🌿 พิกัดยา 10 สิ่ง

การจัดตัวยา 10 สิ่งเข้าเป็นพิกัดเดียวกันตามหลักคณาเภสัช

พิกัดยา 10 สิ่ง เป็นการกำหนดตัวยาจำนวน 10 อย่าง ที่มีความสัมพันธ์กัน แล้วจัดรวมเข้าเป็นพิกัดเดียวกันตามหลักคณาเภสัช

จากข้อมูลชุดนี้ พิกัดยา 10 สิ่งมีทั้งหมด 2 พิกัด ได้แก่

1. พิกัดทศกุลาผล

2. พิกัดทศมูลใหญ่

แม้ทั้งสองพิกัดจะมีตัวยาเท่ากันคือ 10 สิ่ง แต่มีหลักในการจัดกลุ่มแตกต่างกันอย่างชัดเจน โดยพิกัดแรกเกิดจากการนำตัวยา 5 คู่ มารวมกัน ส่วนพิกัดที่สองเป็นการรวม รากยาน้อยและรากยาใหญ่ เข้าเป็นชุดเดียวกัน

1️⃣ พิกัดทศกุลาผล

พิกัดทศกุลาผล คือ การกำหนดจำนวนตัวยาเป็นตระกูล 10 อย่าง โดยสามารถมองโครงสร้างได้เป็น ตัวยา 5 คู่ คู่ละ 2 สิ่ง

ประกอบด้วย

🌿 ลูกผักชีทั้ง 2

• ผักชีล้อม

• ผักชีลา

🌿 ลูกเร่วทั้ง 2

• เร่วน้อย

• เร่วใหญ่

🌿 ชะเอมทั้ง 2

• ชะเอมไทย

• ชะเอมเทศ

🌿 ลำพันทั้ง 2

• ลำพันแดง

• ลำพันขาว

🌿 อบเชยทั้ง 2

• อบเชยไทย

• อบเชยเทศ

รวมทั้งหมด

5 คู่ × 2 สิ่ง = 10 สิ่ง

🌿 สรรพคุณ

พิกัดนี้ใช้ในแนวทาง

• แก้ไข้เพื่อดีและเสมหะ

• ขับลมในลำไส้

• บำรุงธาตุ

• บำรุงปอด

• แก้รัตตะปิตตะโรค

• แก้ลมอัมพฤกษ์อัมพาต

• บำรุงกำลัง

• แก้ไอ

• บำรุงดวงจิตให้ชุ่มชื่น

🧠 PikadThai Understanding

ทศกุลาผลไม่ได้เป็นยา 10 ชนิดที่ต้องจำแยกทั้งหมด

วิธีที่ง่ายกว่าคือจำเป็น 5 คู่

ผักชี – เร่ว – ชะเอม – ลำพัน – อบเชย

แล้วค่อยแตกแต่ละกลุ่มเป็น 2 ชนิด

• ผักชี → ล้อม / ลา

• เร่ว → น้อย / ใหญ่

• ชะเอม → ไทย / เทศ

• ลำพัน → แดง / ขาว

• อบเชย → ไทย / เทศ

จึงเป็นตัวอย่างที่ชัดเจนว่าการเข้าใจ โครงสร้างของพิกัด ช่วยลดภาระการท่องจำได้มาก

2️⃣ พิกัดทศมูลใหญ่

พิกัดทศมูลใหญ่ คือ การกำหนดจำนวน รากไม้ 10 อย่าง

พิกัดนี้เกิดจากการนำกลุ่ม เบญจมูลน้อย และ เบญจมูลใหญ่ มารวมกัน จึงมีรากยารวมทั้งหมด 10 ชนิด

ประกอบด้วย

🌱 กลุ่มรากจากเบญจมูลน้อย

• หญ้าเกล็ดหอยน้อย

• หญ้าเกล็ดหอยใหญ่

• รากละหุ่งแดง

• รากมะเขือชื่น

• รากมะอึก

🌳 กลุ่มรากจากเบญจมูลใหญ่

• รากมะตูม

• รากลำไย

• รากเพกา

• รากแคแตร

• รากคัดลิ้น

รวมเป็น

เบญจมูลน้อย 5 + เบญจมูลใหญ่ 5 = ทศมูลใหญ่ 10

🌿 สรรพคุณ

ใช้ในแนวทางเกี่ยวกับ

• แก้ไข้

• แก้ไข้หวัด

• บำรุงน้ำนม

• แก้สะอึก

• แก้หอบ

• แก้ริดสีดวง

• แก้นิ่ว

• แก้กองสันนิบาต

• แก้ไข้ที่มีพิษ

📌 สรรพคุณบางคำในภาพมีความคมชัดไม่สมบูรณ์ จึงเรียบเรียงเฉพาะสาระที่อ่านได้ชัด โดยไม่เติมคำจากการคาดเดา

