🌿 พิกัดยา 4 สิ่ง

การจัดตัวยา 4 สิ่งเข้าเป็นพิกัดเดียวกันตามหลักคณาเภสัช

พิกัดยา 4 สิ่ง เป็นการจัดตัวยา 4 สิ่ง ที่มีความสัมพันธ์กันด้านรส สรรพคุณ หรือหลักการใช้ยา แล้วกำหนดรวมเป็นพิกัดเดียวกันตามหลักคณาเภสัช

พิกัดยาในกลุ่มนี้มีทั้งหมด 4 พิกัด ได้แก่

1. พิกัดจตุการธาตุ

2. พิกัดจตุทิพยคันธา

3. พิกัดจตุผลาธิกะ

4. พิกัดจตุวาตะผล

โดยแต่ละพิกัดมีตัวยาและวัตถุประสงค์แตกต่างกัน ตั้งแต่การแก้ธาตุพิการ บำรุงธาตุ แก้เสมหะ แก้ลม ตลอดจนการใช้กลุ่มผลไม้ที่มีคุณสัมพันธ์กัน

1️⃣ พิกัดจตุการธาตุ

พิกัดจตุการธาตุ เป็นการกำหนดตัวยาสำหรับ แก้ธาตุตามเวลา 4 อย่าง ได้แก่

• หัวว่านน้ำ

• รากเจตมูลเพลิง

• รากแคแตร

• รากนมสวรรค์

🌿 สรรพคุณ

ใช้ในแนวทาง

• แก้ธาตุพิการ

• บำรุงชีวิต

• แก้จุกเสียด

• แก้เสมหะ

• แก้โลหิตในท้อง

• ขับลม

🧠 PikadThai Understanding
ชื่อ “จตุการธาตุ” สะท้อนการรวมตัวยา 4 สิ่งที่มีความสัมพันธ์กับการดูแล ธาตุ จึงควรจำชื่อพิกัดควบคู่กับภาพรวมของสรรพคุณ ไม่ใช่จำรายชื่อตัวยาเพียงอย่างเดียว

2️⃣ พิกัดจตุทิพยคันธา

พิกัดจตุทิพยคันธา หมายถึง การกำหนดตัวยาที่ มีกลิ่นหอมดั่งกลิ่นทิพย์ 4 อย่าง ได้แก่

• รากมะกล่ำเครือ

• รากชะเอมเทศ

• ดอกพิกุล

• เหง้าขิงแครง

🌸 สรรพคุณ

• บำรุงธาตุ

• บำรุงหัวใจ

• แก้เสมหะ

• แก้ลมปั่นป่วน

• แก้พรรดึก

💡 PikadThai Tip
คำว่า “คันธา” เชื่อมโยงกับเรื่อง กลิ่น พิกัดนี้จึงจำได้จากแนวคิด “ยา 4 สิ่งที่มีกลิ่นหอมดั่งกลิ่นทิพย์”

3️⃣ พิกัดจตุผลาธิกะ

พิกัดจตุผลาธิกะ เป็นการกำหนด ผลไม้ที่ให้คุณ 4 อย่าง ได้แก่

• ลูกสมอไทย

• ลูกสมอพิเภก

• ลูกมะขามป้อม

• ลูกสมอเทศ

🍈 สรรพคุณ

• ถ่ายไข้

• ถ่ายลม

• แก้โรคตา

• บำรุงธาตุ

• ผายธาตุ

• ถ่ายรู้ปิดธาตุ

พิกัดนี้น่าสังเกตว่า มี สมอไทย + สมอพิเภก + มะขามป้อม ซึ่งเป็นชุดที่ผู้เรียนคุ้นเคยจาก ตรีผลา แล้วเพิ่ม สมอเทศ เข้ามาอีกหนึ่งสิ่ง กลายเป็นกลุ่มผลไม้ 4 ชนิดในจตุผลาธิกะ

🧠 PikadThai Understanding
การมองหาความสัมพันธ์กับพิกัดที่เคยเรียนมา ช่วยลดการท่องจำได้มาก

