🌿 พิกัดยา 7 สิ่ง

การจัดตัวยา 7 สิ่งเข้าเป็นพิกัดเดียวกันตามหลักคณาเภสัช

พิกัดยา 7 สิ่ง เป็นการกำหนดตัวยา 7 อย่าง ที่มีความสัมพันธ์กันตามหลักคณาเภสัช แล้วจัดรวมไว้ภายใต้ชื่อพิกัดเดียวกัน เพื่อให้สะดวกต่อการเรียนรู้ การจดจำ และการนำไปใช้ประกอบตำรับยา

คำว่า “สัตตะ” มีความหมายว่า 7 จึงพบชื่อพิกัดในหมวดนี้หลายชุดขึ้นต้นด้วยคำว่า สัตตะ-

พิกัดยา 7 สิ่งในชุดนี้มีทั้งหมด 6 พิกัด ได้แก่

1. พิกัดสัตตะเขา

2. พิกัดสัตตะปะระเมหะ

3. พิกัดสัตตะโลหะ

4. พิกัดสัตตะโกฐ

5. พิกัดสัตตะเทียน

6. พิกัดเกสรทั้ง 7

1️⃣ พิกัดสัตตะเขา

พิกัดสัตตะเขา คือ การกำหนดจำนวน เขาสัตว์ 7 อย่าง ได้แก่

• เขาวัว

• เขาควาย

• เขากระทิง

• เขากวาง

• เขาแพะ

• เขาแกะ

• เขาเลียงผา

🌿 สรรพคุณ

ใช้ในแนวทาง

• ดับพิษ

• ถอนพิษ

• ถอนพิษผิดสำแดง

• แก้พิษไข้ร้อน

• แก้ไข้พิษ

• แก้ไข้กาฬ

🧠 PikadThai Understanding
พิกัดนี้จำแนกง่ายกว่าหลายพิกัด เพราะองค์ประกอบทั้งหมดอยู่ในหมวดเดียวกัน คือ “เขาของสัตว์” จำนวน 7 ชนิด ชื่อพิกัดจึงบอกองค์ประกอบโดยตรง

2️⃣ พิกัดสัตตะปะระเมหะ

พิกัดสัตตะปะระเมหะ คือ การกำหนดตัวยาสำหรับแก้ เมือกมัน เสมหะมีกลิ่น จำนวน 7 อย่าง ได้แก่

• ต้นตำแยตัวผู้

• ต้นตำแยตัวเมีย

• ต้นกันปิด

• ลูกกระวาน

• โกฐกระดูก

• ลูกรักเทศ

• ตรีผลาวะสัง

🌿 สรรพคุณ

• ชำระมลทินโทษให้ตก

• แก้อุจจาระธาตุสามก

• ชำระเมือกมันในลำไส้

• แก้ปะระเมหะ 20 ประการ

💡 PikadThai Tip
พิกัดนี้ควรจำจาก วัตถุประสงค์ของชื่อพิกัด ก่อน แล้วจึงเชื่อมกับตัวยาทั้ง 7 เพราะรายชื่อมีทั้งพืช เครื่องเทศ และเครื่องยาหลายประเภทอยู่ร่วมกัน

3️⃣ พิกัดสัตตะโลหะ

พิกัดสัตตะโลหะ คือ การกำหนดตัวยาที่มีชื่อเกี่ยวเนื่องกับ “ทอง” จำนวน 7 อย่าง ได้แก่

• รากทองกวาว

• รากทองหลางหนาม

• รากทองหลางใบมน

• รากทองโหลง

• รากทองพันชั่ง

• รากฟักทอง

• รากต้นใบทอง

🌿 สรรพคุณ

• แก้โรคดี

• แก้เสมหะ

• แก้ลมที่เป็นพิษ

• แก้ริดสีดวง

• ทำลายพยาธิ

🧠 PikadThai Understanding
จุดช่วยจำของพิกัดนี้คือ ชื่อของตัวยาทั้ง 7 มีคำหรือความหมายสัมพันธ์กับ “ทอง” จึงถูกรวมเป็นพิกัดเดียวกันในระบบคณาเภสัช

