BOTANICAL PROFILE
มะค่าทั้ง 2
🌳 มะค่าโมง ชื่อวิทยาศาสตร์: Afzelia xylocarpa (Kurz) Craib วงศ์: Fabaceae / 🌳 มะค่าแต้ ชื่อวิทยาศาสตร์: Sindora siamensis Teijsm. ex Miq. วงศ์: Fabaceae
OVERVIEW
รายละเอียดเบื้องต้น
ตามแหล่งอ้างอิงหลักระบุว่า มะค่ามี 2 อย่าง คือ มะค่าโมง และมะค่าแต้ ซึ่งเป็นไม้ยืนต้นขนาดกลางถึงใหญ่ ข้อมูลทางยาที่ระบุในแหล่งอ้างอิงหลักใช้ส่วนที่เรียกว่า “ปุ่มมะค่า” โดยไม่ได้แยกสรรพคุณระหว่างมะค่าโมงกับมะค่าแต้ จึงควรคงข้อมูลทางยาเป็น มะค่าทั้ง 2 ไม่ควรแยกสรรพคุณให้แต่ละชนิดเอง มะค่าโมง เป็นไม้ยืนต้นขนาดใหญ่ ผลัดใบ เรือนยอดแผ่กว้าง ใบเป็นใบประกอบแบบขนนก ดอกออกเป็นช่อ ผลเป็นฝักแบนหนา เมื่อแก่แตกออก ภายในมีเมล็ดสีดำและมีเนื้อหุ้มบริเวณขั้วเมล็ด มะค่าแต้ เป็นไม้ยืนต้น ใบเป็นใบประกอบ มีใบย่อยหลายคู่ ดอกออกเป็นช่อ ผลเป็นฝักแข็ง ลักษณะเด่นคือ ผิวฝักมีหนาม ภายในมีเมล็ดจำนวนน้อย
MAIN PROPERTIES
สรรพคุณและรายละเอียด
🌿 มะค่าทั้ง 2
มะค่าทั้ง 2 ตามแหล่งอ้างอิงหลัก หมายถึง มะค่าโมง และมะค่าแต้ เป็นไม้ยืนต้นขนาดกลางถึงใหญ่
ส่วนที่ระบุใช้เป็นยาคือ ปุ่มมะค่า โดยแหล่งอ้างอิงหลักให้รสยาและสรรพคุณรวมกันสำหรับมะค่าทั้ง 2 ไม่ได้แยกเป็นรายชนิด
🌳 มะค่าโมง
มะค่าโมงเป็นไม้ยืนต้นขนาดใหญ่ ใบเป็นใบประกอบ ผลเป็นฝักแข็งแบน ภายในมีเมล็ดสีดำ
🌳 มะค่าแต้
มะค่าแต้เป็นไม้ยืนต้น ใบเป็นใบประกอบ ลักษณะเด่นของผลคือ ฝักมีหนามแหลมตามผิว
🟤 ปุ่มมะค่า
🌿 รสยา
รสเมาเบื่อ
✨ สรรพคุณ
- แก้หวัด
- แก้ริดสีดวงทวาร
- แก้พยาธิผิวหนัง
🧪 วิธีใช้
ตามแหล่งอ้างอิงหลักระบุให้
“ต้มเอาไอรม”
💡 คำแนะนำจากพิกัดไทย
🟤 จำจาก “ปุ่มมะค่า”
ปุ่มมะค่า → รสเมาเบื่อ → ต้มเอาไอรม → หวัด ริดสีดวงทวาร พยาธิผิวหนัง
🧠 จุดจำง่าย
“ปุ่มมะค่า เมาเบื่อ — ต้มรม แก้หวัด ริดสีดวง และพยาธิผิวหนัง”
และจำคู่ชนิดว่า
“โมง–แต้ คือ มะค่าทั้ง 2”
📚 ศัพท์น่ารู้
ปุ่มมะค่า
หมายถึงส่วนที่เป็น ปุ่มหรือปมที่เกิดขึ้นบนเนื้อไม้หรือลำต้นของมะค่า ซึ่งแหล่งอ้างอิงหลักระบุให้ใช้เป็นยา โดยมิได้หมายถึงเปลือกต้นหรือแก่นทั่วไปทั้งหมด
รสเมาเบื่อ
เป็นรสยาตามหลักเภสัชกรรมไทย ใช้เรียกยาที่มีฤทธิ์ในกลุ่มเมาเบื่อ ซึ่งมักพบในเครื่องยาที่ใช้กับพยาธิหรือโรคผิวหนังบางลักษณะ การใช้จริงต้องระมัดระวังเรื่องชนิดยาและวิธีใช้
ต้มเอาไอรม
หมายถึงการนำเครื่องยาต้มกับน้ำ แล้วใช้ ไอหรือไอระเหยจากน้ำต้มเพื่อรมบริเวณที่ต้องการ มิใช่การระบุให้ดื่มน้ำต้มโดยตรง เว้นแต่ตำรับหรือแหล่งข้อมูลอื่นจะกำหนดไว้ต่างหาก
พยาธิผิวหนัง
ในบริบทองค์ความรู้แพทย์แผนไทย เป็นคำกว้างที่ใช้กล่าวถึงความผิดปกติหรือโรคทางผิวหนังบางประเภท มิได้หมายถึงพยาธิตัวหนอนบนผิวหนังโดยตรงเสมอไป
⚠️ หมายเหตุ
ข้อมูลสมุนไพรนี้จัดทำเพื่อเผยแพร่ความรู้และใช้ประกอบการศึกษาเท่านั้น มิใช่คำแนะนำการรักษา การสั่งใช้ยา หรือคำแนะนำจากแพทย์หรือแพทย์แผนไทย ไม่ควรนำข้อมูลไปปรุงยา ใช้ยา หรือปรับเปลี่ยนการรักษาด้วยตนเองโดยปราศจากการประเมินและกำกับดูแลจากแพทย์หรือแพทย์แผนไทยที่เหมาะสม