🌿 ขมิ้น

สมุนไพรในงานสาธารณสุขมูลฐาน

ขมิ้น เป็นสมุนไพรที่ใช้ เหง้าสดและแห้ง เป็นยา เนื้อในของเหง้ามีสีเหลืองเข้มจนถึงสีแสดและมีกลิ่นหอมเฉพาะตัว ตามองค์ความรู้สมุนไพรในงานสาธารณสุขมูลฐาน ใช้ทั้งแบบรับประทานสำหรับ ท้องอืด ท้องเฟ้อ แน่นจุกเสียด และอาหารไม่ย่อย และใช้ภายนอกสำหรับ ฝี แผลพุพอง อาการแพ้อักเสบ และแมลงสัตว์กัดต่อย

🌿 ชื่อท้องถิ่น

ขมิ้นมีชื่อเรียกแตกต่างกันตามท้องถิ่น ได้แก่

• ขมิ้น — ทั่วไป

• ขมิ้นแดง

• ขมิ้นหยวก

• ขมิ้นหัว — เชียงใหม่

• ขี้มิ้น, หมิ้น — ภาคใต้

• ตายอ — กะเหรี่ยง–กำแพงเพชร

• สะยอ — กะเหรี่ยง–แม่ฮ่องสอน

🔎 ลักษณะของพืช

ขมิ้นเป็น พืชล้มลุกที่มีเหง้าอยู่ใต้ดิน

ลักษณะสำคัญ ได้แก่

• เนื้อในของเหง้ามีสี เหลืองเข้มจนถึงสีแสด

• มีกลิ่นหอมเฉพาะตัว

• ใบมีลักษณะรูปเรียวยาว

• ปลายใบแหลม

• รูปร่างใบคล้ายใบพุทธรักษา

• มีก้านใบแยกออกจากเหง้าโดยตรง

• ดอกมีสีขาวอมเหลือง

• มีใบประดับสีเขียวอมชมพู

🌱 ส่วนที่ใช้เป็นยา

เหง้าสดและแห้ง

🧺 ช่วงเวลาที่เก็บเป็นยา

เก็บเหง้าขมิ้นในช่วงที่ต้นมีอายุประมาณ

9–10 เดือน

👅 รสและสรรพคุณยาไทย

ขมิ้นมี

รสฝาด กลิ่นหอม

สรรพคุณยาไทยตามข้อมูลในตำรา ได้แก่

• แก้โรคผิวหนัง

• ผื่นคัน

• ขับลม

• แก้ท้องร่วง

💚 วิธีใช้ขมิ้น

เหง้าขมิ้นใช้เป็นยารักษาอาการได้หลายลักษณะ ดังนี้

1. 🫃 ท้องอืด ท้องเฟ้อ แน่นจุกเสียด และอาหารไม่ย่อย

ส่วนที่ใช้

เหง้าขมิ้น

วิธีเตรียม

1. นำเหง้าขมิ้นมาล้างให้สะอาด

2. ไม่ต้องปอกเปลือก

3. หั่นขมิ้นเป็นชิ้นบาง ๆ

4. นำไปตากแดดจัดประมาณ 1–2 วัน

5. บดให้ละเอียดเป็นผง

6. นำผงขมิ้นมาผสมกับ น้ำผึ้ง

7. ปั้นเป็นเม็ดขนาดประมาณ ปลายนิ้วก้อย

8. เก็บไว้ในขวดที่สะอาด

วิธีรับประทาน

รับประทานครั้งละ

2–3 เม็ด

วันละ

3–4 ครั้ง

รับประทาน

• หลังอาหาร

• และ ก่อนนอน

⚠️ ข้อสังเกตตามตำรา

บางคนเมื่อรับประทานขมิ้นแล้วอาจมีอาการท้องเสีย ให้หยุดยาทันที

2. 🩹 ฝี แผลพุพอง และอาการแพ้อักเสบ

ส่วนที่ใช้

เหง้าขมิ้นสด

วิธีเตรียมและใช้

1. ใช้เหง้าขมิ้นสดยาวประมาณ 2 นิ้ว

2. นำมาฝนกับน้ำต้มสุก

3. ใช้น้ำขมิ้นที่ได้ทาบริเวณที่เป็น

ความถี่

วันละ 3 ครั้ง

ใช้สำหรับบริเวณที่มี

• ฝี

• แผลพุพอง

• อาการแพ้

• อาการอักเสบ

3. 🦟 ผื่นคันจากแมลงสัตว์กัดต่อย

ส่วนที่ใช้

สามารถใช้ ผงขมิ้น

วิธีใช้

นำผงขมิ้นโรยหรือทาบริเวณที่มีอาการ ผื่นคันจากแมลงสัตว์กัดต่อย

📌 สรุปการใช้ขมิ้น

🫃 ท้องอืด–ท้องเฟ้อ–แน่นจุกเสียด–อาหารไม่ย่อย

🌿 ล้างเหง้าขมิ้น ไม่ปอกเปลือก
↓
🔪 หั่นบาง ๆ
↓
☀️ ตากแดดจัด 1–2 วัน
↓
🥣 บดเป็นผง
↓
🍯 ผสมน้ำผึ้ง
↓
💊 ปั้นเม็ดขนาดปลายนิ้วก้อย
↓
รับประทานครั้งละ 2–3 เม็ด วันละ 3–4 ครั้ง หลังอาหารและก่อนนอน

🩹 ฝี–แผลพุพอง–อาการแพ้อักเสบ

🌿 เหง้าขมิ้นสดยาวประมาณ 2 นิ้ว
↓
💧 ฝนกับน้ำต้มสุก
↓
🧴 ทาบริเวณที่เป็น วันละ 3 ครั้ง

🦟 ผื่นคันจากแมลงสัตว์กัดต่อย

🌿 ใช้ผงขมิ้นโรยหรือทาบริเวณที่มีอาการ

🧠 PikadThai Tip

จำขมิ้นเป็นชุด

🌿 ใช้เหง้า
👅 รสฝาด กลิ่นหอม
💨 กิน → ขับลม แก้แน่นท้อง
🩹 ทา → ผิวหนัง ฝี แผลพุพอง
🦟 ผง → ผื่นคัน แมลงกัดต่อย

สูตรจำสั้น ๆ

“ขมิ้นเหง้าเหลือง — กินแก้ลม ทาแก้ผิว”

⚠️ หมายเหตุ

เนื้อหานี้เรียบเรียงจากข้อมูลหัวข้อ สมุนไพรในงานสาธารณสุขมูลฐาน ตามต้นฉบับที่ใช้ประกอบการศึกษา โดยปรับโครงสร้างให้อ่านง่ายขึ้น และคงรายละเอียดเรื่องชื่อท้องถิ่น ลักษณะพืช ส่วนที่ใช้ ช่วงเวลาที่เก็บ รสและสรรพคุณ รวมถึงขนาดและวิธีใช้ตามต้นฉบับ

ข้อมูลจัดทำเพื่อการศึกษาองค์ความรู้ด้านสมุนไพรและการแพทย์แผนไทย หากแผลมีการติดเชื้อ บวมแดงมาก มีหนองมาก มีไข้ หรืออาการแพ้รุนแรง ควรได้รับการประเมินจากผู้ประกอบวิชาชีพที่เกี่ยวข้อง