🔎 เชื่อมโยงกับพิกัดยา 5 สิ่ง

พิกัดนี้เป็นหนึ่งในตัวอย่างที่เห็นความสัมพันธ์ของระบบคณาเภสัชได้ชัดที่สุด

🌱 เบญจมูลน้อย = 5 สิ่ง

ประกอบด้วยรากยากลุ่มหนึ่งจำนวน 5 ชนิด

🌳 เบญจมูลใหญ่ = 5 สิ่ง

ประกอบด้วยรากยาอีกกลุ่มหนึ่งจำนวน 5 ชนิด

เมื่อนำทั้งสองชุดมารวมกัน

5 + 5 = 10

จึงกลายเป็น

ทศมูลใหญ่

นี่แสดงให้เห็นว่าพิกัดยาหลายชุดไม่ได้แยกออกจากกันอย่างเด็ดขาด แต่สามารถ ต่อยอดและเชื่อมโยงกันเป็นระบบ

📋 ตารางสรุปพิกัดยา 10 สิ่ง

📊 ตารางองค์ประกอบโดยย่อ

🧠 PikadThai Understanding

พิกัดยา 10 สิ่งควรจำเป็น “โครงสร้าง” มากกว่าท่อง 20 รายการ

พิกัดทั้งสองชุดมีสูตรจำที่ชัดเจนมาก

🌿 ทศกุลาผล

5 คู่ × 2 = 10

🌱 ทศมูลใหญ่

เบญจมูลน้อย 5 + เบญจมูลใหญ่ 5 = 10

ดังนั้น เมื่อเข้าใจที่มาของจำนวนแล้ว จะไม่รู้สึกว่ากำลังเรียนรายชื่อยา 20 ตัวใหม่ทั้งหมด

💡 PikadThai Tip — สูตรจำ

ทศกุลาผล

“ผักชี – เร่ว – ชะเอม – ลำพัน – อบเชย”

จำ 5 ชื่อนี้ก่อน แล้วค่อยแยกเป็นคู่

ทศมูลใหญ่

“มูลน้อย 5 + มูลใหญ่ 5”

ถ้าจำเบญจมูลน้อยและเบญจมูลใหญ่จากบทพิกัดยา 5 สิ่งได้แล้ว บทนี้แทบไม่ต้องท่องใหม่

⚖️ หลักสัดส่วนของพิกัดยา 10 สิ่ง

ตามหลักของ พิกัดยา ตัวยาในพิกัดเดียวกันใช้น้ำหนักเสมอภาค

หากกำหนดแต่ละสิ่งเป็น 1 ส่วน

1 : 1 : 1 : 1 : 1 : 1 : 1 : 1 : 1 : 1

รวมเป็น 10 ส่วน

จึงต้องรักษาสัดส่วนของตัวยาทั้ง 10 ให้เท่ากันตามหลักพิกัด

🔗 ลำดับการศึกษาคณาเภสัช

คณาเภสัช
→ จุลพิกัด
→ พิกัดยา 2 สิ่ง
→ พิกัดยา 3 สิ่ง
→ พิกัดยา 4 สิ่ง
→ พิกัดยา 5 สิ่ง
→ พิกัดยา 7 สิ่ง
→ พิกัดยา 9 สิ่ง
→ พิกัดยา 10 สิ่ง ← บทนี้
→ พิกัดยาพิเศษ
→ มหาพิกัด

🌿 ศึกษาตัวยาต่อใน PikadThai Herb

ตัวยาในพิกัดยา 10 สิ่งสามารถศึกษาแยกต่อเป็นรายชนิดใน PikadThai Herb เพื่อเชื่อมโยงจากชื่อพิกัดไปสู่เภสัชวัตถุจริง เช่น

• ชื่อและชื่อท้องถิ่น

• ลักษณะของพืชหรือเครื่องยา

• ส่วนที่ใช้เป็นยา

• ช่วงเวลาที่เก็บ

• รสยา

• สรรพคุณยาไทย

• วิธีใช้

• ความสัมพันธ์กับพิกัดอื่น

Herb บน PikadThai.com

หมายเหตุ
เนื้อหานี้จัดทำเพื่อการศึกษาองค์ความรู้ด้านเภสัชกรรมและการแพทย์แผนไทย การนำไปใช้จริงควรพิจารณาชนิดยา ส่วนที่ใช้ ปริมาณ วิธีเตรียม ข้อควรระวัง และสภาวะของผู้รับยาอย่างเหมาะสม