🌿 พิกัดยา 5 สิ่ง

กลุ่มพิกัดยาในคณาเภสัชที่กำหนดตัวยาไว้พิกัดละ 5 สิ่ง

พิกัดยา 5 สิ่ง เป็นการจัดตัวยา 5 ชนิด ที่มีความสัมพันธ์กันด้านสรรพคุณ รสยา หน้าที่ของยา หรือชื่อเรียก ให้รวมเป็น พิกัดเดียวกัน ตามหลักคณาเภสัช

คำว่า “เบญจ” หมายถึง 5
ดังนั้น พิกัดยา 5 สิ่งจำนวนมากจึงมักขึ้นต้นด้วยคำว่า เบญจ-

---

🧠 หลักของพิกัดยา 5 สิ่ง

พิกัดยา 5 สิ่งมีหลักสำคัญ คือ

• เป็นการรวมตัวยา 5 อย่าง เข้าเป็นชุดเดียว

• ใช้เพื่อความสะดวกในการ จดจำ เรียนรู้ และปรุงยา

• ตัวยาในพิกัดเดียวกันโดยหลักทั่วไปมักใช้ใน สัดส่วนเสมอภาคกัน

• ชื่อพิกัดมักสะท้อน

  • รสยา

  • สรรพคุณ

  • หมวดของยา

  • ลักษณะร่วมของตัวยา

  • หรือชื่อที่เกี่ยวเนื่องกัน

---

📚 พิกัดยา 5 สิ่งที่พบในภาพชุดนี้

จากภาพที่มีอยู่ พบพิกัดยา 5 สิ่งต่อเนื่องหลายพิกัด ดังนี้

1. พิกัดเบญจกูล

2. พิกัดเบญจอมฤต

3. พิกัดเบญจผลธาตุ

4. พิกัดเบญจมูลน้อย

5. พิกัดเบญจมูลใหญ่

6. พิกัดเบญจโลกวิเชียร

7. พิกัดเบญจโลหิติกะ

8. พิกัดจันทน์ทั้ง 5

9. พิกัดเกสรทั้ง 5

10. พิกัดตาลทั้ง 5

11. พิกัดดีทั้ง 5

12. พิกัดเหล็กทั้ง 5

13. พิกัดเกลือทั้ง 5

14. พิกัดบัวทั้ง 5

15. พิกัดโหราทั้ง 5

16. พิกัดเบญจโลหะ

17. พิกัดเบญจเทียน

18. พิกัดเบญจโกฐ

⚠️ หมายเหตุ
จากภาพที่ส่งมา บางคำอ่านได้ไม่ชัดเจน โดยเฉพาะบางชื่อเครื่องยาในบางพิกัด ผมจะคงตามส่วนที่อ่านได้ชัดเจน และระบุไว้ตรงจุดที่ยังไม่ชัด เพื่อรักษาความถูกต้องตามข้อมูลภาพ

---

1) พิกัดเบญจกูล

พิกัดเบญจกูล คือ การกำหนดจำนวนตระกูลยา (เครื่องยา) ที่มีรสร้อน 5 อย่าง ได้แก่

• ดอกดีปลี

• รากช้าพลู

• เถาสะค้าน

• รากเจตมูลเพลิง

• เหง้าขิงแห้ง

สรรพคุณ
กระจายกองลมและโลหิต แก้เสมหะ แก้ลมพานไส้ และบำรุงกองธาตุ

💡 PikadThai Tip
พิกัดนี้เป็นพิกัดสำคัญมากในการเรียนเภสัชกรรมไทย เพราะเป็นกลุ่มยารสร้อนที่ใช้กันแพร่หลายและมักถูกถามบ่อย

---

2) พิกัดเบญจอมฤต

พิกัดเบญจอมฤต คือ การกำหนดตัวยาดังน้ำทิพย์ 5 อย่าง ได้แก่

• น้ำนมสด

• น้ำนมส้ม

• น้ำอ้อย

• น้ำผึ้ง

• น้ำมันเนย

สรรพคุณ
บำรุงกำลัง บำรุงไฟธาตุ ขับลมในเส้นทั่วกาย แก้ไข้ตรีโทษ และผายธาตุ

---

3) พิกัดเบญจผลธาตุ

พิกัดเบญจผลธาตุ คือ การกำหนดจำนวนผลแก้ธาตุได้ 5 อย่าง

จากภาพที่มีอยู่ อ่านรายชื่อตัวยาได้ ไม่ชัดเจนครบทุกตัว
แต่แนวสรรพคุณอ่านได้ว่าเกี่ยวกับ

