🌿 กระวาน

สมุนไพรในงานสาธารณสุขมูลฐาน

กระวาน เป็นสมุนไพรที่มีกลิ่นหอมและมีรสเผ็ดร้อน ในองค์ความรู้สมุนไพรในงานสาธารณสุขมูลฐานใช้ ผลแก่ เป็นยา โดยมีสรรพคุณสำคัญด้านการ ขับลมและเสมหะ และใช้สำหรับอาการ ท้องอืด ท้องเฟ้อ และแน่นจุกเสียด

🌿 ชื่อท้องถิ่น

กระวานมีชื่อเรียกแตกต่างกันตามท้องถิ่น ได้แก่

• กระวานโพธิสัตว์

• กระวานจันทร์ — ภาคกลาง

• กระวานดำ

• กระวานแดง

• กระวานขาว — ภาคกลางและภาคตะวันออก

🔎 ลักษณะของพืช

กระวานขยายพันธุ์โดย การแยกหน่อ สามารถขึ้นได้ในดินแทบทุกชนิด แต่เจริญได้ดีในพื้นที่ที่มีความ ชุ่มชื้นและเย็น โดยเฉพาะบริเวณใต้ร่มเงาของไม้ใหญ่

ในประเทศไทยยังพบกระวานได้ในป่าที่มีความชื้นสูงทางภาคใต้

การปลูก

เมื่อต้องการปลูกกระวาน สามารถแยกหน่อออกจากต้นแม่ หากหน่อที่แยกออกมามีลำต้นติดมาด้วย ให้ตัดลำต้นเหลือประมาณ 1 คืบ เพื่อลดการสูญเสียน้ำ

จากนั้นสามารถ

• นำหน่อไปชำในบริเวณที่ชุ่มชื้น

• หรือนำลงปลูกได้โดยตรง

ควรดูแลให้ดินมีความชื้นอย่างสม่ำเสมอ

🌱 ส่วนที่ใช้เป็นยา

ผลแก่

🧺 ช่วงเวลาที่เก็บเป็นยา

กระวานต้องใช้ระยะเวลาหลังปลูกประมาณ 4–5 ปี จึงจะเริ่มเก็บผลได้

ผลแก่สามารถเก็บได้ในช่วงประมาณ

เดือนสิงหาคม – เดือนมีนาคม

👅 รสและสรรพคุณยาไทย

กระวานมี

รสเผ็ดร้อน กลิ่นหอม

สรรพคุณยาไทยตามข้อมูลในตำรา ได้แก่

• ขับลม

• ขับเสมหะ

💚 วิธีใช้กระวาน

1. 🫃 ท้องอืด ท้องเฟ้อ และแน่นจุกเสียด

ส่วนที่ใช้

ผลกระวานแก่

วิธีเตรียม

1. นำผลกระวานที่แก่จัดมาตากให้แห้ง

2. นำผลแห้งมาบดเป็นผง

วิธีใช้

รับประทานผงกระวานประมาณ

ครั้งละ 1½–3 ช้อนชา
หรือประมาณ 1–2 กรัม

นำผงกระวาน ชงกับน้ำอุ่น แล้วรับประทาน

ใช้สำหรับบรรเทาอาการ

• ท้องอืด

• ท้องเฟ้อ

• แน่นจุกเสียด

2. 🌿 ใช้ร่วมกับยาถ่ายเพื่อลดอาการไซ้ท้อง

ผลกระวานสามารถนำไปใช้ ผสมกับยาถ่าย เช่น มะขามแขก

จุดประสงค์ของการใช้ร่วมกัน คือ

ช่วยบรรเทาอาการไซ้ท้อง

ที่อาจเกิดขึ้นจากการใช้ยาถ่าย

📌 สรุปการใช้กระวาน

🫃 ท้องอืด–ท้องเฟ้อ–แน่นจุกเสียด

ผลแก่ → ตากแห้ง → บดเป็นผง → ชงน้ำอุ่น

รับประทานครั้งละประมาณ 1½–3 ช้อนชา หรือ 1–2 กรัม

🌿 ใช้ประกอบยาถ่าย

ใช้ผลกระวานร่วมกับยาถ่าย เช่น มะขามแขก เพื่อช่วยบรรเทา อาการไซ้ท้อง

🧠 PikadThai Tip

จำกระวานเป็นชุด

🌿 ใช้ผลแก่
🔥 รสเผ็ดร้อน
🌸 กลิ่นหอม
💨 ขับลมและเสมหะ
🫃 แก้ท้องอืด ท้องเฟ้อ แน่นจุกเสียด

สูตรจำสั้น ๆ

“กระวานหอมร้อน — ผลแก่ขับลม แก้แน่นท้อง”

⚠️ หมายเหตุ

เนื้อหานี้เรียบเรียงจากข้อมูลหัวข้อ สมุนไพรในงานสาธารณสุขมูลฐาน ตามต้นฉบับที่ใช้ประกอบการศึกษา โดยปรับโครงสร้างและภาษาให้อ่านง่ายขึ้น แต่ยังคงสาระสำคัญเกี่ยวกับชื่อท้องถิ่น ลักษณะพืช ส่วนที่ใช้ ช่วงเวลาที่เก็บ รสและสรรพคุณ และวิธีใช้ตามต้นฉบับ

ข้อมูลดังกล่าวจัดทำเพื่อการศึกษาองค์ความรู้ด้านสมุนไพรและการแพทย์แผนไทย การนำไปใช้จริงควรพิจารณาความเหมาะสมของแต่ละบุคคล หากมีอาการรุนแรง เรื้อรัง หรือไม่ดีขึ้น ควรได้รับการประเมินจากผู้ประกอบวิชาชีพที่เกี่ยวข้อง