4️⃣ พิกัดสัตตะโกฐ

พิกัดสัตตะโกฐ คือ การกำหนดตัวยาที่มีชื่อว่า โกฐ 7 อย่าง ได้แก่

• โกฐสอ

• โกฐเขมา

• โกฐหัวบัว

• โกฐเชียง

• โกฐจุฬาลัมพา

• โกฐก้านพร้าว

• โกฐกระดูก

🌿 สรรพคุณ

• แก้ไข้จับ

• แก้ไข้เพื่อเสมหะ

• แก้หืดไอ

• แก้โรคปอด

• แก้โรคในปาก

• ชูกำลัง

• บำรุงโลหิต

• แก้ลมในกองธาตุ

• แก้ไข้เรื้อรัง

• แก้หอบสะอึก

🔎 เชื่อมโยงกับพิกัดยา 5 สิ่ง

ในบท พิกัดยา 5 สิ่ง มี เบญจโกฐ ซึ่งประกอบด้วยโกฐ 5 ชนิด ได้แก่

• โกฐสอ

• โกฐเขมา

• โกฐหัวบัว

• โกฐเชียง

• โกฐจุฬาลัมพา

เมื่อเป็น สัตตะโกฐ จะเพิ่มอีก 2 ชนิด คือ

• โกฐก้านพร้าว

• โกฐกระดูก

จึงกลายเป็นโกฐทั้งหมด 7 อย่าง

💡 PikadThai Tip — สูตรจำ
เบญจโกฐ 5 + ก้านพร้าว + กระดูก = สัตตะโกฐ 7

วิธีเชื่อมพิกัดเก่ากับพิกัดใหม่เช่นนี้ช่วยลดการท่องจำซ้ำได้มาก

5️⃣ พิกัดสัตตะเทียน

พิกัดสัตตะเทียน คือ การกำหนดตัวยาที่มีชื่อว่า เทียน 7 อย่าง ได้แก่

• เทียนดำ

• เทียนแดง

• เทียนขาว

• เทียนข้าวเปลือก

• เทียนตาตั๊กแตน

• เทียนสัตตบุษย์

• เทียนเยาวพาณี

🌿 สรรพคุณ

• แก้ลม

• แก้เสมหะและดีระคนกัน

• แก้พิษโลหิต

• แก้ทางปัสสาวะ

• แก้นิ่ว

• บำรุงธาตุ

• บำรุงกำลัง

• แก้ลมในท้อง

• แก้พรรดึก

• แก้ลมครรภ์รักษา

📌 มีข้อความสรรพคุณช่วงหนึ่งในภาพอ่านได้ไม่ชัดเจน จึงไม่นำมาเติมโดยการคาดเดา

🔎 เชื่อมโยงกับเบญจเทียน

เบญจเทียน 5 ประกอบด้วย

• เทียนดำ

• เทียนแดง

• เทียนขาว

• เทียนข้าวเปลือก

• เทียนตาตั๊กแตน

เมื่อขยายเป็น สัตตะเทียน 7 เพิ่ม

• เทียนสัตตบุษย์

• เทียนเยาวพาณี

💡 PikadThai Tip — สูตรจำ
เบญจเทียน 5 + สัตตบุษย์ + เยาวพาณี = สัตตะเทียน 7

6️⃣ พิกัดเกสรทั้ง 7

พิกัดเกสรทั้ง 7 คือ การกำหนดจำนวน เกสรดอกไม้ 7 อย่าง ได้แก่

• ดอกมะลิ

• ดอกพิกุล

• ดอกบุนนาค

• ดอกสารภี

• เกสรบัวหลวง

• ดอกจำปา

• ดอกกระดังงา

🌿 สรรพคุณ

• แก้ร้อนในกระหายน้ำ

• ชูกำลัง

• บำรุงหัวใจ

• แก้ไข้จับ

• แก้ลมวิงเวียน

• ช่วยให้เจริญอาหาร

• แก้โรคตา

• แก้ไข้เพื่อเสมหะและโลหิต

• แก้ไข้เพื่อปิตตธาตุ

• แก้น้ำดี

🔎 เชื่อมโยงกับพิกัดเกสรทั้ง 5

จากบทพิกัดยา 5 สิ่ง เราพบ พิกัดเกสรทั้ง 5 คือ

• ดอกมะลิ

• ดอกพิกุล

• ดอกบุนนาค

• ดอกสารภี

