🌿 กะทือ

สมุนไพรในงานสาธารณสุขมูลฐาน

กะทือ เป็นสมุนไพรที่พบปลูกตามบ้านในชนบท ใช้ หัวหรือเหง้าแก่สด เป็นยา ในองค์ความรู้สมุนไพรในงานสาธารณสุขมูลฐาน ระบุว่ามี รสขมและเย็นเล็กน้อย มีสรรพคุณเด่นด้าน ขับลม แก้ท้องอืด ท้องเฟ้อ แน่นจุกเสียด และปวดท้อง

🌿 ชื่อท้องถิ่น

กะทือมีชื่อเรียกแตกต่างกันตามท้องถิ่น ได้แก่

• กะทือป่า

• กะแวน

• กะแอน

• แฮวดำ — ภาคเหนือ

• เฮียวดำ — แม่ฮ่องสอน

🔎 ลักษณะของพืช

กะทือเป็นพืชที่พบได้ตามบ้านในชนบท จัดเป็น พืชล้มลุก

ลักษณะสำคัญของพืช ได้แก่

• ฤดูแล้งจะ ลงหัว

• เมื่อถึงฤดูฝนจะงอกขึ้นใหม่

• มีหัวขนาดใหญ่

• เนื้อในของหัวมีสีเหลืองอ่อน

• มีกลิ่นหอม

• ลำต้นสูงประมาณ 3–6 ศอก

• ใบเรียวยาว

• ใบออกตรงข้ามกัน

• มีดอกลักษณะกลม

• ดอกอัดกันแน่น

• สีของช่อดอกออกแดง

• แทรกด้วยดอกสีเหลืองขนาดเล็ก

🌱 ส่วนที่ใช้เป็นยา

หัวหรือเหง้าแก่สด

🧺 ช่วงเวลาที่เก็บเป็นยา

เก็บในช่วง

ฤดูแล้ง

เนื่องจากเป็นช่วงที่กะทือลงหัว เหมาะสำหรับการนำหัวหรือเหง้าแก่มาใช้เป็นยา

👅 รสและสรรพคุณยาไทย

กะทือมี

รสขมและเย็นเล็กน้อย

สรรพคุณยาไทยตามข้อมูลในตำรา ได้แก่

• ขับลม

• แก้ปวดมวนแน่นท้อง

• แก้บิด

• บำรุงน้ำนม

💚 วิธีใช้กะทือ

1. 🫃 ท้องอืด ท้องเฟ้อ แน่นจุกเสียด และปวดท้อง

ส่วนที่ใช้

หัวหรือเหง้าแก่สด

ปริมาณที่ใช้

ใช้หัวหรือเหง้าสดขนาดประมาณ

เท่าหัวแม่มือ 2 หัว

หรือประมาณ

20 กรัม

วิธีเตรียม

1. นำหัวหรือเหง้าแก่สดมาทำความสะอาด

2. ย่างไฟให้สุก

3. ตำให้ละเอียด

4. ผสมกับน้ำปูนใส

วิธีใช้

ดื่มเมื่อมีอาการ

ใช้สำหรับอาการ

• ท้องอืด

• ท้องเฟ้อ

• แน่นจุกเสียด

• ปวดท้อง

📌 สรุปการใช้กะทือ

🫃 ท้องอืด–ท้องเฟ้อ–แน่นจุกเสียด–ปวดท้อง

หัวหรือเหง้าแก่สด

ใช้ประมาณ

เท่าหัวแม่มือ 2 หัว หรือประมาณ 20 กรัม

จากนั้น

🔥 ย่างไฟให้สุก
↓
🥣 ตำให้ละเอียด
↓
💧 ผสมกับน้ำปูนใส
↓
🥤 ดื่มเมื่อมีอาการ

🧠 PikadThai Tip

จำกะทือเป็นชุด

🌿 ใช้หัวหรือเหง้าแก่สด
🧺 เก็บฤดูแล้ง
👅 ขม + เย็นเล็กน้อย
💨 ขับลม
🫃 แก้ท้องอืด ท้องเฟ้อ แน่นจุกเสียด ปวดท้อง

สูตรจำสั้น ๆ

“กะทือใช้หัว — ขมเย็น ขับลม แก้แน่นท้อง”

⚠️ หมายเหตุ

เนื้อหานี้เรียบเรียงจากข้อมูลหัวข้อ สมุนไพรในงานสาธารณสุขมูลฐาน ตามต้นฉบับที่ใช้ประกอบการศึกษา โดยปรับโครงสร้างและภาษาให้อ่านง่ายขึ้น แต่ยังคงสาระสำคัญเกี่ยวกับชื่อท้องถิ่น ลักษณะพืช ส่วนที่ใช้ ช่วงเวลาที่เก็บ รสและสรรพคุณ และวิธีใช้ตามต้นฉบับ

ข้อมูลดังกล่าวจัดทำเพื่อการศึกษาองค์ความรู้ด้านสมุนไพรและการแพทย์แผนไทย การนำไปใช้จริงควรพิจารณาความเหมาะสมของแต่ละบุคคล หากมีอาการรุนแรง เรื้อรัง หรือไม่ดีขึ้น ควรได้รับการประเมินจากผู้ประกอบวิชาชีพที่เกี่ยวข้อง