🌿 กระชาย

สมุนไพรในงานสาธารณสุขมูลฐาน

กระชาย เป็นพืชสมุนไพรล้มลุกที่มีเหง้าอยู่ใต้ดิน มีกลิ่นหอมเฉพาะ ในองค์ความรู้สมุนไพรในงานสาธารณสุขมูลฐานใช้ เหง้าและราก สำหรับอาการ ท้องอืด ท้องเฟ้อ และแน่นจุกเสียด รวมถึงมีสรรพคุณตามยาไทยในการแก้ปวดมวนในท้องและบำรุงกำลัง

🌿 ชื่อท้องถิ่น

กระชายมีชื่อเรียกแตกต่างกันตามท้องถิ่น ได้แก่

• กะแอน, ระแอน — ภาคเหนือ

• ขิงทราย — มหาสารคาม

• ว่านพระอาทิตย์ — กรุงเทพฯ

• จี๊ปู, จี๊ฟ — ฉาน–แม่ฮ่องสอน

• เป๊าะซอเร้าะ, เป๊าะสี่ — กะเหรี่ยง–แม่ฮ่องสอน

🔎 ลักษณะของพืช

กระชายเป็น ไม้ล้มลุก สูงประมาณ 1–2 ศอก

ลักษณะสำคัญ ได้แก่

• มีลำต้นอยู่ใต้ดิน เรียกว่า “เหง้า”

• เหง้ามีลักษณะเป็นรูปทรงกระบอก

• ปลายเหง้าแหลม

• มีเหง้าจำนวนมากรวมติดกันเป็นกระจุก

• เนื้อในมีสีเหลือง

• มีกลิ่นหอมเฉพาะ

• เนื้อในละเอียด

• กาบใบมีสีแดงเรื่อ

• ใบมีขนาดใหญ่ ลักษณะยาวรี

• ปลายใบแหลม

• ดอกออกเป็นช่อ

• ดอกมีสีขาวอมชมพู

🌱 ส่วนที่ใช้เป็นยา

เหง้าใต้ดิน

สำหรับวิธีใช้ในอาการท้องอืด ท้องเฟ้อ และแน่นจุกเสียด ต้นฉบับระบุการใช้ เหง้าและราก

🧺 ช่วงเวลาที่เก็บเป็นยา

ต้นฉบับที่ส่งมาในส่วนของกระชายไม่ได้ระบุช่วงเวลาที่เก็บเป็นยาไว้โดยเฉพาะ

จึงไม่นำข้อมูลจากแหล่งอื่นมาเพิ่มเติม เพื่อให้เนื้อหาชุดนี้คงตรงตามต้นฉบับสมุนไพรในงานสาธารณสุขมูลฐาน

👅 รสและสรรพคุณยาไทย

กระชายมี

รสเผ็ดร้อนขม

สรรพคุณยาไทยตามข้อมูลในตำรา ได้แก่

• แก้ปวดมวนในท้อง

• แก้ท้องอืด

• แก้ท้องเฟ้อ

• บำรุงกำลัง

💚 วิธีใช้กระชาย

1. 🫃 ท้องอืด ท้องเฟ้อ และแน่นจุกเสียด

ส่วนที่ใช้

เหง้าและรากกระชาย

ปริมาณที่ใช้

ใช้ประมาณ

ครึ่งกำมือ

หากเป็นกระชายสด ใช้ประมาณ

5–10 กรัม

หากเป็นกระชายแห้ง ใช้ประมาณ

3–5 กรัม

วิธีเตรียม

1. นำเหง้าและรากกระชายตามปริมาณที่กำหนดมาทำความสะอาด

2. นำไปต้มกับน้ำ

3. ต้มเพื่อเอาน้ำยา

วิธีใช้

ดื่มน้ำต้มกระชายเมื่อมีอาการ

ใช้สำหรับบรรเทาอาการ

• ท้องอืด

• ท้องเฟ้อ

• แน่นจุกเสียด

2. 🍲 ใช้ประกอบเป็นอาหาร

นอกจากการต้มเอาน้ำดื่มแล้ว ต้นฉบับยังระบุว่าสามารถนำกระชาย

ปรุงเป็นอาหารรับประทาน

ได้เช่นกัน

📌 สรุปการใช้กระชาย

🫃 ท้องอืด–ท้องเฟ้อ–แน่นจุกเสียด

ใช้

🌿 เหง้าและรากประมาณครึ่งกำมือ

หรือคิดเป็น

สด 5–10 กรัม
แห้ง 3–5 กรัม

จากนั้น

🫖 ต้มเอาน้ำดื่มเมื่อมีอาการ

หรือ

🍲 นำไปปรุงเป็นอาหารรับประทาน

🧠 PikadThai Tip

จำกระชายเป็นชุด

🌿 ใช้เหง้าใต้ดิน
🔥 รสเผ็ดร้อนขม
💨 แก้ท้องอืด ท้องเฟ้อ
🫃 แก้ปวดมวน แน่นจุกเสียด
💪 บำรุงกำลัง

สูตรจำสั้น ๆ

“กระชาย เหง้าร้อนขม — แก้ลมในท้อง บำรุงกำลัง”

⚠️ หมายเหตุ

เนื้อหานี้เรียบเรียงจากข้อมูลหัวข้อ สมุนไพรในงานสาธารณสุขมูลฐาน ตามต้นฉบับที่ใช้ประกอบการศึกษา โดยปรับโครงสร้างและภาษาให้อ่านง่ายขึ้น และไม่เพิ่มเติมข้อมูลในส่วนที่ต้นฉบับไม่ได้ระบุ

ข้อมูลนี้จัดทำเพื่อการศึกษาองค์ความรู้ด้านสมุนไพรและการแพทย์แผนไทย หากมีอาการรุนแรง เรื้อรัง หรือไม่ดีขึ้น ควรได้รับการประเมินจากผู้ประกอบวิชาชีพที่เกี่ยวข้อง