BOTANICAL PROFILE
ลำไย
ชื่อวิทยาศาสตร์: Dimocarpus longan Lour. วงศ์: Sapindaceae
OVERVIEW
รายละเอียดเบื้องต้น
ลำไยเป็นไม้ยืนต้นขนาดกลางถึงขนาดใหญ่ เรือนยอดเป็นพุ่ม ใบเป็นใบประกอบแบบขนนก มีใบย่อยเรียงเป็นคู่ ดอกขนาดเล็กสีเหลืองอ่อนถึงขาวนวล ออกเป็นช่อบริเวณปลายกิ่ง ผลค่อนข้างกลม เปลือกสีน้ำตาลอ่อน เนื้อผลสีขาวใสถึงขาวขุ่น ภายในมีเมล็ดกลมสีดำเป็นมัน ตาม แหล่งอ้างอิงหลัก ระบุลำไยว่าเป็น ไม้ยืนต้นขนาดกลาง และกล่าวถึงส่วนที่ใช้เป็นยาในรายการนี้เพียงส่วนเดียว คือ ราก โดยมีรส เฝื่อนขื่น และสรรพคุณเกี่ยวข้องกับเสมหะ ลม และอาการจากการพลัดตกหกล้ม ได้แก่ ช้ำในและเลือดคั่ง รวมถึงแก้น้ำลายเหนีย
MAIN PROPERTIES
สรรพคุณและรายละเอียด
🌿 **ลำไย**
ลำไย เป็นไม้ยืนต้นขนาดกลาง ใบเป็นใบประกอบแบบขนนก ดอกขนาดเล็กออกเป็นช่อ ผลกลม เปลือกสีน้ำตาล เนื้อผลสีขาวใสถึงขาวขุ่น และมีเมล็ดสีดำอยู่ภายใน
ตามแหล่งอ้างอิงหลัก ส่วนที่ใช้เป็นยาในรายการนี้ คือ ราก
🌱 **ราก**
🌿 **รสยา**
รสเฝื่อนขื่น
✨ **สรรพคุณ**
• แก้เสมหะ
• แก้ลม
• กระจายเลือดเนื่องจากพลัดตกหกล้ม
• แก้ช้ำใน
• แก้น้ำลายเหนียว
💡 **คำแนะนำจากพิกัดไทย**
ลำไยในตำรารายการนี้ไม่ได้เน้นเนื้อผลที่เรารับประทานกันทั่วไป แต่ใช้ “ราก” เป็นเครื่องยา
จุดจำสำคัญ คือ
🌱 ราก → เฝื่อนขื่น → เสมหะ + ลม + เลือดจากการกระแทก + ช้ำใน + น้ำลายเหนียว
🧠 **จุดจำง่าย**
“ลำไย รากเฝื่อนขื่น — แก้เสมหะ แก้ลม กระจายเลือด แก้ช้ำใน”
โดยเฉพาะข้อความ
“กระจายเลือดเนื่องจากพลัดตกหกล้ม”
เป็นจุดเด่นที่ช่วยแยกลำไยออกจากสมุนไพรตัวอื่นได้ง่าย
📚 **ศัพท์น่ารู้**
💨 **แก้ลม**
เป็นคำตามหลักแพทย์แผนไทย หมายถึงการแก้ความผิดปกติที่สัมพันธ์กับธาตุลม ซึ่งอาจแสดงออกได้หลายลักษณะตามสมุฏฐานและตำแหน่งของโรค
🫁 **แก้เสมหะ**
หมายถึงการแก้ความผิดปกติที่สัมพันธ์กับเสมหะตามองค์ความรู้แพทย์แผนไทย ไม่ได้จำกัดความหมายเฉพาะเสมหะในระบบทางเดินหายใจเท่านั้น
🩸 **กระจายเลือด**
เป็นศัพท์ยาไทยที่ใช้ในบริบทของอาการเลือดคั่งหรือเลือดเดินไม่สะดวกจากการกระทบกระแทก เช่น พลัดตกหกล้ม โดยมีแนวคิดให้เลือดที่คั่งกระจายและกลับสู่ภาวะปกติ
🤕 **ช้ำใน**
เป็นถ้อยคำดั้งเดิมที่ใช้กล่าวถึงอาการจากการกระแทกหรือบาดเจ็บซึ่งอาจไม่มีบาดแผลภายนอกชัดเจน แต่มีอาการปวด ช้ำ หรือความผิดปกติภายใน
ในปัจจุบัน หากได้รับอุบัติเหตุรุนแรง มีอาการปวดมาก หน้ามืด หายใจลำบาก ท้องแข็ง หรือสงสัยเลือดออกภายใน ต้องได้รับการตรวจทางการแพทย์ ไม่ควรใช้สมุนไพรแทนการประเมินการบาดเจ็บ
💧 **น้ำลายเหนียว**
หมายถึงภาวะที่น้ำลายมีความข้นเหนียวหรือรู้สึกปากคอแห้งผิดปกติ ซึ่งอาจมีสาเหตุได้หลายประการ สรรพคุณในที่นี้เป็นข้อมูลตามตำราเดิม
🌿 **รสเฝื่อนขื่น**
เป็นรสยาที่มีลักษณะเฝื่อนร่วมกับความขื่นตามการจำแนกรสในเภสัชกรรมไทย โดยรากลำไยในแหล่งอ้างอิงหลักจัดอยู่ในรสนี้
⚠️ **หมายเหตุ**
ข้อมูลสมุนไพรนี้จัดทำเพื่อเผยแพร่ความรู้และใช้ประกอบการศึกษาเท่านั้น มิใช่คำแนะนำการรักษา การสั่งใช้ยา หรือคำแนะนำจากแพทย์หรือแพทย์แผนไทย ไม่ควรนำข้อมูลไปปรุงยา ใช้ยา หรือปรับเปลี่ยนการรักษาด้วยตนเองโดยปราศจากการประเมินและกำกับดูแลจากผู้เชี่ยวชาญ