BOTANICAL PROFILE
พญายา
ชื่อวิทยาศาสตร์ที่ยอมรับในปัจจุบัน: Naringi crenulata (Roxb.) Nicolson วงศ์: Rutaceae
OVERVIEW
รายละเอียดเบื้องต้น
พญายาเป็นไม้พุ่มกึ่งไม้ต้นหรือไม้ยืนต้นไม่ผลัดใบ ขนาดเล็กถึงขนาดกลาง สูงประมาณ 8–15 เมตร ลำต้นค่อนข้างตรง แตกกิ่งต่ำ ลำต้นและกิ่งมีหนาม เนื้อไม้เมื่อสดมีสีขาว ก่อนเปลี่ยนเป็นสีเหลืองอ่อนถึงน้ำตาลอมเหลืองเมื่อทิ้งไว้นาน ใบเป็นใบประกอบแบบขนนกชั้นเดียว ใบย่อยรูปรีถึงรูปไข่กลับ ขอบใบหยักตื้น ดอกขนาดเล็กสีขาวหรือขาวอมเหลือง ผลค่อนข้างกลม ผลอ่อนสีเขียวและเปลี่ยนเป็นสีม่วงคล้ำเมื่อแก่ พืชชนิดนี้เป็นไม้ที่รู้จักในกลุ่ม กระแจะ/ทานาคา ด้วย
MAIN PROPERTIES
สรรพคุณและรายละเอียด
🌿 พญายา
แหล่งอ้างอิงระบุว่า พญายาเป็นไม้ยืนต้นขนาดกลาง โดยใช้ เนื้อไม้ เป็นยา มี รสขมเย็น
🪵 เนื้อไม้
🌿 รสยา
รสขมเย็น
✨ สรรพคุณ
- แก้ไข้
- แก้กระษัย
- แก้โลหิต
- แก้ผอมแห้ง
- ดับพิษร้อน
สรรพคุณดังกล่าวเป็น สรรพคุณตามองค์ความรู้และตำราแพทย์แผนไทย โดยเฉพาะคำว่า “แก้โลหิต” “แก้กระษัย” และ “แก้ผอมแห้ง” ไม่ควรตีความเป็นการวินิจฉัยหรือการรักษาโรคตามการแพทย์ปัจจุบันโดยตรง
💡 คำแนะนำจากพิกัดไทย
🪵 จำจาก “เนื้อไม้”
รสขมเย็น → แก้ไข้ • แก้กระษัย • แก้โลหิต • แก้ผอมแห้ง • ดับพิษร้อน
จุดจำง่ายของพญายาคือ “ขมเย็น เน้นไข้–กระษัย–โลหิต–ผอมแห้ง–พิษร้อน”
📚 ศัพท์น่ารู้
กระษัย
คำในองค์ความรู้แพทย์แผนไทย ใช้เรียกกลุ่มอาการเรื้อรังที่ทำให้ร่างกายทรุดโทรม อ่อนเพลีย หรือซูบผอม โดยมีการจำแนกสาเหตุและชนิดของกระษัยตามหลักแพทย์แผนไทย
แก้โลหิต
เป็นถ้อยคำตามตำราแพทย์แผนไทยที่เกี่ยวข้องกับความผิดปกติของ โลหิต ตามหลักทฤษฎีการแพทย์แผนไทย ไม่ได้หมายความว่าใช้รักษาโรคเลือดทุกชนิดตามนิยามทางการแพทย์ปัจจุบัน
ดับพิษร้อน
หมายถึงการบรรเทาภาวะที่จัดอยู่ในลักษณะ ร้อนหรือพิษร้อน ตามหลักการแพทย์แผนไทย เช่น อาการร้อนหรือไข้บางลักษณะ ทั้งนี้ไม่ใช่การวินิจฉัยโรคตามการแพทย์ปัจจุบัน
⚠️ ข้อควรระวัง / ข้อห้ามใช้
จากข้อมูลแหล่งอ้างอิงเดิมไม่ได้ระบุข้อห้ามใช้เฉพาะ หากนำไปใช้เป็นยาจริง โดยเฉพาะการรับประทาน ควรพิจารณาส่วนที่ใช้ ปริมาณ วิธีเตรียม และสภาวะของผู้ใช้ให้เหมาะสม
ข้อมูลเพิ่มเติม: หากมีไข้สูงต่อเนื่อง อ่อนเพลียมาก น้ำหนักลดผิดปกติ ซีด หรือมีอาการที่สงสัยความผิดปกติของเลือด ควรได้รับการตรวจหาสาเหตุทางการแพทย์ ไม่ควรใช้ข้อมูลสรรพคุณดั้งเดิมแทนการวินิจฉัยและการรักษา
⚠️ หมายเหตุ
ข้อมูลสมุนไพรนี้จัดทำเพื่อเผยแพร่ความรู้และใช้ประกอบการศึกษาเท่านั้น มิใช่คำแนะนำการรักษา การสั่งใช้ยา หรือคำแนะนำจากแพทย์หรือแพทย์แผนไทย ไม่ควรนำข้อมูลไปปรุงยา ใช้ยา หรือปรับเปลี่ยนการรักษาด้วยตนเองโดยปราศจากการประเมินและกำกับดูแลจากแพทย์หรือแพทย์แผนไทยที่เหมาะสม