BOTANICAL PROFILE
มะขามไทย
Tamarindus indica L. วงศ์: Fabaceae
OVERVIEW
รายละเอียดเบื้องต้น
มะขามไทยเป็นไม้ยืนต้นขนาดกลางถึงใหญ่ เรือนยอดแผ่กว้าง ใบเป็นใบประกอบแบบขนนก มีใบย่อยขนาดเล็กเรียงเป็นคู่ ดอกขนาดเล็กสีเหลืองอมส้ม ผลเป็นฝัก เปลือกฝักแข็ง เมื่อแก่มีเนื้อสีน้ำตาลหุ้มเมล็ด ตามแหล่งอ้างอิงหลัก ระบุว่า ตระกูลมะขามใหญ่มี 2 ชนิด คือ มะขามขี้แมว ฝักเล็กกลมยาว และมะขามกระดาน ฝักใหญ่แบบโค้งคล้ายรูปเคียว ส่วนที่ใช้เป็นยาตามแหล่งอ้างอิงหลัก ได้แก่ เปลือกต้น ใบแก่ เนื้อในฝัก น้ำส้มมะขามเปียก เปลือกเมล็ด เมล็ดใน และรกมะขาม
MAIN PROPERTIES
สรรพคุณและรายละเอียด
🌿 มะขามไทย
มะขามไทย เป็นไม้ยืนต้นขนาดกลางถึงใหญ่ ใบเป็นใบประกอบ ผลเป็นฝัก มีเนื้อหุ้มเมล็ดอยู่ภายใน แหล่งอ้างอิงหลักระบุส่วนที่ใช้เป็นยา ได้แก่ เปลือกต้น ใบแก่ เนื้อในฝัก น้ำส้มมะขามเปียก เปลือกเมล็ด เมล็ดใน และรกมะขาม
🌳 เปลือกต้น
🌿 รสยา
รสฝาด
✨ สรรพคุณ
- ใช้น้ำต้มชะล้างบาดแผล ทำให้แผลหายเร็ว
- ฝนกับน้ำปูนใส ใช้กับแผลเรื้อรัง ช่วยให้หายเร็ว
🧪 วิธีใช้
แหล่งอ้างอิงหลักระบุให้ ต้มเอาน้ำชะล้างบาดแผล หรือ ฝนกับน้ำปูนใส ใช้กับแผลเรื้อรัง
🍃 ใบแก่
🌿 รสยา
รสเปรี้ยวฝาด
✨ สรรพคุณ
- ขับเสมหะในลำไส้
- แก้บิด
- แก้ไอ
- แก้หวัด
- แก้หวัดคัดจมูก
🧪 วิธีใช้
แหล่งอ้างอิงหลักระบุให้ ต้มเอาน้ำโกรกศีรษะเด็ก สำหรับอาการหวัดและหวัดคัดจมูก
🫘 เนื้อในฝัก
🌿 รสยา
รสเปรี้ยวจัด
✨ สรรพคุณ
- กัดเสมหะ
- แก้กระหายน้ำ
- ทำให้เกิดน้ำลาย
🥣 น้ำส้มมะขามเปียก
🌿 รสยา
รสเปรี้ยว
✨ สรรพคุณ
- ขับเลือด
- ขับลมสำหรับสตรี
🧪 วิธีใช้
แหล่งอ้างอิงหลักระบุให้ รับประทานกับขมิ้นในไส้
🌰 เปลือกเมล็ด
🌿 รสยา
รสฝาด
✨ สรรพคุณ
- แก้ท้องร่วง
- แก้อาเจียน
🧪 วิธีใช้
คั่วไฟ เอาเปลือกแช่น้ำรับประทาน
🌰 เมล็ดใน
🌿 รสยา
รสมันเบื่อ
✨ สรรพคุณ
- ขับพยาธิไส้เดือนตัวกลม
🧪 วิธีใช้
แหล่งอ้างอิงหลักระบุให้ คั่วก่อนใช้
🌿 รกมะขาม
🌿 รสยา
รสฝาดเปรี้ยวเล็กน้อย
✨ สรรพคุณ
- แก้ท้องเสีย
💡 คำแนะนำจากพิกัดไทย
🌳 จำจาก “เปลือกต้น”
เปลือกต้น → ฝาด → ล้างแผล แผลเรื้อรัง
🍃 จำจาก “ใบแก่”
ใบแก่ → เปรี้ยวฝาด → ขับเสมหะ แก้บิด แก้ไอ แก้หวัด
🫘 จำจาก “เนื้อในฝัก”
เนื้อในฝัก → เปรี้ยวจัด → กัดเสมหะ แก้กระหายน้ำ ทำให้เกิดน้ำลาย
🌰 จำจาก “เมล็ด”
เปลือกเมล็ด → ฝาด → ท้องร่วง อาเจียน
เมล็ดใน → มันเบื่อ → ขับพยาธิไส้เดือนตัวกลม
🌿 จำจาก “รกมะขาม”
รกมะขาม → ฝาดเปรี้ยวเล็กน้อย → แก้ท้องเสีย
🧠 จุดจำง่าย
“เปลือกฝาดล้างแผล ใบเปรี้ยวฝาดแก้ไอ เนื้อฝักเปรี้ยวกัดเสมหะ เมล็ดช่วยเรื่องท้องและพยาธิ”
📚 ศัพท์น่ารู้
กัดเสมหะ
ในองค์ความรู้แพทย์แผนไทย หมายถึง การช่วยลดหรือทำลายเสมหะที่เหนียวข้น เพื่อให้เสมหะถูกขับออกได้ง่ายขึ้น
รสมันเบื่อ
เป็นการเรียกรสยาตามหลักเภสัชกรรมไทย หมายถึงยาที่มีลักษณะรสมันร่วมกับฤทธิ์เบื่อเมา ซึ่งในแหล่งอ้างอิงหลักของมะขามไทยใช้กับ เมล็ดใน และสัมพันธ์กับสรรพคุณขับพยาธิ
รกมะขาม
หมายถึงส่วนเยื่อหรือเส้นใยที่อยู่ภายในฝักมะขามและสัมพันธ์กับเนื้อหรือเมล็ด ซึ่งแหล่งอ้างอิงหลักระบุให้ใช้เป็นยาแก้ท้องเสีย
⚠️ หมายเหตุ
ข้อมูลสมุนไพรนี้จัดทำเพื่อเผยแพร่ความรู้และใช้ประกอบการศึกษาเท่านั้น มิใช่คำแนะนำการรักษา การสั่งใช้ยา หรือคำแนะนำจากแพทย์หรือแพทย์แผนไทย ไม่ควรนำข้อมูลไปปรุงยา ใช้ยา หรือปรับเปลี่ยนการรักษาด้วยตนเองโดยปราศจากการประเมินและกำกับดูแลจากแพทย์หรือแพทย์แผนไทยที่เหมาะสม