คณาเภสัช
🌿 พิกัดยา 9 สิ่ง
การจัดตัวยา 9 สิ่งเข้าเป็นพิกัดเดียวกันตามหลักคณาเภสัช
พิกัดยา 9 สิ่ง เป็นการกำหนดตัวยาจำนวน 9 อย่าง ที่มีความสัมพันธ์กันด้านชื่อ ประเภท ลักษณะ หรือสรรพคุณ แล้วจัดรวมไว้ภายใต้ชื่อพิกัดเดียวกันตามหลักคณาเภสัช
คำว่า “นว” หมายถึง 9 จึงพบชื่อพิกัดหลายชุดในหมวดนี้ใช้คำว่า นว- นำหน้า เช่น นวหอย นวเขี้ยว นวโกฐ นวเทียน และนวโลหะ
จากข้อมูลชุดนี้ พิกัดยา 9 สิ่งมีทั้งหมด 6 พิกัด ได้แก่
-
พิกัดนวหอย
-
พิกัดนวเขี้ยว
-
พิกัดเกสรทั้ง 9
-
พิกัดนวโกฐ
-
พิกัดนวเทียน
-
พิกัดนวโลหะ
1️⃣ พิกัดนวหอย
พิกัดนวหอย คือ การกำหนดจำนวนหอย 9 อย่าง โดยใช้ส่วนของ เปลือกหอย ได้แก่
-
เปลือกหอยกาบ
-
เปลือกหอยขม
-
เปลือกหอยแครง
-
เปลือกหอยนางรม
-
เปลือกหอยพิมพการัง
-
เปลือกหอยตาวัว
-
เปลือกหอยจุ๊บแจง
-
เปลือกหอยมุก
-
เปลือกหอยสังข์
🌿 สรรพคุณ
-
ขับลมในลำไส้
-
ล้างลำไส้
-
แก้โรคกระษัย
-
แก้ไตพิการ
-
ขับนิ่ว
-
ขับปัสสาวะ
-
บำรุงกระดูก
🧠 PikadThai Understanding
จุดสำคัญของพิกัดนี้คือไม่ได้ใช้ “หอยทั้งตัว” แต่จัดกลุ่มจาก เปลือกหอย 9 ชนิด จึงควรจำทั้งชื่อสัตว์และส่วนที่นำมาเป็นเครื่องยาให้ถูกต้อง
2️⃣ พิกัดนวเขี้ยว
พิกัดนวเขี้ยว คือ การกำหนดจำนวน เขี้ยวสัตว์ 9 อย่าง ได้แก่
-
เขี้ยวหมูป่า
-
เขี้ยวหมาป่า
-
เขี้ยวหมี
-
เขี้ยวเสือ
-
เขี้ยวช้าง (งาช้าง)
-
เขี้ยวแรด
-
เขี้ยวเลียงผา
-
เขี้ยวจระเข้
-
เขี้ยวปลาพะยูน
🌿 ลักษณะและสรรพคุณ
มีลักษณะทางยาที่กล่าวถึง รสจืดและความเย็น ใช้ในแนวทาง
-
ดับพิษในกระดูก
-
ดับพิษในข้อ
-
ดับพิษในเส้นเอ็น
-
ใช้ในกรณีการบวมภายนอก
-
แก้พิษร้อน
-
ถอนพิษไข้
-
ดับพิษ
-
แก้ไข้พิษ
📌 ข้อความช่วงท้ายสุดของสรรพคุณในภาพอ่านได้ไม่ชัดเจน จึงไม่เติมข้อความจากการคาดเดา
3️⃣ พิกัดเกสรทั้ง 9
พิกัดเกสรทั้ง 9 คือ การกำหนดจำนวนเกสรและดอกไม้ 9 อย่าง ได้แก่
-
ดอกมะลิ
-
ดอกพิกุล
-
ดอกบุนนาค
-
ดอกสารภี
-
เกสรบัวหลวง
-
ดอกจำปา
-
ดอกกระดังงา
-
ดอกลำเจียก
-
ดอกลำดวน
🌿 สรรพคุณ
-
แก้ร้อนในกระหายน้ำ
-
แก้ไข้จับ
-
แก้ไข้เพื่อลม
-
แก้ไข้เพื่อปถวีธาตุ
-
ช่วยให้เจริญอาหาร
🔎 เชื่อมโยง “เกสร 5 → 7 → 9”
พิกัดกลุ่มเกสรเป็นตัวอย่างที่เห็นพัฒนาการของจำนวนพิกัดได้ชัดมาก
🌸 เกสรทั้ง 5
-
ดอกมะลิ
-
ดอกพิกุล
-
ดอกบุนนาค
-
ดอกสารภี
-
เกสรบัวหลวง
🌸 เกสรทั้ง 7
เพิ่ม
-
ดอกจำปา
-
ดอกกระดังงา
🌸 เกสรทั้ง 9
เพิ่มอีก
-
ดอกลำเจียก
-
