน ๆ

• ผลกลม

• เปลือกบางเรียบ

• มีน้ำมาก

• น้ำมี รสเปรี้ยวจัด

• เปลือกผลมีน้ำมันกลิ่นหอม

🌱 ส่วนที่ใช้เป็นยา

เปลือกผลและน้ำของลูกมะนาว

🧺 ช่วงเวลาที่เก็บเป็นยา

ช่วงผลสุก

👅 รสและสรรพคุณยาไทย

🍋 เปลือกผล

รสขม

สรรพคุณ

• ช่วยขับลม

💧 น้ำมะนาว

รสเปรี้ยวจัด

สรรพคุณ

• เป็น ยาขับเสมหะ

ต้นฉบับยังกล่าวถึงการใช้ในอดีตว่า เมื่อเด็กหกล้มหัวโน จะใช้น้ำมะนาวผสมกับ ดินสอพอง โปะบริเวณที่หัวโน เพื่อให้รู้สึกเย็นและช่วยให้ยุบลง

💚 วิธีใช้มะนาว

1. 🫃 ท้องอืด ท้องเฟ้อ และแน่นจุกเสียด

🌱 ส่วนที่ใช้

เปลือกผลมะนาว

⚖️ ปริมาณที่ใช้

เปลือกมะนาวประมาณครึ่งผล

🥣 วิธีเตรียม

1. นำเปลือกมะนาวประมาณ ครึ่งผล

2. คลึงหรือทุบเล็กน้อย พอให้น้ำมันออก

3. นำไป ชงกับน้ำร้อน

🥤 วิธีใช้ / วิธีรับประทาน

ดื่มน้ำที่ชงไว้

🔄 ความถี่

ดื่มเวลามีอาการ

⏰ ช่วงเวลารับประทาน

เมื่อมีอาการ

2. 😷 อาการไอและขับเสมหะ

🌱 ส่วนที่ใช้

น้ำจากผลมะนาวสด

⚖️ ปริมาณที่ใช้

ต้นฉบับไม่ได้ระบุปริมาณผลหรือปริมาณน้ำมะนาวที่แน่นอนไว้

🥣 วิธีเตรียมแบบที่ 1 — น้ำมะนาวเข้มข้น

1. ใช้ ผลมะนาวสด

2. คั้นเอาน้ำ จะได้น้ำมะนาวเข้มข้น

3. เติม เกลือเล็กน้อย

🥤 วิธีใช้

จิบบ่อย ๆ

🥣 วิธีเตรียมแบบที่ 2 — น้ำมะนาวปรุงรส

1. คั้นน้ำมะนาว

2. เติม เกลือ

3. เติม น้ำตาล

4. ปรุงให้มี รสจัดสักหน่อย

🥤 วิธีใช้

ดื่มบ่อย ๆ

🔄 ความถี่

จิบบ่อย ๆ หรือดื่มบ่อย ๆ ตามวิธีที่เลือกใช้

⏰ ช่วงเวลารับประทาน

ต้นฉบับไม่ได้กำหนดช่วงเวลาก่อนหรือหลังอาหารไว้

⚠️ ข้อควรระวัง

ต้นฉบับไม่ได้ระบุข้อควรระวังเฉพาะของมะนาวไว้ในหัวข้อนี้

📌 สรุปการใช้มะนาว

🫃 ท้องอืด–ท้องเฟ้อ–แน่นจุกเสียด

🍋 เปลือกมะนาวประมาณครึ่งผล
↓
🤲 คลึงหรือทุบเล็กน้อยให้น้ำมันออก
↓
♨️ ชงน้ำร้อน
↓
🥤 ดื่มเมื่อมีอาการ

😷 ไอ–ขับเสมหะ

🍋 ผลมะนาวสด
↓
💧 คั้นน้ำให้เข้มข้น
↓
🧂 เติมเกลือเล็กน้อย
↓
🥤 จิบบ่อย ๆ

หรือ

🍋 น้ำมะนาว
➕ 🧂 เกลือ
➕ 🍬 น้ำตาล
↓
🥤 ปรุงรสจัดเล็กน้อยแล้วดื่มบ่อย ๆ

🧠 PikadThai Tip

🍋 เปลือกผล — รสขม
💨 ช่วยขับลม
💧 น้ำมะนาว — รสเปรี้ยวจัด
😷 ช่วยขับเสมหะ
🫃 เปลือกใช้เมื่อท้องอืด ท้องเฟ้อ แน่นจุกเสียด
🥤 น้ำมะนาวใช้จิบเมื่อไอและมีเสมหะ

สูตรจำสั้น ๆ

“มะนาวเปลือกขมขับลม — น้ำเปรี้ยวขับเสมหะ”

⚠️ หมายเหตุ

เนื้อหานี้เรียบเรียงจากหัวข้อ สมุนไพรในงานสาธารณสุขมูลฐาน ตามหนังสือต้นฉบับ โดยปรับโครงสร้างและภาษาให้อ่านง่ายขึ้น และคงรายละเอียดเรื่องชื่อท้องถิ่น ลักษณะพืช ส่วนที่ใช้ ช่วงเวลาที่เก็บ รสและสรรพคุณ ตลอดจนปริมาณ วิธีเตรียม วิธีใช้ และความถี่ตามที่ปรากฏในต้นฉบับ

ในส่วนที่ต้นฉบับไม่ได้ระบุปริมาณหรือช่วงเวลารับประทานอย่างแน่นอน จะไม่นำข้อมูลจากแหล่งอื่นมาเติมแทน