🧄 กระเทียม

สมุนไพรในงานสาธารณสุขมูลฐาน

กระเทียม เป็นสมุนไพรที่ใช้กันอย่างแพร่หลายในครัวเรือนไทย นอกจากใช้เป็นเครื่องปรุงอาหารแล้ว ในองค์ความรู้สมุนไพรในงานสาธารณสุขมูลฐานยังมีการใช้กระเทียมสำหรับอาการ ท้องอืด ท้องเฟ้อ แน่นจุกเสียด และใช้ภายนอกสำหรับ กลากเกลื้อน

🌿 ชื่อท้องถิ่น

กระเทียมมีชื่อเรียกแตกต่างกันตามท้องถิ่น ได้แก่

หอมเทียม — ภาคเหนือ
กระเทียม, หัวเทียม — ภาคใต้
กระเทียมขาว, หอมขาว — อุดรธานี
กระเทียม — ภาคกลาง
ปะเซวา — กะเหรี่ยง–แม่ฮ่องสอน

🔎 ลักษณะของพืช

กระเทียมเป็น พืชล้มลุก มีลำต้นอยู่ใต้ดิน เรียกว่า หัว

หัวกระเทียมประกอบด้วยกลีบย่อยหลายกลีบติดกันแน่น เนื้อมีสีขาวและมีกลิ่นเฉพาะ บางครั้งในหนึ่งหัวอาจมีกลีบเดียว เรียกว่า “กระเทียมโทน” ซึ่งมีลักษณะหัวค่อนข้างกลม

ลักษณะสำคัญของพืช ได้แก่

ใบยาวแบน
ปลายใบแหลม
ภายในใบกลวง
ดอกรวมกันเป็นกระจุกที่ปลายก้านช่อ
ดอกสีขาวอมเขียว หรือชมพูอมม่วง
ผลมีขนาดเล็ก

🌱 ส่วนที่ใช้เป็นยา

หัวใต้ดิน

ส่วนที่นำมาใช้ คือ กลีบกระเทียม ที่รวมกันอยู่ภายในหัว

🧺 ช่วงเวลาที่เก็บเป็นยา

เก็บในช่วงที่ หัวแก่

โดยในตำราระบุว่าเก็บเมื่อมีอายุประมาณ 100 วันขึ้นไป

👅 รสและสรรพคุณยาไทย

กระเทียมมี

รสเผ็ดร้อน

สรรพคุณยาไทยตามข้อมูลในตำรา ได้แก่

ขับลมในลำไส้
แก้กลากเกลื้อน
แก้ไอ
ขับเสมหะ
ช่วยย่อยอาหาร

💚 วิธีใช้กระเทียม

กระเทียมสามารถใช้กับอาการต่าง ๆ ตามข้อมูลในงานสาธารณสุขมูลฐาน ดังนี้

1. 🫃 ท้องอืด ท้องเฟ้อ และแน่นจุกเสียด

ส่วนที่ใช้

กลีบกระเทียม

วิธีเตรียม

นำกลีบกระเทียมมาปอกเปลือก

วิธีใช้

รับประทานกระเทียม ดิบ ๆ ครั้งละประมาณ 5–7 กลีบ

คิดเป็นน้ำหนักประมาณ 5 กรัม

รับประทาน

หลังอาหาร
หรือเมื่อมีอาการท้องอืด ท้องเฟ้อ แน่นจุกเสียด

🧠 จำง่าย

🧄 กระเทียม 5–7 กลีบ ≈ 5 กรัม
รับประทานดิบหลังอาหาร หรือเมื่อมีอาการ

2. 🦠 กลากเกลื้อน

ส่วนที่ใช้

กลีบกระเทียม

วิธีใช้

สามารถใช้ได้ 2 วิธี

วิธีที่ 1 : ใช้กระเทียมฝานถู

นำกลีบกระเทียมมาฝานเป็นชิ้นบาง ๆ
ใช้ไม้เล็ก ๆ ขูดบริเวณที่เป็นเบา ๆ
ขูดพอให้ผิวบริเวณนั้นแดง
นำกระเทียมที่ฝานแล้วมาถูบริเวณที่เป็นบ่อย ๆ

วิธีที่ 2 : ใช้น้ำกระเทียม

นำกระเทียมมาคั้นเอาน้ำ
ใช้น้ำกระเทียมทาบริเวณที่เป็น

ความถี่ในการใช้

ใช้ประมาณ วันละ 2 ครั้ง

🌅 เช้า
🌙 เย็น

หรือใช้ตามวิธีที่ระบุไว้ในตำราจนกว่าอาการจะดีขึ้น

📌 สรุปการใช้กระเทียม

🫃 ท้องอืด–ท้องเฟ้อ–แน่นจุกเสียด

กิน

กระเทียมปอกเปลือก 5–7 กลีบ หรือประมาณ 5 กรัม
รับประทานดิบหลังอาหาร หรือเมื่อมีอาการ

🦠 กลากเกลื้อน

ใช้ภายนอก

ฝานกระเทียมถูบริเวณที่เป็น หรือคั้นน้ำกระเทียมใช้ทา
ใช้ประมาณ วันละ 2 ครั้ง เช้า–เย็น

🧠 PikadThai Tip

จำกระเทียมให้เป็นชุด

🧄 หัวใต้ดิน
🔥 รสเผ็ดร้อน
💨 กิน → ขับลม
🦠 ทา → กลากเกลื้อน

สูตรจำสั้น ๆ

“กระเทียมร้อน — กินขับลม ทาแก้กลาก”

⚠️ หมายเหตุ

เนื้อหานี้เรียบเรียงจากข้อมูลหัวข้อ สมุนไพรในงานสาธารณสุขมูลฐาน ตามต้นฉบับที่ใช้ประกอบการศึกษา โดยปรับภาษาและโครงสร้างให้อ่านง่ายขึ้น แต่ยังคงสาระสำคัญเกี่ยวกับชื่อท้องถิ่น ลักษณะพืช ส่วนที่ใช้ ช่วงเวลาเก็บ รสและสรรพคุณ และวิธีใช้ตามต้นฉบับ

ข้อมูลดังกล่าวจัดทำเพื่อการศึกษาองค์ความรู้ด้านสมุนไพรและการแพทย์แผนไทย การนำไปใช้จริงควรพิจารณาความเหมาะสมของแต่ละบุคคล หากอาการรุนแรง ลุกลาม หรือไม่ดีขึ้น ควรได้รับการประเมินจากผู้ประกอบวิชาชีพที่เกี่ยวข้อง