BOTANICAL PROFILE
มะยม
Phyllanthus acidus (L.) Skeels วงศ์: Phyllanthaceae
OVERVIEW
รายละเอียดเบื้องต้น
มะยมเป็นไม้ยืนต้นขนาดย่อมถึงขนาดกลาง แตกกิ่งก้านเป็นพุ่ม ใบเป็นใบเดี่ยวเรียงสลับตามกิ่งแขนงขนาดเล็กจนดูคล้ายใบประกอบ ดอกออกเป็นช่อตามกิ่งและลำต้น ผลออกเป็นพวง ผลกลมแป้น มีพูตามยาว เมื่ออ่อนสีเขียวและเมื่อแก่มีสีเหลืองอ่อน มีรสเปรี้ยว ตาม แหล่งอ้างอิงหลัก ระบุว่ามะยมมี 2 ชนิด คือ - มะยมตัวผู้ — ต้นเล็ก ออกดอกแล้วไม่มีผล และนิยมใช้ทำยา - มะยมตัวเมีย — ต้นใหญ่ ออกดอกติดลูกดก ส่วนที่ใช้เป็นยาที่อ่านได้จากแหล่งอ้างอิงหลัก ได้แก่ เปลือกต้น ใบ และราก
MAIN PROPERTIES
สรรพคุณและรายละเอียด
🌿 1) ชื่อสมุนไพร
มะยม
🌳 2) รายละเอียดเพิ่มเติม
มะยมเป็นไม้ยืนต้นขนาดย่อมถึงขนาดกลาง แตกกิ่งก้านเป็นพุ่ม ใบเป็นใบเดี่ยวเรียงสลับตามกิ่งแขนงขนาดเล็กจนมีลักษณะคล้ายใบประกอบ ดอกออกตามกิ่งและลำต้น ผลออกเป็นพวง รูปกลมแป้น มีพูตามยาว ผลอ่อนสีเขียว เมื่อแก่มีสีเหลืองอ่อนและมีรสเปรี้ยว
ตาม แหล่งอ้างอิงหลัก ระบุว่ามะยมมี 2 ชนิด คือ
- มะยมตัวผู้ — ต้นเล็ก ออกดอกแล้วไม่มีผล นิยมใช้ทำยา
- มะยมตัวเมีย — ต้นใหญ่ ออกดอกติดลูกดก
ส่วนที่ใช้เป็นยา ได้แก่ เปลือกต้น ใบ และราก
🔬 3) ชื่อวิทยาศาสตร์
ชื่อวิทยาศาสตร์:
Phyllanthus acidus (L.) Skeels
วงศ์: Phyllanthaceae
ชื่อพ้องที่พบในเอกสารเก่า:
Cicca acida (L.) Merr.
🏷️ 4) ชื่ออื่น ๆ / ชื่อท้องถิ่น
- มะยม
- มะยอม
- Star gooseberry
📖 ข้อมูลสำหรับลงเว็บไซต์
🌿 มะยม
มะยม เป็นไม้ยืนต้นขนาดย่อมถึงขนาดกลาง ตามแหล่งอ้างอิงหลักระบุว่ามี 2 ชนิด คือ มะยมตัวผู้และมะยมตัวเมีย โดยมะยมตัวผู้เป็นต้นเล็ก ออกดอกแล้วไม่มีผลและนิยมใช้ทำยา ส่วนมะยมตัวเมียเป็นต้นใหญ่ ออกดอกติดลูกดก
ส่วนที่ใช้เป็นยา ได้แก่ เปลือกต้น ใบ และราก
🌳 เปลือกต้น
🌿 รสยา
รสเปรี้ยว
✨ สรรพคุณ
- แก้ไข้เพื่อโลหิต
- แก้เม็ดผื่นคัน
🍃 ใบ
🌿 รสยา
รสเปรี้ยว
✨ สรรพคุณ
- ดับพิษไข้
- แก้ไข้ตัวร้อน
- แก้ไข้หัว
🌱 ราก
🌿 รสยา
รสจืดเย็นติดเปรี้ยว
✨ สรรพคุณ
- แก้เม็ดประดง
- แก้ผื่นคัน
- แก้น้ำเหลืองเสีย
💡 คำแนะนำจากพิกัดไทย
🌳 จำจาก “เปลือกต้น”
เปลือกต้น → เปรี้ยว → ไข้เพื่อโลหิต + เม็ดผื่นคัน
🍃 จำจาก “ใบ”
ใบ → เปรี้ยว → ดับพิษไข้ + ไข้ตัวร้อน + ไข้หัว
🌱 จำจาก “ราก”
ราก → จืดเย็นติดเปรี้ยว → เม็ดประดง + ผื่นคัน + น้ำเหลืองเสีย
🧠 จุดจำง่าย
“มะยม เปลือก–ใบเปรี้ยวเด่นเรื่องไข้ รากจืดเย็นแก้ประดง–ผื่นคัน–น้ำเหลืองเสีย”
จำแยกเป็นกลุ่มได้ว่า
เปลือก → โลหิต + ผื่น
ใบ → ไข้ + พิษไข้
ราก → ประดง + ผิวหนัง + น้ำเหลือง
📚 ศัพท์น่ารู้
ไข้เพื่อโลหิต
เป็นถ้อยคำตามองค์ความรู้แพทย์แผนไทย ใช้กล่าวถึงอาการไข้ที่มี โลหิตเป็นสมุฏฐานหรือมีความผิดปกติของโลหิตเกี่ยวข้อง ไม่ควรเทียบตรงกับโรคทางโลหิตวิทยาชนิดใดชนิดหนึ่งในปัจจุบัน
ไข้หัว
เป็นชื่อกลุ่มอาการไข้ตามองค์ความรู้แพทย์แผนไทย ซึ่งมีการจำแนกตามลักษณะอาการและคัมภีร์ มิได้หมายถึงเพียงอาการปวดศีรษะร่วมกับไข้
ประดง
เป็นคำตามองค์ความรู้แพทย์แผนไทย ใช้เรียกกลุ่มอาการที่มักแสดงออกทางผิวหนัง เช่น เม็ด ผื่น หรืออาการคัน โดยรายละเอียดขึ้นอยู่กับชนิดของประดงและการวินิจฉัยตามคัมภีร์
น้ำเหลืองเสีย
ตามองค์ความรู้แพทย์แผนไทย หมายถึงภาวะความผิดปกติของน้ำเหลืองที่อาจสัมพันธ์กับอาการทางผิวหนัง เช่น ผื่น คัน แผล หรือเม็ดต่าง ๆ มิได้หมายถึงโรคของระบบน้ำเหลืองตามการแพทย์ปัจจุบันโดยตรง
⚠️ หมายเหตุ
ข้อมูลสมุนไพรนี้จัดทำเพื่อเผยแพร่ความรู้และใช้ประกอบการศึกษาเท่านั้น มิใช่คำแนะนำการรักษา การสั่งใช้ยา หรือคำแนะนำจากแพทย์หรือแพทย์แผนไทย ไม่ควรนำข้อมูลไปปรุงยา ใช้ยา หรือปรับเปลี่ยนการรักษาด้วยตนเองโดยปราศจากการประเมินและกำกับดูแลจากแพทย์หรือแพทย์แผนไทยที่เหมาะสม