BOTANICAL PROFILE
เร่วใหญ่
Wurfbainia villosa var. xanthioides (Wall. ex Baker) Škorničk. & A.D.Poulsen วงศ์: Zingiberaceae
OVERVIEW
รายละเอียดเบื้องต้น
ตาม แหล่งอ้างอิงหลัก ระบุว่าเร่วใหญ่เป็น “ไม้ยืนต้นขนาดใหญ่” และกล่าวถึงการใช้เป็นยาหลายส่วน ได้แก่ ต้น ใบ ดอก ผล และเมล็ด
MAIN PROPERTIES
สรรพคุณและรายละเอียด
🌿 เร่วใหญ่
เร่วใหญ่ ตามแหล่งอ้างอิงหลักระบุว่าเป็นไม้ยืนต้นขนาดใหญ่ และกล่าวถึงการใช้เป็นยาหลายส่วน ได้แก่ ต้น ใบ ดอก ผล และเมล็ด
ในทางพฤกษศาสตร์ปัจจุบัน เร่วใหญ่เป็นพืชล้มลุกอายุหลายปีในวงศ์ขิง มีเหง้าใต้ดิน ลำต้นเหนือดินเกิดจากกาบใบหุ้มซ้อนกัน ใบเรียวยาว ผลมีเมล็ดจำนวนมากและมีกลิ่นหอมเฉพาะตัว
🌱 ต้น
🌿 รสยา
รสสุขุม
✨ สรรพคุณ
• แก้คลื่นเหียนอาเจียน
🍃 ใบ
🌿 รสยา
รสจืด
✨ สรรพคุณ
• แก้ปัสสาวะพิการ
🌸 ดอก
🌿 รสยา
รสขม
✨ สรรพคุณ
• แก้เม็ดผื่นคันคล้ายผด
🍈 ผล
🌿 รสยา
รสขมเผ็ด
✨ สรรพคุณ
• แก้ไข้เพื่อดีและเสมหะ
• แก้ริดสีดวงทวารทั้ง 9
🌰 เมล็ด
🌿 รสยา
รสเผ็ด
✨ สรรพคุณ
• แก้คลื่นเหียนอาเจียน
• ขับผายลม
• บำรุงน้ำนม
💡 คำแนะนำจากพิกัดไทย
เร่วใหญ่มีส่วนใช้ถึง 5 ส่วน แต่สามารถจำโดยแยกตามระบบได้
🌱 ต้น → สุขุม → คลื่นเหียนอาเจียน
🍃 ใบ → จืด → ปัสสาวะพิการ
🌸 ดอก → ขม → เม็ดผื่นคันคล้ายผด
🍈 ผล → ขมเผ็ด → ไข้เพื่อดี–เสมหะ + ริดสีดวงทวารทั้ง 9
🌰 เมล็ด → เผ็ด → คลื่นเหียน + ขับลม + บำรุงน้ำนม
🧠 จุดจำง่าย
“เร่วใหญ่ ต้นแก้อาเจียน ใบแก้ปัสสาวะ ดอกแก้ผื่น ผลแก้ไข้–ริดสีดวง เมล็ดเด่นอาเจียน–ลม–น้ำนม”
อีกจุดที่ควรจำ คือ ต้นและเมล็ดมีสรรพคุณร่วมกันเรื่อง
“แก้คลื่นเหียนอาเจียน”
แต่เมล็ดเพิ่มอีก 2 อย่าง คือ
“ขับผายลม + บำรุงน้ำนม”
📚 ศัพท์น่ารู้
🤢 คลื่นเหียนอาเจียน
หมายถึงอาการคลื่นไส้ พะอืดพะอม หรือมีอาการอาเจียน โดยสรรพคุณในรายการนี้เป็นข้อมูลตามองค์ความรู้ดั้งเดิม
💧 ปัสสาวะพิการ
เป็นศัพท์ในแพทย์แผนไทย หมายถึงความผิดปกติของการขับปัสสาวะ เช่น ปัสสาวะไม่สะดวก สีหรือปริมาณผิดปกติ หรือมีอาการอื่นร่วมด้วย ไม่ได้หมายถึงโรคทางเดินปัสสาวะชนิดใดชนิดหนึ่งโดยตรง
🔥 ไข้เพื่อดีและเสมหะ
เป็นการอธิบายไข้ตามหลักสมุฏฐานแพทย์แผนไทย โดยพิจารณาความผิดปกติที่สัมพันธ์กับ “ดี” และ “เสมหะ” ไม่ควรนำไปเทียบตรงกับโรคติดเชื้อชนิดใดชนิดหนึ่ง
🩸 ริดสีดวงทวารทั้ง 9
เป็นถ้อยคำที่ปรากฏในแหล่งอ้างอิงหลักของรายการนี้ โดยคำว่า “ริดสีดวง” ในตำราแพทย์แผนไทยมีการจำแนกได้หลายลักษณะและหลายตำแหน่ง จึงควรเข้าใจตามบริบทของตำรา ไม่ควรตีความว่าเป็นริดสีดวงทวารหนักเพียงอย่างเดียว
💨 ขับผายลม
หมายถึงช่วยระบายลมในทางเดินอาหาร ลดการคั่งของลม แน่นท้อง หรืออาการท้องอืดตามองค์ความรู้ยาไทย
🤱 บำรุงน้ำนม
หมายถึงสรรพคุณตามตำราในการช่วยส่งเสริมหรือบำรุงการสร้างน้ำนมของมารดาหลังคลอด ไม่ได้หมายความว่าสามารถใช้เร่วใหญ่เพิ่มน้ำนมได้โดยไม่ต้องประเมินสาเหตุของน้ำนมน้อย
⚠️ หมายเหตุทางพฤกษศาสตร์
แหล่งอ้างอิงหลักระบุเร่วใหญ่ว่า “ไม้ยืนต้นขนาดใหญ่” แต่ข้อมูลทางพฤกษศาสตร์ปัจจุบันจัดเร่วใหญ่เป็นพืชล้มลุกอายุหลายปี มีเหง้าใต้ดิน อยู่ในวงศ์ขิง
ฐานข้อมูล PikadThai จึงคงคำบรรยาย รสยา และสรรพคุณจากตำราต้นฉบับไว้ พร้อมแยกข้อมูลทางพฤกษศาสตร์สมัยใหม่ออกจากกันเพื่อป้องกันความสับสน
⚠️ หมายเหตุ
ข้อมูลสมุนไพรนี้จัดทำเพื่อเผยแพร่ความรู้และใช้ประกอบการศึกษาเท่านั้น มิใช่คำแนะนำการรักษา การสั่งใช้ยา หรือคำแนะนำจากแพทย์หรือแพทย์แผนไทย ไม่ควรนำข้อมูลไปปรุงยา ใช้ยา หรือปรับเปลี่ยนการรักษาด้วยตนเองโดยปราศจากการประเมินและกำกับดูแลจากผู้เชี่ยวชาญ