เลี่ยน

🌿 เลี่ยน

เลี่ยน เป็นไม้ยืนต้นขนาดกลางถึงขนาดใหญ่ ใบเป็นใบประกอบ ดอกออกเป็นช่อสีม่วงอ่อน ผลค่อนข้างกลม เมื่อแก่มีสีเหลือง

ตามแหล่งอ้างอิงหลัก ระบุว่ามี 2 ชนิด คือ เลี่ยนเล็ก และเลี่ยนใหญ่

ส่วนที่กล่าวถึงในทางยา ได้แก่ ต้น ยาง ใบ ดอก ลูก และเมล็ด โดยทุกส่วนมีรสขมเมา

🌳 ต้น

🌿 รสยา

รสขมเมา

✨ สรรพคุณ

• แก้โรคผิวหนัง  
• แก้เรื้อน  
• ทำให้ผิวหนังเกรียมลอกเป็นขุย  
• เจริญอาหาร  
• เป็นยาอายุวัฒนะ

💧 ยาง

🌿 รสยา

รสขมเมา

✨ สรรพคุณ

• แก้ม้ามโต  
• ตำราระบุว่าเป็นภาวะที่สัมพันธ์กับพิษจากไข้จับสั่น

🍃 ใบ

🌿 รสยา

รสขมเมา

✨ สรรพคุณ

• ขับพยาธิ  
• ขับปัสสาวะ  
• แก้นิ่ว  
• บำรุงโลหิตประจำเดือน

🌸 ดอก

🌿 รสยา

รสขมเมา

✨ สรรพคุณ

• แก้โรคผิวหนัง  
• แก้ผื่น  
• แก้คัน

🍃🌸 ใบกับดอก

🧪 วิธีใช้ตามแหล่งอ้างอิงหลัก

ตำรวมกัน แล้วใช้พอกศีรษะ

✨ สรรพคุณ

• แก้ปวดหัว  
• แก้ปวดประสาท

🍈 ลูก

🌿 รสยา

รสขมเมา

✨ สรรพคุณ

• แก้โรคเรื้อน  
• แก้ฝีคัณฑมาลา

🌰 เมล็ด

🌿 รสยา

รสขมเมา

✨ สรรพคุณ

• แก้ปวดข้อ

💡 คำแนะนำจากพิกัดไทย

เลี่ยนมีจุดจำเด่นมาก คือ

“ทุกส่วนที่ใช้ในตำรานี้ → รสขมเมา”

จากนั้นแยกจำตามส่วนของพืช

🌳 ต้น → ผิวหนัง + เรื้อน + เจริญอาหาร + อายุวัฒนะ

💧 ยาง → ม้ามโตจากไข้จับสั่น

🍃 ใบ → พยาธิ + ปัสสาวะ + นิ่ว + โลหิตประจำเดือน

🌸 ดอก → ผิวหนัง + ผื่นคัน

🍃🌸 ใบและดอก → ตำพอกศีรษะ → ปวดหัว + ปวดประสาท

🍈 ลูก → เรื้อน + ฝีคัณฑมาลา

🌰 เมล็ด → ปวดข้อ

🧠 จุดจำง่าย

“เลี่ยน ขมเมาทุกส่วน — ต้น–ดอกเด่นผิว ใบเด่นขับ ลูกแก้เรื้อน เมล็ดแก้ข้อ”

อีกจุดที่ควรจำ คือ

“ใบ + ดอก → ตำรวมกัน → พอกศีรษะ → แก้ปวดหัว ปวดประสาท”

📚 ศัพท์น่ารู้

🌿 รสขมเมา

เป็นการจำแนกรสยาตามหลักเภสัชกรรมไทย หมายถึงเครื่องยาที่มีความขมร่วมกับคุณลักษณะของรสเมา ซึ่งมักมีฤทธิ์ค่อนข้างแรง จึงต้องระมัดระวังวิธีเตรียมและขนาดการใช้

🧴 ผิวหนังเกรียมลอกเป็นขุย

เป็นข้อความที่ตำราระบุไว้ร่วมกับการใช้ส่วนต้น แสดงให้เห็นว่าเครื่องยามีฤทธิ์ต่อผิวหนังค่อนข้างแรง และอาจทำให้เกิดการระคายเคืองหรือการลอกของผิวได้ จึงไม่ควรนำไปทาผิวโดยไม่มีความรู้เรื่องวิธีใช้

🩸 ม้ามโตจากพิษไข้จับสั่น

เป็นคำอธิบายตามองค์ความรู้ดั้งเดิม โดยในอดีตอาการไข้จับสั่นเรื้อรังอาจพบร่วมกับภาวะม้ามโตได้ ข้อความนี้เป็นสรรพคุณตามตำรา ไม่ควรนำไปใช้รักษาม้ามโตด้วยตนเอง

🌸 บำรุงโลหิตประจำเดือน

เป็นถ้อยคำในตำราที่สัมพันธ์กับระบบโลหิตและระดูของสตรีตามแนวคิดแพทย์แผนไทย ไม่ได้หมายถึงการรักษาความผิดปกติของประจำเดือนทุกชนิด

🩹 ฝีคัณฑมาลา

เป็นศัพท์โรคในตำราแพทย์แผนไทย ใช้กล่าวถึงฝีหรือก้อนบวมในบริเวณต่อมน้ำเหลือง โดยเฉพาะบริเวณคอหรือใกล้เคียง ลักษณะและสาเหตุอาจแตกต่างกัน จึงไม่ควรเทียบกับโรคปัจจุบันชนิดใดชนิดหนึ่งโดยตรง

🧠 ปวดประสาท

เป็นถ้อยคำตามตำราเดิม ใช้กล่าวถึงอาการปวดที่สัมพันธ์กับเส้นประสาทหรืออาการปวดศีรษะบางลักษณะ ไม่ใช่การวินิจฉัยโรคทางระบบประสาทอย่างเฉพาะเจาะจง

⚠️ หมายเหตุ

ข้อมูลสมุนไพรนี้จัดทำเพื่อเผยแพร่ความรู้และใช้ประกอบการศึกษาเท่านั้น มิใช่คำแนะนำการรักษา การสั่งใช้ยา หรือคำแนะนำจากแพทย์หรือแพทย์แผนไทย โดยเฉพาะเลี่ยนซึ่งมีรสขมเมาและบางส่วนมีความเป็นพิษ ไม่ควรนำไปทดลองใช้หรือปรุงยาเอง