สรรพคุณ
แก้ธาตุพิการ บำรุงธาตุ บำรุงกำลัง เจริญไฟธาตุ และแก้ทางเดินปัสสาวะ

📝 หากต้องการความครบถ้วนของรายชื่อตัวยาในพิกัดนี้ แนะนำส่งภาพเฉพาะส่วน พิกัดเบญจผลธาตุ เพิ่มอีก 1 ภาพแบบชัด ๆ แล้วผมจะจัดให้ครบเป็นทางการได้ทันที

---

4) พิกัดเบญจมูลน้อย

พิกัดเบญจมูลน้อย คือ การกำหนดจำนวนตัวยารากน้อย แก้สมุฏฐานทั้งสาม 5 อย่าง ได้แก่

• หญ้าเกล็ดหอยใหญ่

• หญ้าเกล็ดหอยน้อย

• รากละหุ่งแดง

• รากมะเขือชื่น

• รากมะอึก

สรรพคุณ
แก้ไข้ แก้ร้อนในกระหายน้ำ ขับน้ำนม ขับเลือดลม และใช้ในแนวทางกระทุ้งพิษ

---

5) พิกัดเบญจมูลใหญ่

พิกัดเบญจมูลใหญ่ คือ การกำหนดจำนวนยารากใหญ่ แก้สมุฏฐานทั้งสาม 5 อย่าง

จากภาพที่มีอยู่ อ่านรายชื่อตัวยาได้ชัดบางส่วน ได้แก่

• รากมะตูม

• รากลำไย

• รากเพกา

• (อีก 2 รายการในภาพอ่านได้ไม่ชัดเจน)

สรรพคุณ
แก้ดี แก้ลม แก้เสมหะ บำรุงไฟธาตุ แก้ไข้สันนิบาต และแก้เส้นเอ็นพิการ

🧠 PikadThai Understanding
เบญจมูลน้อย และ เบญจมูลใหญ่ เป็นกลุ่มที่ผู้เรียนควรจำคู่กัน เพราะเป็น “มูล” หรือ “รากยา” ที่ใช้ในเชิงระบบ

---

6) พิกัดเบญจโลกวิเชียร

พิกัดเบญจโลกวิเชียร คือ การกำหนดจำนวนตัวยาเสมอด้วยแก้วิเชียร 5 อย่าง
(แก้ว 5 ดวง, ยา 5 ราก หรือ เพชรสว่าง ก็เรียก)

ได้แก่

• รากชิงชี่

• รากย่านาง

• รากท้าวยายม่อม

• รากคนทา

• รากมะเดื่อชุมพร

สรรพคุณ
ใช้กระทุ้งพิษต่าง ๆ หรือถอนพิษต่าง ๆ แก้ไข้ตีนมือ แก้ไข้พิษ และไข้กาฬ

---

7) พิกัดเบญจโลหิติกะ

พิกัดเบญจโลหิติกะ คือ การกำหนดจำนวนตัวยาที่มีคุณทำให้ชื่นใจ 5 อย่าง

จากภาพที่มีอยู่ อ่านได้ไม่ชัดครบทุกตัว
แต่เป็นพิกัดที่จัดรวมตัวยาในแนวบำรุง แก้ไข้ และแก้ลมวิงเวียน

สรรพคุณ
แก้ไข้เพื่อดี แก้ไข้รัตตะปิตตะโรค แก้ลมวิงเวียน และแก้พิษต่างปวง

---

8) พิกัดจันทน์ทั้ง 5

พิกัดจันทน์ทั้ง 5 คือ การกำหนดจำนวนแก่นไม้จันทน์ 5 อย่าง ได้แก่

• แก่นจันทน์แดง

• แก่นจันทน์ขาว

• แก่นจันทน์เทศ

• แก่นจันทนา

• แก่นจันทน์ชะมด

สรรพคุณ
แก้ไข้เพื่อดีและโลหิต แก้ร้อนในกระหายน้ำ บำรุงตับ บำรุงปอด และแก้พยาธิ

---

9) พิกัดเกสรทั้ง 5

พิกัดเกสรทั้ง 5 คือ การกำหนดจำนวนเกสรดอกไม้ 5 อย่าง ได้แก่

• ดอกมะลิ

• ดอกพิกุล

• ดอกบุนนาค

• ดอกสารภี

• เกสรบัวหลวง

สรรพคุณ
แก้ร้อนในกระหายน้ำ ชูกำลัง บำรุงหัวใจ แก้ไข้จับ แก้ลมวิงเวียน และแก้น้ำดี

