🌿 บอระเพ็ด

สมุนไพรในงานสาธารณสุขมูลฐาน

บอระเพ็ด เป็นสมุนไพรประเภทไม้เลื้อย มีลำต้นเป็นเถาและมีปุ่มกระจายตามลำต้น ส่วนที่นำมาใช้เป็นยาคือ เถาหรือลำต้นสด มี รสขมจัด เย็น ตามข้อมูลสมุนไพรในงานสาธารณสุขมูลฐาน ใช้สำหรับ แก้ไข้ ระงับความร้อน และช่วยเจริญอาหาร

🌿 ชื่อท้องถิ่น

ชื่อท้องถิ่นที่อ่านได้ชัดเจนจากต้นฉบับ ได้แก่

• เครือเขาฮอ

• จุ่งจะลิง — ภาคเหนือ

• เจตมูลหนาม — หนองคาย

• ตัวเจตมูลย่าน

• เถาหัวด้วน — สระบุรี

• เจ็ดหมุนย่าน — ภาคใต้

📌 ชื่อท้องถิ่นบางคำในภาพต้นฉบับถูกสันหนังสือบัง จึงไม่นำมาเติมจากแหล่งอื่น เพื่อรักษาความตรงกับต้นฉบับ

🔎 ลักษณะของพืช

บอระเพ็ดเป็น ไม้เลื้อย

ลักษณะสำคัญ ได้แก่

• มีปุ่มกระจายอยู่ตามลำต้นทั่วไป

• ใบมีรูปร่างคล้าย ใบโพธิ์

• ดอกออกเป็นช่อ

• ดอกมีขนาดเล็กมาก

• ดอกมีสี เหลืองอมเขียว

🌱 ส่วนที่ใช้เป็นยา

เถาหรือลำต้นสด

🧺 ช่วงเวลาที่เก็บเป็นยา

เก็บ

เถาแก่

👅 รสและสรรพคุณยาไทย

บอระเพ็ดมี

รสขมจัด เย็น

สรรพคุณยาไทยตามข้อมูลในตำรา ได้แก่

• ระงับความร้อน

• แก้ไข้ทุกชนิด

• ช่วยเจริญอาหาร

💚 วิธีใช้บอระเพ็ด

บอระเพ็ดมีวิธีใช้ตามอาการที่ระบุไว้ในงานสาธารณสุขมูลฐาน ดังนี้

1. 🌡️ อาการไข้

ส่วนที่ใช้

เถาหรือลำต้นสด

ปริมาณที่ใช้

ใช้ครั้งละประมาณ

2 คืบ

หรือประมาณ

30–40 กรัม

วิธีที่ 1 : ตำคั้นน้ำดื่ม

1. นำเถาหรือลำต้นสดประมาณ 2 คืบ หรือ 30–40 กรัม

2. ล้างให้สะอาด

3. ตำให้ละเอียด

4. คั้นเอาน้ำ

วิธีรับประทาน

ดื่มน้ำที่คั้นได้

วิธีที่ 2 : ต้มกับน้ำ

1. ใช้เถาหรือลำต้นสดตามปริมาณที่กำหนด

2. เติมน้ำในอัตรา

น้ำ 3 ส่วน

3. ต้มเคี่ยวจนเหลือ

1 ส่วน

4. กรองเอาน้ำสำหรับดื่ม

วิธีรับประทาน

ดื่ม

ก่อนอาหาร วันละ 2 ครั้ง

ได้แก่

🌅 เช้า
🌇 เย็น

หรือ

ดื่มเมื่อมีอาการ

ใช้สำหรับบรรเทาอาการไข้และช่วยระงับความร้อน

2. 🍽️ อาการเบื่ออาหาร

บอระเพ็ดใช้เป็น

ยาช่วยเจริญอาหาร

ส่วนที่ใช้

เถาหรือลำต้นสด

ปริมาณและวิธีใช้

ต้นฉบับระบุให้

ใช้ขนาดและวิธีการเช่นเดียวกับการใช้แก้ไข้

ดังนั้น ใช้เถาหรือลำต้นสดประมาณ

2 คืบ หรือ 30–40 กรัม

สามารถใช้วิธี

• ตำคั้นเอาน้ำดื่ม
  หรือ

• ต้มกับน้ำในอัตรา น้ำ 3 ส่วน เคี่ยวเหลือ 1 ส่วน

รับประทาน

ก่อนอาหาร วันละ 2 ครั้ง เช้า–เย็น

เพื่อช่วยเจริญอาหาร

📌 สรุปการใช้บอระเพ็ด

🌡️ แก้ไข้

ใช้

🌿 เถาหรือลำต้นสด 2 คืบ
⚖️ ประมาณ 30–40 กรัม

วิธีตำคั้น

🥣 ตำให้ละเอียด
↓
💧 คั้นเอาน้ำ
↓
🥤 ดื่ม

วิธีต้ม

🌿 เถาบอระเพ็ด
↓
💧 เติมน้ำ 3 ส่วน
↓
🔥 ต้มเคี่ยวจนเหลือ 1 ส่วน
↓
🥤 ดื่ม ก่อนอาหาร วันละ 2 ครั้ง เช้า–เย็น
หรือดื่มเมื่อมีอาการ

🍽️ เบื่ออาหาร

ใช้ขนาดและวิธีเดียวกับการแก้ไข้

🌿 เถาสด 30–40 กรัม
🥤 ตำคั้นน้ำหรือต้มดื่ม
⏰ ก่อนอาหาร วันละ 2 ครั้ง เช้า–เย็น

🧠 PikadThai Tip

จำบอระเพ็ดเป็นชุด

🌿 ใช้เถาหรือลำต้นสด
👅 ขมจัด
❄️ เย็น
🌡️ ระงับความร้อน–แก้ไข้
🍽️ ช่วยเจริญอาหาร
⚖️ 2 คืบ ≈ 30–40 กรัม

สูตรจำสั้น ๆ

“บอระเพ็ด เถาขมจัดเย็น — แก้ไข้ ลดร้อน ช่วยเจริญอาหาร”

⚠️ หมายเหตุ

เนื้อหานี้เรียบเรียงจากหัวข้อ สมุนไพรในงานสาธารณสุขมูลฐาน ตามหนังสือต้นฉบับ โดยคงรายละเอียดเรื่องลักษณะพืช ส่วนที่ใช้ ช่วงเวลาที่เก็บ รสและสรรพคุณ ตลอดจน ขนาดยา วิธีเตรียม ความถี่ และช่วงเวลารับประทาน ตามที่ปรากฏในต้นฉบับ

ชื่อท้องถิ่นบางส่วนในภาพถูกสันหนังสือบังและไม่สามารถอ่านได้อย่างมั่นใจ จึงไม่นำข้อมูลจากแหล่งอื่นมาเติมแทน