• เกสรบัวหลวง

เมื่อเป็น เกสรทั้ง 7 จะเพิ่มอีก 2 ชนิด คือ

• ดอกจำปา

• ดอกกระดังงา

💡 PikadThai Tip — สูตรจำ
เกสร 5 + จำปา + กระดังงา = เกสรทั้ง 7

📋 ตารางสรุปพิกัดยา 7 สิ่ง

🧠 PikadThai Understanding

พิกัดยา 7 สิ่งจำง่ายกว่าที่เห็น

ทั้ง 6 พิกัดสามารถแบ่งตาม “แนวคิดของชื่อ” ได้เป็นกลุ่มชัดเจน

🦌 กลุ่มวัตถุจากสัตว์

สัตตะเขา

🌿 กลุ่มตามสรรพคุณเฉพาะ

สัตตะปะระเมหะ

🟡 กลุ่มชื่อสัมพันธ์กัน

สัตตะโลหะ

⚗️ กลุ่มเครื่องยา

สัตตะโกฐ • สัตตะเทียน

🌸 กลุ่มดอกไม้

เกสรทั้ง 7

ยิ่งไปกว่านั้น สัตตะโกฐ สัตตะเทียน และเกสรทั้ง 7 ยังสามารถเชื่อมโยงย้อนกลับไปยังพิกัดยา 5 สิ่งที่เรียนมาแล้วได้โดยตรง

💡 PikadThai Tip

จำแบบ “5 แล้วเพิ่ม 2”

พิกัดยา 7 สิ่งบางชุดไม่จำเป็นต้องเริ่มท่องใหม่ทั้งหมด

เบญจโกฐ

5 เดิม
➕ โกฐก้านพร้าว
➕ โกฐกระดูก
= สัตตะโกฐ

เบญจเทียน

5 เดิม
➕ เทียนสัตตบุษย์
➕ เทียนเยาวพาณี
= สัตตะเทียน

เกสรทั้ง 5

5 เดิม
➕ ดอกจำปา
➕ ดอกกระดังงา
= เกสรทั้ง 7

นี่เป็นตัวอย่างสำคัญว่าการเรียนคณาเภสัชควร เชื่อมความสัมพันธ์ระหว่างพิกัด มากกว่าท่องแต่ละชุดแยกจากกัน

⚖️ หลักสัดส่วนของพิกัดยา 7 สิ่ง

พิกัดยาใช้หลัก น้ำหนักเสมอภาค

หากกำหนดตัวยาแต่ละสิ่งเป็น 1 ส่วน

1 : 1 : 1 : 1 : 1 : 1 : 1

รวมทั้งหมดเป็น 7 ส่วน

จึงต้องรักษาสัดส่วนตัวยาทั้ง 7 ให้เท่าเทียมกันตามหลักของพิกัดยา

🔗 ลำดับการศึกษาคณาเภสัช

คณาเภสัช
→ จุลพิกัด
→ พิกัดยา 2 สิ่ง
→ พิกัดยา 3 สิ่ง
→ พิกัดยา 4 สิ่ง
→ พิกัดยา 5 สิ่ง
→ พิกัดยา 7 สิ่ง ← บทนี้
→ พิกัดยา 9 สิ่ง
→ พิกัดยา 10 สิ่ง
→ พิกัดยาพิเศษ
→ มหาพิกัด

🌿 ศึกษาตัวยาต่อใน PikadThai Herb

องค์ประกอบในพิกัดยา 7 สิ่งสามารถเชื่อมไปศึกษาต่อเป็นรายตัวยาใน PikadThai Herb เพื่อทำความเข้าใจเภสัชวัตถุอย่างเป็นระบบ เช่น

• ชื่อและชื่อท้องถิ่น

• ลักษณะของพืชหรือเครื่องยา

• ส่วนที่ใช้เป็นยา

• ช่วงเวลาที่เก็บ

• รสยา

• สรรพคุณยาไทย

• วิธีใช้

• ความสัมพันธ์กับพิกัดยาอื่น

Herb บน PikadThai.com

หมายเหตุ
เนื้อหานี้จัดทำเพื่อการศึกษาองค์ความรู้ด้านเภสัชกรรมและการแพทย์แผนไทย การนำไปใช้จริงควรพิจารณาชนิดยา ส่วนที่ใช้ ปริมาณ วิธีเตรียม ข้อควรระวัง และสภาวะของผู้รับยาอย่างเหมาะสม