---

10) พิกัดตาลทั้ง 5

พิกัดตาลทั้ง 5 คือ การกำหนดจำนวนของรากตาล 5 อย่าง

จากภาพอ่านได้ชัดบางส่วน ได้แก่

• รากตาลโตนด

• รากตาลดำ

• รากตาลหม้อ

• รากตาลเสี้ยน

• (อีกรายการอ่านได้ไม่ชัดเจนในภาพ)

สรรพคุณ
ดับพิษตานซาง ดับพยาธิทุกชนิด แก้อุจจาระธาตุพิการ บำรุงเนื้อหนัง และบำรุงกระดูก

---

11) พิกัดดีทั้ง 5

พิกัดดีทั้ง 5 คือ การกำหนดจำนวนดีสัตว์ 5 อย่าง ได้แก่

• ดีงูเหลือม

• ดีหมูป่า

• ดีวัวป่า

• ดีจระเข้

• ดีตะพาบน้ำ

สรรพคุณ
ดีต่าง ๆ มีรสขมหวาน ขับระส่ายให้แล่นเร็ว และมักใช้เป็นน้ำกระสายแก้โรคในแนวสมุฏฐาน

---

12) พิกัดเหล็กทั้ง 5

พิกัดเหล็กทั้ง 5 คือ การกำหนดจำนวนตัวยาที่มีชื่อว่าเหล็ก 5 อย่าง ได้แก่

• ต้นพญามือเหล็ก

• แก่นขี้เหล็ก

• เถาวัลย์เหล็ก

• ว่านสากเหล็ก

• สนิมเหล็ก

สรรพคุณ
แก้พิษโลหิตทั้งบุรุษและสตรี บำรุงกำลังให้แข็งแรง และแก้กระษัย

---

13) พิกัดเกลือทั้ง 5

พิกัดเกลือทั้ง 5 คือ การกำหนดจำนวนของเกลือ 5 อย่าง ได้แก่

• เกลือสมุทร

• เกลือสินเธาว์

• เกลือพิก

• เกลือวิก

• เกลือฟอง (ฝ่อ)

สรรพคุณ
แก้ไข้พรรดึก แก้ท้องมาน แก้เสมหะ แก้บิดมูกเลือด บำรุงน้ำเหลือง และชำระเมือกมันในลำไส้

---

14) พิกัดบัวทั้ง 5

พิกัดบัวทั้ง 5 หรือ บัวน้ำทั้ง 5 คือ การกำหนดจำนวนดอกบัว 5 อย่าง

จากภาพอ่านได้ว่าเป็นกลุ่มบัว 5 ชนิด เช่น

• บัวสัตตบุษย์

• บัวสัตตบรรณ

• บัวลินจง

• บัวจงกลนี

• (อีก 1 รายการในภาพอ่านได้ไม่ชัดเจน)

สรรพคุณ
ชูกำลัง บำรุงหัวใจ แก้อุจจาระธาตุ แก้ไข้เพื่อลมและโลหิต แก้ไข้รากสาด และบำรุงครรภรักษา

---

15) พิกัดโหราทั้ง 5

พิกัดโหราทั้ง 5 คือ การกำหนดจำนวนตัวยาชื่อว่าโหรา 5 อย่าง

จากภาพอ่านได้ชัดบางส่วน ได้แก่

• โหรามุตค

• โหราเท้าสุนัข

• โหราบอน

• โหราเดือยไก่

• (อีก 1 รายการอ่านได้ไม่ชัดเจน)

สรรพคุณ
แก้พิษสัตว์ ทำให้อาเจียน ขับลม ขับระดูสตรี และขับโลหิตชั่ว

---

16) พิกัดเบญจโลหะ

พิกัดเบญจโลหะ คือ การกำหนดจำนวนตัวยาที่มีชื่อคล้ายโลหะทอง 5 อย่าง ได้แก่

• รากทองกวาว

• รากทองหลางหนาม

• รากทองหลางใบมน

• รากทองโหลง

• รากทองพันชั่ง

สรรพคุณ
แก้โรคดี เสมหะ และลมที่เป็นพิษ แก้ริดสีดวง และทำลายพยาธิ

---

17) พิกัดเบญจเทียน

พิกัดเบญจเทียน คือ การกำหนดจำนวนตัวยาที่มีชื่อว่าเทียน 5 อย่าง ได้แก่

• เทียนดำ

• เทียนแดง

• เทียนขาว

• เทียนข้าวเปลือก

• เทียนตาตั๊กแตน

สรรพคุณ
แก้ลม เสมหะ และดีระคนกัน แก้พิษโลหิต แก้ทางปัสสาวะ แก้นิ่ว บำรุงธาตุ และบำรุงกำลัง