ดอกลำดวน
💡 PikadThai Tip — สูตรจำ
เกสร 5 + จำปา + กระดังงา = เกสร 7
เกสร 7 + ลำเจียก + ลำดวน = เกสร 9
วิธีนี้ช่วยให้ไม่ต้องท่องใหม่ทั้ง 9 ชนิดตั้งแต่ต้น
4️⃣ พิกัดนวโกฐ
พิกัดนวโกฐ คือ การกำหนดจำนวนตัวยาที่มีชื่อว่า โกฐ 9 อย่าง ได้แก่
-
โกฐสอ
-
โกฐเขมา
-
โกฐหัวบัว
-
โกฐเชียง
-
โกฐจุฬาลัมพา
-
โกฐก้านพร้าว
-
โกฐกระดูก
-
โกฐพุงปลา
-
โกฐชฎามังสี
🌿 สรรพคุณ
-
แก้ไข้จับ
-
แก้ไข้เพื่อเสมหะ
-
แก้หืดไอ
-
แก้โรคปอด
-
แก้โรคในปาก
-
ชูกำลัง
-
บำรุงโลหิต
-
แก้ลมในกองธาตุ
-
แก้ไข้เรื้อรัง
-
แก้หอบสะอึก
🔎 เชื่อมโยง “เบญจโกฐ → สัตตะโกฐ → นวโกฐ”
เบญจโกฐ 5
-
โกฐสอ
-
โกฐเขมา
-
โกฐหัวบัว
-
โกฐเชียง
-
โกฐจุฬาลัมพา
สัตตะโกฐ 7
เพิ่ม
-
โกฐก้านพร้าว
-
โกฐกระดูก
นวโกฐ 9
เพิ่ม
-
โกฐพุงปลา
-
โกฐชฎามังสี
💡 PikadThai Tip
โกฐ 5 → เพิ่มก้านพร้าวและกระดูก = 7 → เพิ่มพุงปลาและชฎามังสี = 9
นี่เป็นหนึ่งในชุดพิกัดที่เหมาะกับการเรียนแบบ “ต่อยอดจำนวน” มากที่สุด
5️⃣ พิกัดนวเทียน
พิกัดนวเทียน คือ การกำหนดจำนวนตัวยาที่มีชื่อว่า เทียน 9 อย่าง ได้แก่
-
เทียนดำ
-
เทียนแดง
-
เทียนขาว
-
เทียนข้าวเปลือก
-
เทียนตาตั๊กแตน
-
เทียนสัตตบุษย์
-
เทียนเยาวพาณี
-
เทียนดากบ
-
เทียนแกลบหอย
🌿 สรรพคุณ
-
แก้ลม
-
แก้เสมหะและดีระคนกัน
-
แก้พิษโลหิต
-
แก้ทางปัสสาวะ
-
แก้นิ่ว
-
แก้มุตกิด
-
บำรุงธาตุ
-
บำรุงกำลัง
-
แก้ลมในท้อง
-
แก้พรรดึก
-
แก้ลมครรภ์รักษา
🔎 เชื่อมโยง “เบญจเทียน → สัตตะเทียน → นวเทียน”
เบญจเทียน 5
-
เทียนดำ
-
เทียนแดง
-
เทียนขาว
-
เทียนข้าวเปลือก
-
เทียนตาตั๊กแตน
สัตตะเทียน 7
เพิ่ม
-
เทียนสัตตบุษย์
-
เทียนเยาวพาณี
นวเทียน 9
เพิ่ม
-
เทียนดากบ
-
เทียนแกลบหอย
💡 PikadThai Tip — สูตรจำ
เทียน 5 + สัตตบุษย์ + เยาวพาณี = เทียน 7
เทียน 7 + ดากบ + แกลบหอย = เทียน 9
6️⃣ พิกัดนวโลหะ
พิกัดนวโลหะ คือ การกำหนดจำนวนตัวยาที่มีชื่อสัมพันธ์กับ “ทอง” 9 อย่าง ได้แก่
-
รากทองกวาว
-
รากทองหลางหนาม
-
รากทองหลางใบมน
-
รากทองโหลง
-
รากทองพันชั่ง
-
เนื้อไม้ขันทองพยาบาท
-
รากต้นใบทอง
-
รากต้นทองเครือ
-
รากจำปาทอง
🌿 สรรพคุณ
-
แก้โรคดี
-
แก้เสมหะ
-
แก้ลมที่เป็นพิษ
-
แก้ริดสีดวง
-
ทำลายพยาธิ
🧠 PikadThai Understanding
คำว่า “โลหะ” ในชื่อพิกัดนี้ไม่ได้หมายถึงการนำโลหะ 9 ชนิดมารวมกัน แต่เป็นการจัดกลุ่มตัวยาที่มี ชื่อสัมพันธ์กับทอง ไว้เป็นหมวดเดียวกัน
📋 ตารางสรุปพิกัดยา 9 สิ่ง
