BOTANICAL PROFILE
ลาน
ชื่อวิทยาศาสตร์: Corypha umbraculifera L. วงศ์: Arecaceae
OVERVIEW
รายละเอียดเบื้องต้น
ตาม แหล่งอ้างอิงหลัก ระบุว่า ลานเป็น ไม้ยืนต้นจำพวกปาล์มและตาล หรือมะพร้าว และใช้เป็นยา 3 ส่วน ได้แก่ ใบ กาบทาง และราก โดยใบต้อง สุมเป็นถ่าน ก่อนใช้ตามข้อความในตำรา 31304 ลานเป็นปาล์มลำต้นเดี่ยวขนาดใหญ่ ใบรูปพัดขนาดใหญ่มากเรียงบริเวณยอด ก้านใบยาวและมีหนาม ดอกออกเป็นช่อขนาดใหญ่มากบริเวณยอด ต้นลานออกดอกและติดผลเพียงครั้งเดียวเมื่อมีอายุมาก จากนั้นต้นจึงตาย ผลค่อนข้างกลมและมีเมล็ดเดียว
MAIN PROPERTIES
สรรพคุณและรายละเอียด
🌿 ลาน
ลาน เป็นไม้ยืนต้นจำพวกปาล์มและตาล หรือมะพร้าว มีลำต้นเดี่ยว ใบขนาดใหญ่เป็นรูปพัดเรียงอยู่บริเวณยอด
ตามแหล่งอ้างอิงหลัก ส่วนที่ใช้เป็นยา ได้แก่ ใบ กาบทาง และราก
🍃 ใบ
🔥 วิธีเตรียม
สุมเป็นถ่าน
🌿 รสยา
รสเย็น
✨ สรรพคุณ
• แก้พิษอักเสบ
• แก้ฟกบวม
• แก้พิษต่าง ๆ
🌴 กาบทาง
🌿 รสยา
รสเย็น
✨ สรรพคุณ
• แก้พิษตานซาง
• แก้พิษร้อนใน
• แก้กระหายน้ำ
🌱 ราก
🌿 รสยา
รสเย็นเฝื่อน
✨ สรรพคุณ
• แก้ร้อนใน
• ขับเหงื่อ
• แก้ไข้หวัด
💡 คำแนะนำจากพิกัดไทย
ลานมีส่วนที่ใช้เพียง 3 ส่วน และทุกส่วนมีลักษณะของ “รสเย็น” เป็นแกนสำคัญในการจำ
🍃 ใบ → สุมถ่าน → เย็น → พิษ + อักเสบ + ฟกบวม
🌴 กาบทาง → เย็น → ตานซาง + ร้อนใน + กระหายน้ำ
🌱 ราก → เย็นเฝื่อน → ร้อนใน + ขับเหงื่อ + ไข้หวัด
🧠 จุดจำง่าย
“ลาน รสเย็นทั้งต้น — ใบดับพิษ กาบแก้ร้อน รากแก้หวัด”
หรือจำเป็น 3 คำ
ใบ → พิษ
กาบ → ร้อน
ราก → หวัด
📚 ศัพท์น่ารู้
🔥 สุมเป็นถ่าน
เป็นวิธีเตรียมเครื่องยาในเภสัชกรรมไทย โดยนำตัวยาไปผ่านความร้อนในลักษณะที่ควบคุมให้กลายเป็นถ่าน ก่อนนำไปประกอบยา เพื่อเปลี่ยนคุณสมบัติของตัวยาตามวิธีการเตรียมยาเดิม
🌿 พิษอักเสบ
เป็นถ้อยคำตามองค์ความรู้แพทย์แผนไทย ใช้กล่าวถึงภาวะที่มีอาการอักเสบ บวม ร้อน หรือมีลักษณะของพิษร่วมด้วยตามแนวคิดดั้งเดิม ไม่ใช่ชื่อโรคจำเพาะในการแพทย์ปัจจุบัน
👶 ตานซาง
เป็นกลุ่มอาการในเด็กตามคัมภีร์แพทย์แผนไทย คำว่า “ตาน” และ “ซาง” มีการจำแนกหลายลักษณะตามอาการและสมุฏฐาน จึงควรตีความตามบริบทของตำรา ไม่ควรนำไปเทียบตรงกับโรคใดโรคหนึ่งในปัจจุบัน
🔥 ร้อนใน
เป็นคำเรียกกลุ่มอาการตามความเข้าใจดั้งเดิม เช่น รู้สึกร้อนภายใน ปากคอแห้ง หรือกระหายน้ำ ไม่ใช่ชื่อโรคเฉพาะ
💦 ขับเหงื่อ
หมายถึงการส่งเสริมให้เหงื่อออกตามองค์ความรู้ยาไทย ซึ่งในตำราอาจใช้ร่วมกับแนวทางการดูแลอาการไข้หรือหวัดบางลักษณะ
🌿 รสเย็นเฝื่อน
เป็นรสยาที่มีคุณลักษณะของความเย็นร่วมกับรสเฝื่อน ตามการจำแนกรสยาในเภสัชกรรมไทย สำหรับลานพบระบุเฉพาะที่ราก
⚠️ หมายเหตุทางพฤกษศาสตร์
ชื่อ “ลาน” ในประเทศไทยพบใช้เรียกปาล์มสกุล Corypha มากกว่าหนึ่งชนิด สำหรับรายการนี้ใช้ Corypha umbraculifera L. เป็นชื่ออ้างอิง เนื่องจากแหล่งสมุนไพรที่ระบุชนิดนี้มีรสยาและสรรพคุณสอดคล้องกับต้นฉบับ
หากต้องใช้ข้อมูลเพื่อการจำแนกพืชหรือวิจัย ควรตรวจตัวอย่างพืชจริงประกอบ ไม่ควรใช้ชื่อพื้นบ้านเพียงอย่างเดียว
⚠️ หมายเหตุ
ข้อมูลสมุนไพรนี้จัดทำเพื่อเผยแพร่ความรู้และใช้ประกอบการศึกษาเท่านั้น มิใช่คำแนะนำการรักษา การสั่งใช้ยา หรือคำแนะนำจากแพทย์หรือแพทย์แผนไทย ไม่ควรนำข้อมูลไปปรุงยา ใช้ยา หรือปรับเปลี่ยนการรักษาด้วยตนเองโดยปราศจากการประเมินและกำกับดูแลจากผู้เชี่ยวชาญ