🌿 พญายอ

สมุนไพรในงานสาธารณสุขมูลฐาน

พญายอ เป็นสมุนไพรประเภทไม้พุ่มแกมเลื้อย หรือที่รู้จักกันอีกชื่อหนึ่งว่า เสลดพังพอนตัวเมีย ตามข้อมูลในหัวข้อ สมุนไพรในงานสาธารณสุขมูลฐาน ใช้ ใบสด เป็นยา โดยมีการใช้ภายนอกสำหรับบรรเทา อาการอักเสบเฉพาะที่จากแมลงสัตว์กัดต่อย เช่น ปวด บวม แดง และร้อน แต่ไม่มีไข้

🌿 ชื่อท้องถิ่น

พญายอมีชื่อเรียกแตกต่างกันตามท้องถิ่น ได้แก่

• ผักมันไก่

• ผักลิ้นเขียด — เชียงใหม่

• พญาปล้องดำ — ลำปาง

• เสลดพังพอนตัวเมีย

• พญาปล้องทอง — ภาคกลาง

• ลิ้นมังกร

• โพะโซ่จาง — กะเหรี่ยง

🔎 ลักษณะของพืช

พญายอ หรือ เสลดพังพอนตัวเมีย เป็น ไม้พุ่มแกมเลื้อย

ลักษณะสำคัญ ได้แก่

• เถาและใบมีสีเขียว

• ไม่มีหนาม

• ใบมีลักษณะยาวเรียว

• ดอกออกเป็นช่อบริเวณปลายกิ่ง

• แต่ละช่อมีประมาณ 3–6 ดอก

• กลีบดอกมีลักษณะเป็นหลอด

• ดอกมีสีแดงอมส้ม

🌱 ส่วนที่ใช้เป็นยา

ใบ

โดยวิธีใช้ตามตำราใช้ ใบสด

🧺 ช่วงเวลาที่เก็บเป็นยา

เลือกเก็บ

ใบขนาดกลางที่สมบูรณ์

ไม่ควรเลือกใบที่

• แก่จนเกินไป

• หรืออ่อนจนเกินไป

👅 รสและสรรพคุณยาไทย

พญายอมี

รสจืด

💚 วิธีใช้พญายอ

1. 🐝 อาการอักเสบจากแมลงสัตว์กัดต่อย

พญายอใช้สำหรับ

อาการอักเสบเฉพาะที่

โดยลักษณะอาการ ได้แก่

• ปวด

• บวม

• แดง

• ร้อน

• แต่ไม่มีไข้

ตัวอย่างสาเหตุจากแมลงหรือสัตว์กัดต่อยที่ตำราระบุ ได้แก่

• ตะขาบ

• แมงป่อง

• ผึ้งต่อย

• ต่อต่อย

• แตนต่อย

• และแมลงสัตว์กัดต่อยอื่น ๆ

🌿 ส่วนที่ใช้

ใบพญายอสด

ปริมาณที่ใช้

ใช้ประมาณ

10–15 ใบ

โดยสามารถเพิ่มหรือลดจำนวนใบได้

ตามบริเวณที่เป็น

วิธีเตรียม

1. นำใบพญายอสดประมาณ 10–15 ใบ

2. ล้างให้สะอาด

3. ใส่ลงในครก

4. ตำให้ละเอียด

5. เติม เหล้าขาว ลงไปพอให้ตัวยาชุ่ม

วิธีใช้

ใช้ทั้ง

น้ำยาและกากยา

นำไป

ทาหรือพอกบริเวณที่บวม หรือบริเวณที่ถูกแมลงสัตว์กัดต่อย

📌 สรุปการใช้พญายอ

🐝 แมลงสัตว์กัดต่อย–ปวด–บวม–แดง–ร้อน

ใช้

🌿 ใบสด 10–15 ใบ
(เพิ่มหรือลดได้ตามขนาดบริเวณที่เป็น)

จากนั้น

🚿 ล้างให้สะอาด
↓
🥣 ตำให้ละเอียด
↓
🥃 เติม เหล้าขาวพอชุ่มยา
↓
🧴 ใช้ทั้ง น้ำและกาก
↓
🩹 ทาหรือพอกบริเวณที่บวมหรือถูกกัดต่อย

🎯 ลักษณะอาการที่ตำราระบุ

ปวด + บวม + แดง + ร้อน แต่ไม่มีไข้

จากสัตว์หรือแมลงกัดต่อย เช่น

🐛 ตะขาบ
🦂 แมงป่อง
🐝 ผึ้ง
🐝 ต่อ
🐝 แตน

🧠 PikadThai Tip

จำพญายอเป็นชุด

🌿 พญายอ = เสลดพังพอนตัวเมีย
🍃 ใช้ใบสด
👅 รสจืด
🐝 เด่นเรื่องแมลงสัตว์กัดต่อย
🔥 ปวด–บวม–แดง–ร้อน แต่ไม่มีไข้
🥃 ตำใบ + เหล้าขาว
🩹 ใช้ทั้งน้ำและกากพอก

สูตรจำสั้น ๆ

“พญายอ ใบสดรสจืด — ตำเหล้าพอก แก้ปวดบวมแดงร้อนจากแมลงกัดต่อย”

⚠️ หมายเหตุ

เนื้อหานี้เรียบเรียงจากหัวข้อ สมุนไพรในงานสาธารณสุขมูลฐาน ตามหนังสือต้นฉบับ โดยคงรายละเอียดเรื่องชื่อท้องถิ่น ลักษณะพืช ส่วนที่ใช้ ช่วงเวลาที่เก็บ รสยา รวมถึง จำนวนใบ วิธีเตรียม ส่วนผสม และลักษณะอาการที่ใช้ ตามที่ปรากฏในต้นฉบับ

วิธีใช้ในหัวข้อนี้เป็น การใช้ภายนอก สำหรับอาการอักเสบเฉพาะที่จากแมลงสัตว์กัดต่อยตามตำรา หากมีอาการแพ้รุนแรง หายใจลำบาก หน้าหรือคอบวม หมดสติ หรือมีอาการทั่วร่างกาย ควรได้รับการรักษาฉุกเฉินทันที