| ลำดับ | ชื่อพิกัด | หลักการจัดกลุ่ม | จำนวน |
|---|---|---|---|
| 1 | นวหอย | เปลือกหอยชนิดต่าง ๆ | 9 |
| 2 | นวเขี้ยว | เขี้ยวสัตว์ชนิดต่าง ๆ | 9 |
| 3 | เกสรทั้ง 9 | เกสรและดอกไม้ | 9 |
| 4 | นวโกฐ | เครื่องยาที่มีชื่อว่าโกฐ | 9 |
| 5 | นวเทียน | เครื่องยาที่มีชื่อว่าเทียน | 9 |
| 6 | นวโลหะ | ตัวยาที่มีชื่อสัมพันธ์กับทอง | 9 |
🧠 PikadThai Understanding
พิกัดยา 9 สิ่งไม่ได้เป็นรายการใหม่ทั้งหมด
เมื่อเรียนต่อเนื่องจากพิกัดยา 5 และ 7 สิ่ง จะพบว่า 3 กลุ่มสำคัญมีการต่อยอดชุดเดิมโดยตรง
🌸 เกสร
5 → 7 → 9
⚗️ โกฐ
5 → 7 → 9
🌿 เทียน
5 → 7 → 9
ดังนั้น การเรียนคณาเภสัชแบบเชื่อมโยงจะง่ายกว่าการท่องเป็นชุดแยก เพราะผู้เรียนเพียงจำว่า จำนวนที่เพิ่มขึ้น เพิ่มตัวยาใดเข้ามา
ส่วนอีก 3 พิกัด ได้แก่
-
นวหอย
-
นวเขี้ยว
-
นวโลหะ
เป็นกลุ่มที่ใช้ ลักษณะร่วมของชื่อหรือชนิดของเภสัชวัตถุ เป็นแกนในการจดจำ
💡 PikadThai Tip
สูตรจำ 6 กลุ่มของพิกัดยา 9 สิ่ง
“หอย – เขี้ยว – เกสร – โกฐ – เทียน – ทอง”
🐚 หอย → นวหอย
🦷 เขี้ยว → นวเขี้ยว
🌸 เกสร → เกสรทั้ง 9
⚗️ โกฐ → นวโกฐ
🌱 เทียน → นวเทียน
🟡 ทอง → นวโลหะ
จำกลุ่มใหญ่ทั้ง 6 ให้ได้ก่อน แล้วค่อยลงรายละเอียดตัวยาทั้ง 9 ในแต่ละพิกัด
⚖️ หลักสัดส่วนของพิกัดยา 9 สิ่ง
ตามหลักของ พิกัดยา ตัวยาในพิกัดเดียวกันใช้น้ำหนักเสมอภาคกัน
หากกำหนดตัวยาแต่ละสิ่งเป็น 1 ส่วน
1 : 1 : 1 : 1 : 1 : 1 : 1 : 1 : 1
รวมทั้งหมดเป็น 9 ส่วน
จุดสำคัญจึงอยู่ที่การรักษาสัดส่วนของตัวยาทั้ง 9 ให้เท่ากันตามหลักพิกัด
🔗 ลำดับการศึกษาคณาเภสัช
คณาเภสัช
→ จุลพิกัด
→ พิกัดยา 2 สิ่ง
→ พิกัดยา 3 สิ่ง
→ พิกัดยา 4 สิ่ง
→ พิกัดยา 5 สิ่ง
→ พิกัดยา 7 สิ่ง
→ พิกัดยา 9 สิ่ง ← บทนี้
→ พิกัดยา 10 สิ่ง
→ พิกัดยาพิเศษ
→ มหาพิกัด
🌿 ศึกษาตัวยาต่อใน PikadThai Herb
เภสัชวัตถุในพิกัดยา 9 สิ่งสามารถศึกษาแยกเป็นรายชนิดใน PikadThai Herb เพื่อเชื่อมจากการจำชื่อพิกัดไปสู่ความเข้าใจตัวยาจริง เช่น
-
ชื่อและชื่อท้องถิ่น
-
ลักษณะของเภสัชวัตถุ
-
ส่วนที่ใช้เป็นยา
-
ช่วงเวลาที่เก็บ
-
รสยา
-
สรรพคุณยาไทย
-
วิธีใช้
-
ความสัมพันธ์กับพิกัดอื่น
Herb บน PikadThai.com
หมายเหตุ
เนื้อหานี้จัดทำเพื่อการศึกษาองค์ความรู้ด้านเภสัชกรรมและการแพทย์แผนไทย การนำไปใช้จริงควรพิจารณาชนิดยา ส่วนที่ใช้ ปริมาณ วิธีเตรียม ข้อควรระวัง และสภาวะของผู้รับยาอย่างเหมาะสม