ตรีผลา 3 สิ่ง
สมอพิเภก + สมอไทย + มะขามป้อม

เมื่อพบ จตุผลาธิกะ
จะเห็นสามตัวเดิมและเพิ่ม สมอเทศ เข้ามาเป็นตัวยาที่ 4

4️⃣ พิกัดจตุวาตะผล

พิกัดจตุวาตะผล เป็นการกำหนดตัวยาสำหรับ แก้ลม 4 อย่าง ได้แก่

• เหง้าขิง

• กระลำพัก

• เปลือกอบเชย

• โกฐหัวบัว

💨 สรรพคุณ

• แก้ไข้พรรดึก

• แก้ตรีสมุฏฐาน

• ขับผายลม

• บำรุงธาตุ

• แก้ลมในกองริดสีดวง

ชื่อ “วาตะ” ช่วยบอกแนวทางของพิกัดได้โดยตรงว่าเกี่ยวข้องกับ ลม จึงเป็นอีกพิกัดหนึ่งที่สามารถใช้ความหมายของชื่อช่วยจำสรรพคุณได้

📋 ตารางสรุปพิกัดยา 4 สิ่ง

🧠 PikadThai Understanding

พิกัดยา 4 สิ่ง เริ่มจำจาก “ชื่อพิกัด” ก่อน

พิกัดทั้ง 4 ชุดสามารถแบ่งแนวคิดช่วยจำได้ชัดเจน

🔥 จตุการธาตุ

เน้นเรื่อง ธาตุ

🌸 จตุทิพยคันธา

เน้น กลิ่นหอม

🍈 จตุผลาธิกะ

เน้น ผลไม้ที่ให้คุณ

💨 จตุวาตะผล

เน้น ลม

ดังนั้น ก่อนท่องรายชื่อตัวยาทั้ง 16 รายการ ให้จำแกนก่อนว่า

ธาตุ – กลิ่น – ผล – ลม

แล้วจึงเชื่อมตัวยาทั้ง 4 เข้าไปในแต่ละกลุ่ม จะจำได้ง่ายกว่าการท่องเป็นรายการยาว

⚖️ หลักสัดส่วนของพิกัดยา 4 สิ่ง

ตามหลักของ พิกัดยา ตัวยาในพิกัดเดียวกันใช้น้ำหนัก เสมอภาคกัน

หากกำหนดตัวยาแต่ละสิ่งเป็น 1 ส่วน

ยา A 1 ส่วน + ยา B 1 ส่วน + ยา C 1 ส่วน + ยา D 1 ส่วน

รวมทั้งหมดเป็น 4 ส่วน

จุดสำคัญจึงอยู่ที่การรักษาสัดส่วนของตัวยาทั้ง 4 ให้เท่าเทียมกันตามหลักของพิกัด

🔗 ลำดับการศึกษาคณาเภสัช

คณาเภสัช
→ จุลพิกัด
→ พิกัดยา 2 สิ่ง
→ พิกัดยา 3 สิ่ง
→ พิกัดยา 4 สิ่ง ← บทนี้
→ พิกัดยา 5 สิ่ง
→ พิกัดยา 7 สิ่ง
→ พิกัดยา 9 สิ่ง
→ พิกัดยา 10 สิ่ง
→ พิกัดยาพิเศษ
→ มหาพิกัด

🌿 ศึกษาตัวยาต่อใน PikadThai Herb

ตัวยาที่พบในพิกัดยา 4 สิ่งสามารถศึกษาแยกเป็นรายชนิดใน PikadThai Herb เพื่อเชื่อมจากระบบพิกัดไปสู่เภสัชวัตถุจริง เช่น

• ชื่อและชื่อท้องถิ่น

• ลักษณะของพืชหรือเครื่องยา

• ส่วนที่ใช้เป็นยา

• ช่วงเวลาที่เก็บ

• รสยา

• สรรพคุณยาไทย

• วิธีใช้

• ข้อมูลที่เกี่ยวข้อง

Herb บน PikadThai.com

หมายเหตุ
เนื้อหานี้จัดทำเพื่อการศึกษาองค์ความรู้ด้านเภสัชกรรมและการแพทย์แผนไทย การนำไปใช้จริงควรพิจารณาชนิดยา ส่วนที่ใช้ ปริมาณ วิธีเตรียม ข้อควรระวัง และสภาวะของผู้รับยาอย่างเหมาะสม