🌿 มะคำดีควาย

สมุนไพรในงานสาธารณสุขมูลฐาน

มะคำดีควาย เป็นไม้ยืนต้นขนาดใหญ่ ใบประกอบด้วยใบย่อย ดอกออกเป็นช่อยาว และผลค่อนข้างกลมสีส้ม ส่วนที่ใช้เป็นยาตามต้นฉบับคือ ผลแก่ โดยเก็บเมื่อผลแก่แล้วนำมาตากแดดจนแห้ง

ตามตำรายาไทย มะคำดีควายมี รสขม ใช้แก้อาการหลายประการ และในงานสาธารณสุขมูลฐาน ต้นฉบับระบุการใช้ผลมะคำดีควายสำหรับ รักษาชันตุที่ศีรษะของเด็ก

🌿 ชื่อท้องถิ่น

• ชะแซ

• ชะแมปเด — กะเหรี่ยง–แม่ฮ่องสอน

• ประคำดีควาย — ภาคกลาง ภาคใต้

• มะซัก

• ส้มป่อยเทศ — ภาคเหนือ

🔎 ลักษณะของพืช

มะคำดีควายเป็น ไม้ยืนต้นขนาดใหญ่ มีลักษณะตามต้นฉบับดังนี้

• ใบใหญ่ติดกับลำต้นแบบสลับ

• ใบประกอบด้วย ใบย่อย

• ใบย่อยมีลักษณะเรียวยาว หรือขอบใบค่อนข้างขนานกัน

• ปลายใบและโคนใบแหลม

• เนื้อใบทั้ง 2 ข้างไม่เท่ากัน

• ดอกมีขนาดเล็ก

• ดอกมี สีขาวอมเขียว

• ดอกออกเป็น ช่อยาว

• ผลค่อนข้างกลม

• ผลมี สีส้ม

🌱 ส่วนที่ใช้เป็นยา

ผลแก่

🧺 ช่วงเวลาที่เก็บเป็นยา

เก็บช่วงผลแก่ และตากแดดจนแห้ง

👅 รสและสรรพคุณยาไทย

รสยา

รสขม

สรรพคุณ

ต้นฉบับระบุสรรพคุณยาไทยไว้ดังนี้

• แก้ อาการภายใน

• แก้ พิษไข้

• ดับพิษร้อน

• แก้ ลูกลมแล้วเกิดฟอง

• แก้ หืด

• แก้ รังแค

• ใช้ ซักผ้าและสระผมได้

💚 วิธีใช้มะคำดีควาย

👶 รักษาชันตุที่ศีรษะเด็ก

ต้นฉบับระบุว่า ผลมะคำดีควายใช้รักษาชันตุที่หัวเด็กได้

🌱 ส่วนที่ใช้

ผลมะคำดีควาย

⚖️ ปริมาณที่ใช้

ประมาณ 5 ผล

🥣 วิธีเตรียม

1. นำผลมะคำดีควายประมาณ 5 ผล

2. ทุบพอแตก

3. ต้มกับน้ำประมาณ 1 ถ้วย

🧴 วิธีใช้

นำน้ำยาที่ได้ ทาทิ้งไว้บริเวณที่เป็น

🔄 ความถี่

วันละ 2 ครั้ง

⏰ ช่วงเวลาที่ใช้

เช้า–เย็น

⏳ ระยะเวลาที่ใช้

ใช้จนกว่าจะหาย

⚠️ ข้อควรระวัง

ต้นฉบับระบุชัดเจนว่า

ระวังอย่าให้เข้าตา เพราะจะทำให้แสบตา

ดังนั้นวิธีใช้ในหัวข้อนี้เป็น การใช้ภายนอก และควรหลีกเลี่ยงบริเวณดวงตาอย่างเคร่งครัด

📌 สรุปการใช้มะคำดีควาย

👶 ชันตุที่ศีรษะเด็ก

🌿 ผลมะคำดีควายประมาณ 5 ผล
↓
🔨 ทุบพอแตก
↓
🫖 ต้มกับน้ำประมาณ 1 ถ้วย
↓
🧴 ทาบริเวณที่เป็น
↓
🌅🌙 วันละ 2 ครั้ง เช้า–เย็น
↓
⏳ ใช้จนกว่าจะหาย
↓
⚠️ ระวังอย่าให้เข้าตา

🧠 PikadThai Tip

🟠 ใช้ผลแก่
☀️ เก็บแล้วตากแดดให้แห้ง
👅 รสขม
👶 ใช้รักษาชันตุที่ศีรษะเด็ก
🧴 ใช้ภายนอก
👁️ ห้ามเข้าตา เพราะทำให้แสบตา

สูตรจำสั้น ๆ

“มะคำดีควาย ผลแก่รสขม — ต้มน้ำทาชันตุ เช้าเย็น ระวังเข้าตา”

⚠️ หมายเหตุ

เนื้อหานี้เรียบเรียงจากหัวข้อ สมุนไพรในงานสาธารณสุขมูลฐาน ตามหนังสือต้นฉบับ โดยปรับโครงสร้างและภาษาให้อ่านง่ายขึ้น และคงรายละเอียดเรื่องชื่อท้องถิ่น ลักษณะพืช ส่วนที่ใช้ ช่วงเวลาที่เก็บ รสและสรรพคุณ ตลอดจนปริมาณ วิธีเตรียม วิธีใช้ ความถี่ และข้อควรระวังตามที่ปรากฏในต้นฉบับ

ข้อมูลในบทความนี้ยึดจากต้นฉบับที่ส่งมาเป็นหลัก โดยไม่ได้เพิ่มเติมขนาดยาหรือวิธีใช้จากแหล่งข้อมูลภายนอก