สมี

🌿 สมี

สมีเป็นไม้พุ่มหรือไม้ต้นขนาดเล็กในวงศ์ถั่ว ลำต้นตั้งตรง มีใบประกอบแบบขนนกคล้ายใบมะขาม ดอกสีเหลืองสดออกเป็นช่อ ผลเป็นฝักยาวเรียว ภายในมีเมล็ดหลายเมล็ด ตามตำราเภสัชกรรมไทยใช้เปลือกต้น ใบ ดอก ผล ไส้ และรากเป็นยา โดยแต่ละส่วนมีรสยาและสรรพคุณที่แตกต่างกัน

🌱 ส่วนที่ใช้เป็นยา

🌳 เปลือกต้น

🍃 รสยา: รสเมาเบื่อ

💊 สรรพคุณตามตำรา:

• แก้กลากเกลื้อน

ตำราไม่ได้ระบุวิธีเตรียมหรือขนาดการใช้เป็นยา

🍀 ใบ

🍃 รสยา: รสขม

💊 สรรพคุณตามตำรา:

• แก้ตับอักเสบ

• บีบเอาน้ำทาแก้สิวตามใบหน้า

• ทาตัวถอนพิษไข้

🫙 วิธีใช้ตามตำรา:

ตำราระบุให้นำใบมาบีบเอาน้ำใช้ทาบริเวณใบหน้าที่เป็นสิว และทาตัวเพื่อถอนพิษไข้ โดยไม่ได้ระบุรายละเอียดวิธีเตรียม ปริมาณ หรือความถี่ในการใช้

🌼 ดอก

🍃 รสยา: รสขม

💊 สรรพคุณตามตำรา:

• แก้มดลูกอักเสบพิการ

• แก้สตรีมีครรภ์ตกโลหิต

ตำราไม่ได้ระบุวิธีเตรียมหรือขนาดการใช้เป็นยา

⚠️ สรรพคุณเกี่ยวกับการตกโลหิตในหญิงตั้งครรภ์เป็นข้อความจากตำราโบราณเท่านั้น ไม่ควรนำไปทดลองใช้จริง เนื่องจากมีข้อมูลการศึกษาสมัยใหม่ที่บ่งชี้ความเสี่ยงต่อระบบสืบพันธุ์และการตั้งครรภ์

🫘 ผล

🍃 รสยา: รสขม

💊 สรรพคุณตามตำรา:

• ทำให้สำรอกเอาเสมหะออก

ตำราไม่ได้ระบุวิธีเตรียมหรือขนาดการใช้เป็นยา

🌿 ไส้

🍃 รสยา: รสขมเมา

💊 สรรพคุณตามตำรา:

• ฆ่าเชื้อโรคภายใน

ตำราไม่ได้ระบุวิธีเตรียมหรือขนาดการใช้เป็นยา

🌱 ราก

🍃 รสยา: รสขมเมา

💊 สรรพคุณตามตำรา:

• แก้ลงแดง

• แก้ถ่ายอุจจาระเป็นโลหิต

ตำราไม่ได้ระบุวิธีเตรียมหรือขนาดการใช้เป็นยา

💡 คำแนะนำจากพิกัดไทย

สมีเป็นสมุนไพรที่มีส่วนใช้เป็นยาถึง 6 ส่วน ควรจดจำโดยแบ่งตามรสยาและกลุ่มสรรพคุณที่ตำราระบุ ดังนี้

🌳 เปลือกต้น — รสเมาเบื่อ เน้นแก้กลากเกลื้อน

🍀 ใบ — รสขม เน้นแก้ตับอักเสบ และการใช้น้ำจากใบทาภายนอกตามตำรา

🌼 ดอก — รสขม เกี่ยวข้องกับมดลูกและการตกโลหิตตามข้อความตำรา

🫘 ผล — รสขม มีสรรพคุณทำให้สำรอกเสมหะ

🌿 ไส้ — รสขมเมา ระบุสรรพคุณฆ่าเชื้อโรคภายใน

🌱 ราก — รสขมเมา เกี่ยวข้องกับอาการลงแดงและการถ่ายอุจจาระเป็นโลหิต

ข้อสังเกตสำคัญคือ ใบ ดอก และผลมีรสขมเหมือนกัน แต่มีสรรพคุณต่างกัน ส่วนไส้และรากมีรสขมเมาเหมือนกัน จึงควรจดจำชื่อส่วนของพืชควบคู่กับสรรพคุณให้ถูกต้อง

🧠 จุดจำง่าย

“สมี เปลือกแก้กลาก ใบแก้ตับ ดอกเรื่องมดลูก ผลสำรอก ไส้ฆ่าเชื้อ รากแก้ลงแดง”

จำ 6 ส่วนสำคัญ:

• 🌳 เปลือกต้น — เมาเบื่อ / กลากเกลื้อน

• 🍀 ใบ — ขม / ตับอักเสบ / น้ำทาสิวและถอนพิษไข้

• 🌼 ดอก — ขม / มดลูกอักเสบ / ตกโลหิต

• 🫘 ผล — ขม / สำรอกเสมหะ

• 🌿 ไส้ — ขมเมา / ฆ่าเชื้อโรคภายใน

• 🌱 ราก — ขมเมา / ลงแดง / ถ่ายเป็นโลหิต

📚 ศัพท์น่ารู้

🔹 รสเมาเบื่อ — การบรรยายคุณลักษณะของรสยาตามหลักเภสัชกรรมไทย โดยคำว่าเมาเบื่ออาจพบในพืชที่มีฤทธิ์ต่อร่างกายหรือมีความเป็นพิษบางลักษณะ แต่ไม่สามารถใช้รสยาเพียงอย่างเดียวประเมินความปลอดภัยได้