---

18) พิกัดเบญจโกฐ

พิกัดเบญจโกฐ คือ การกำหนดจำนวนตัวยาที่มีชื่อว่าโกฐ 5 อย่าง ได้แก่

• โกฐสอ

• โกฐเขมา

• โกฐหัวบัว

• โกฐเชียง

• โกฐจุฬาลัมพา

สรรพคุณ
แก้ไข้จับ แก้ไข้เพื่อเสมหะ แก้หืดไอ แก้โรคปอด แก้โรคในปาก ชูกำลัง บำรุงโลหิต และแก้ลมในกองธาตุ

---

📋 สรุปภาพรวมพิกัดยา 5 สิ่ง

กลุ่มที่เน้น “รสร้อน / กองธาตุ / ลม”

• พิกัดเบญจกูล

• พิกัดเบญจอมฤต

• พิกัดเบญจผลธาตุ

• พิกัดเบญจเทียน

• พิกัดเบญจโกฐ

กลุ่มที่เน้น “รากยา / มูลยา”

• พิกัดเบญจมูลน้อย

• พิกัดเบญจมูลใหญ่

• พิกัดเบญจโลกวิเชียร

กลุ่มที่เน้น “บำรุง แก้ไข้ แก้พิษ”

• พิกัดเบญจโลหิติกะ

• พิกัดจันทน์ทั้ง 5

• พิกัดเกสรทั้ง 5

• พิกัดเหล็กทั้ง 5

กลุ่มที่จัดตาม “ชื่อหมวดของตัวยา”

• พิกัดตาลทั้ง 5

• พิกัดดีทั้ง 5

• พิกัดเกลือทั้ง 5

• พิกัดบัวทั้ง 5

• พิกัดโหราทั้ง 5

• พิกัดเบญจโลหะ

---

🧠 PikadThai Understanding

วิธีจำพิกัดยา 5 สิ่งให้แม่น

ให้แบ่งจำเป็น 4 กลุ่มใหญ่

1. กลุ่ม “เบญจ” ที่ใช้บ่อย

• เบญจกูล

• เบญจอมฤต

• เบญจผลธาตุ

• เบญจมูลน้อย

• เบญจมูลใหญ่

• เบญจโลกวิเชียร

• เบญจโลหิติกะ

• เบญจโลหะ

• เบญจเทียน

• เบญจโกฐ

2. กลุ่มพืชหรือวัตถุชื่อเดียวกัน

• จันทน์ทั้ง 5

• เกสรทั้ง 5

• ตาลทั้ง 5

• บัวทั้ง 5

3. กลุ่มวัตถุหรือสาร

• ดีทั้ง 5

• เหล็กทั้ง 5

• เกลือทั้ง 5

4. กลุ่มชื่อเฉพาะทางเภสัช

• โหราทั้ง 5

💡 PikadThai Tip
อย่าท่องทีเดียวทั้งหมด
ให้จำแบบ เป็นหมวด ก่อน แล้วค่อยลงรายละเอียดรายชื่อเครื่องยา

---

⚖️ หลักการคำนวณพิกัดยา 5 สิ่ง

เมื่อเป็นพิกัดยา 5 สิ่ง
หากกำหนดตัวยาแต่ละตัวเท่ากันที่ 1 ส่วน

จะได้ว่า

1 : 1 : 1 : 1 : 1

รวมเป็น 5 ส่วน

ดังนั้น หากต้องเตรียมยาแบบเสมอภาค
ตัวยาทั้ง 5 จะต้องมีน้ำหนักหรือปริมาณ เท่ากันตามหลักพิกัด

---

🌿 ศึกษาต่อใน PikadThai Herb

ตัวยาในพิกัดยา 5 สิ่งยังสามารถแตกไปศึกษาเป็นรายตัวในฐานข้อมูล PikadThai Herb ได้ต่อ เช่น

• ชื่อและชื่อท้องถิ่น

• ลักษณะเภสัชวัตถุ

• ส่วนที่ใช้

• รสยา

• สรรพคุณยาไทย

• วิธีใช้

• ความเชื่อมโยงกับตำรับและพิกัดอื่น

Herb บน PikadThai.com

---

หมายเหตุท้ายบท
เนื้อหานี้จัดทำเพื่อการศึกษาองค์ความรู้ด้านเภสัชกรรมและการแพทย์แผนไทย การนำไปใช้จริงควรพิจารณาชนิดยา ส่วนที่ใช้ ปริมาณ วิธีเตรียม ข้อควรระวัง และสภาวะของผู้รับยาอย่างเหมาะสม