🔹 กลากเกลื้อน — คำเรียกโรคผิวหนังที่พบในตำรายาไทย โดยทางการแพทย์ปัจจุบันกลากและเกลื้อนเป็นโรคติดเชื้อราที่มีสาเหตุและลักษณะแตกต่างกัน

🔹 มดลูกพิการ — คำในตำราแพทย์แผนไทยที่ใช้กล่าวถึงภาวะผิดปกติของมดลูก ไม่ได้หมายถึงการวินิจฉัยโรคใดโรคหนึ่งตามเกณฑ์สูตินรีเวชสมัยใหม่โดยเฉพาะ

🔹 ตกโลหิต — การมีเลือดออกผิดปกติ โดยเฉพาะจากอวัยวะสืบพันธุ์สตรีตามบริบทของตำรายาไทย หากเกิดระหว่างตั้งครรภ์ถือเป็นอาการสำคัญที่ต้องได้รับการประเมินทางการแพทย์

🔹 สำรอกเสมหะ — การทำให้เสมหะหรือสิ่งคัดหลั่งถูกขับออกทางปาก ซึ่งในบริบทนี้ตำราระบุถึงการทำให้สำรอก ไม่ใช่เพียงการช่วยละลายเสมหะ

🔹 ลงแดง — ในบริบทของตำรายาไทยอาจหมายถึงอาการผิดปกติของการขับถ่ายที่มีเลือดปน โดยต้องพิจารณาจากข้อความข้างเคียง ไม่ควรสับสนกับคำว่า “ลงแดง” ที่ใช้เรียกอาการถอนสารเสพติดในภาษาปัจจุบัน

🔹 ถ่ายอุจจาระเป็นโลหิต — อาการถ่ายอุจจาระมีเลือดปน อาจเกิดจากโรคของระบบทางเดินอาหารหลายชนิด ไม่ควรสรุปสาเหตุจากลักษณะอาการเพียงอย่างเดียว

🩺 ข้อมูลความปลอดภัยสมัยใหม่

🚫 สตรีตั้งครรภ์ควรหลีกเลี่ยงการใช้สมีเป็นยา โดยเฉพาะดอกและสารสกัดจากพืช เนื่องจากมีรายงานการศึกษาในสัตว์ทดลองเกี่ยวกับผลต่อการสืบพันธุ์และการแท้ง แม้ยังไม่สามารถนำผลดังกล่าวไปสรุประดับความเสี่ยงในมนุษย์ได้โดยตรง แต่ถือเป็นเหตุผลสำคัญที่ไม่ควรทดลองใช้

หากมีเลือดออกระหว่างตั้งครรภ์ ควรเข้ารับการตรวจรักษาโดยเร็ว ไม่ควรใช้สมุนไพรเพื่อหยุดเลือดด้วยตนเอง

⚠️ ไม่ควรใช้ผลสมีเพื่อกระตุ้นให้อาเจียนหรือสำรอกเสมหะ เนื่องจากอาจเสี่ยงต่อการสำลัก การระคายเคือง และภาวะแทรกซ้อน โดยเฉพาะในเด็ก ผู้สูงอายุ และผู้ที่มีโรคประจำตัว

การใช้ใบสดหรือน้ำคั้นจากใบทาผิวหนังควรระมัดระวังการระคายเคืองและการปนเปื้อน ไม่ควรนำมาทาบนแผลเปิดหรือบริเวณดวงตา

ผู้ที่มีอาการตับอักเสบ ถ่ายเป็นเลือด หรือมีอาการผิดปกติรุนแรง ควรเข้ารับการวินิจฉัยและรักษาจากแพทย์ ไม่ควรใช้สมีแทนการรักษาตามมาตรฐาน

🔎 หมายเหตุด้านการจำแนก

สมีมีชื่อวิทยาศาสตร์ที่ยอมรับในปัจจุบันคือ Sesbania sesban (L.) Merr. วงศ์ Fabaceae

เอกสารทางพฤกษศาสตร์บางแหล่งอาจพบชื่อ Sesbania aegyptiaca Poir. ซึ่งเป็นชื่อพ้องทางวิทยาศาสตร์ของพืชชนิดเดียวกัน

สมีอยู่ในสกุล Sesbania เช่นเดียวกับโสนบางชนิด แต่ไม่ใช่พืชชนิดเดียวกับโสนที่ใช้ชื่อวิทยาศาสตร์ Sesbania javanica Miq.

ชื่อพื้นบ้าน “ผักฮองแฮง” พบใช้กับพืชมากกว่าหนึ่งชนิด จึงควรตรวจสอบลักษณะต้น ใบ ดอก และผล ร่วมกับชื่อวิทยาศาสตร์ก่อนนำมาใช้เป็นวัตถุดิบสมุนไพร

📝 หมายเหตุ

ข้อมูลสมุนไพรนี้จัดทำเพื่อเผยแพร่ความรู้และใช้ประกอบการศึกษาเท่านั้น มิใช่คำแนะนำการรักษา การสั่งใช้ยา หรือคำแนะนำจากแพทย์หรือแพทย์แผนไทย